หะลาล-หะรอม
หะลาล-หะรอม : วิถีมุสลิมโลก โดยศราวุฒิ อารีย์ [email protected]
หะลาล (Halal) เป็นคำภาษาอาหรับที่มีความหมายว่า ‘อนุมัติ’ หรือ ‘อนุญาต’ หมายถึงการที่พระเจ้าทรงอนุมัติให้กระทำได้หรือนำไปใช้ประโยชน์ได้ หรือหากเป็นอาหารก็ให้บริโภคได้ คนทั่วไปที่ไม่ใช่มุสลิมมักเข้าใจว่าหะลาลหมายถึงอาหาร แต่ที่จริงแล้วมันมีความหมายกว้างขวางครอบคลุมตั้งแต่การกระทำ พฤติกรรม ความสัมพันธ์กับผู้อื่น การทำงาน การหาเลี้ยงชีพ การทำธุรกิจ การเงิน การธนาคาร การพักผ่อน การละเล่น ไปจนถึงเรื่องของวัตถุ เสื้อผ้า เครื่องประดับ เครื่องหนัง เครื่องอุปโภค เครื่องสำอาง ยา เวชภัณฑ์ อาหารและเครื่องดื่ม ฯลฯ
ตัวอย่างเช่น ผ้าไหมและทองนั้นหะลาลสำหรับผู้หญิงคืออนุญาตให้ผู้หญิงสวมใส่ได้ แต่ไม่อนุญาตสำหรับผู้ชาย ฉะนั้นหะลาลจึงมิได้จำกัดอยู่เฉพาะเรื่องของอาหาร คำตรงข้ามของหะลาลคือ “หะรอม” มีความหมายว่า ‘ห้าม’ หรือไม่อนุมัติให้กระทำหรือไม่ให้บริโภค
นอกเหนือจากความเข้าใจผิดว่าฮาลาลมีความหมายเฉพาะอาหารแล้ว คนอีกจำนวนไม่น้อยยังเข้าใจผิดว่าอาหารหะลาลคือ “อาหารมุสลิม” หรืออาหารตามวัฒนธรรมมุสลิม ความเข้าใจผิดนี้เองมีผลทำให้แนวคิดในเรื่องอาหารหะลาลแคบลง ส่งผลกระทบต่อการทำธุรกิจการค้ากับโลกมุสลิมอย่างมาก
มีนักธุรกิจจำนวนไม่น้อยมองข้ามความสำคัญของตลาดอาหารหะลาลโดยเข้าใจผิดว่าอาหารฮาลาลหมายถึงอาหารตามวัฒนธรรมมุสลิมในเอเชียใต้และตะวันออกกลางเท่านั้น ทั้งๆ ที่ในข้อเท็จจริงอาหารเกือบร้อยละ 90 ที่ค้าขายอยู่ในตลาดอาหารโลกไม่มีองค์ประกอบของสุกรและเหล้าเจือปนอยู่ ซึ่งส่วนใหญ่นั้นเป็นหะลาลโดยธรรมชาติอยู่แล้ว
ดังนั้น อาหารหะลาลจึง “มิใช่อาหารมุสลิม” แต่หมายถึง “อาหารที่มุสลิมบริโภคได้” ไม่ว่าจะเป็นอาหารในวัฒนธรรมใด ลักษณะไหน จะเป็นอาหารอเมริกัน เม็กซิกัน อิตาเลียน ฮังกาเรียน คอนติเนนตัล เกาหลี ญี่ปุ่น จีน ไทย ไม่ว่าจะเป็นก๋วยเตี๋ยว พิซซ่า แฮมเบอร์เกอร์ ซูชิ หากอาหารเหล่านั้นเป็นอาหารที่ไม่มีสิ่งหะรอมปนเปื้อน อาหารนั้นคืออาหารหะลาลสำหรับมุสลิม ความเข้าใจที่ถูกต้องเช่นนี้ย่อมส่งผลให้ตลาดอาหารหะลาลกว้างขึ้นอีกมาก
หะลาลและหะรอมนับเป็นสิ่งสำคัญในวิถีชีวิตของมุสลิมเนื่องจากมุสลิมมิได้คิดว่าอิสลามเป็นเพียงศาสนาหรือสิ่งที่ยึดถือกันในลักษณะพิธีกรรมหรือประเพณี วัฒนธรรม แต่ยึดเป็นแนวทางปฏิบัติในชีวิตประจำวัน มุสลิมเชื่อว่าหากกระทำการสิ่งใดที่หะลาลซึ่งพระเจ้าทรงอนุมัติให้ทำได้ จะได้รับความโปรดปรานและเป็นผลดีต่อภพหน้า ส่วนการใช้ชีวิตเข้าใกล้สิ่งหะรอม ซึ่งพระเจ้าทรงห้ามมิให้กระทำ มุสลิมเชื่อว่าผู้ละเมิดจะได้รับความโกรธกริ้วและมิได้รับความโปรดปรานจากพระองค์
เหตุนี้เองที่ทำให้เรื่องราวของหะลาล-หะรอม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของอาหารซึ่งเป็นกรณีหะลาล-หะรอมที่เห็นได้ชัดเจนที่สุด กลายเป็นแนวทางปฏิบัติที่ค่อนข้างเคร่งครัดสำหรับมุสลิมทั่วโลก
ดังนั้น ผู้ที่ประสงค์จะทำธุรกิจหรือประกอบการค้าที่เกี่ยวข้องกับหะลาล ไม่ว่าจะเป็นการทำธุรกิจภายในประเทศหรือนอกประเทศจึงจำเป็นต้องมีความเข้าใจความหมายของคำว่าหะลาล อย่างถ่องแท้ให้ได้เสียก่อน และต้องเข้าใจความสำคัญของอาหารหะลาลที่มีต่อวิถีชีวิตของมุสลิม เพราะหากขาดความเข้าใจแล้ว การผลิตอาหารหะลาลหรือการทำธุรกิจการค้าหะลาล อาจเป็นเพียงฮาลาลตามความเข้าใจของตนเองเพียงฝ่ายเดียวแต่ผิดหลักศาสนบัญญัติอิสลาม ซึ่งจะนำไปสู่การละเมิดสิทธิของผู้บริโภคมุสลิมได้ครับ