ปรองดองเกี่ยวกับการค้นหายุติธรรม | คมชัดลึก

          บทความชิ้นนี้เป็นตอนสุดท้ายที่จะว่าด้วยเรื่องของการ/ความปรองดอง ในมุมมองของ Charles Villa-Vicencio ซึ่งเป็นผู้อำนวยการ ของสถาบันแห่งความยุติธรรมและความปรองดอง ของแอฟริกาใต้ ที่ปรากฏในหนังสือ Pieces of the Puzzle: Keywords on Reconciliation and Transitional Justice ซึ่งพิมพ์ในปี 2004

          ความเดิมจากสามตอนที่แล้ว (คือสัปดาห์ที่แล้ว และในวันอังคารที่ผ่านมา) นั้น มองไปถึงเรื่องของคำจำกัดความและประเด็นควรพิจารณาของเรื่องการ/ความปรองดอง จนมาถึงส่วนที่หนึ่งของเกณฑ์มาตรฐานของการ/ความปรองดอง

          6.การ/ความปรองดองนำมาซึ่งความเข้าใจ แต่เรื่องนี้ต้องตั้งสตินิดหน่อย เพราะความเข้าใจไม่จำเป็นจะต้องนำไปสู่ความปรองดอง ดังนั้นจะต้องมีความเข้าใจในกระบวนการนี้และปฏิบัติการอย่างเอาจริงเอาจัง โดยเฉพาะส่วนสำคัญก็คือการที่เรื่องราวของผู้กระทำผิดนั้นถูกบอกเล่าอย่างเต็มไปด้วยความจริงและได้รับความเชื่อใจว่าจริงใจ และเป็นการบอกเล่าที่ผ่านการคิดอย่างรอบคอบ โดยที่เมื่อเรื่องราวเหล่านี้จะได้รับฟังอย่างเห็นใจและเข้าใจอย่างลึกซึ้ง ก็จะทำให้เกิดการรับรู้จากฝ่ายของเหยื่อ ผู้รอดชีวิต และผู้สังเกตการณ์ที่มีต่อผู้กระทำผิดในแบบที่อ่อนโยนขึ้น เข้าอกเข้าใจมากขึ้น

          การทำความเข้าใจเช่นนี้จะนำไปสู่การเปิดพื้นที่เพื่อปฏิสัมพันธ์ในแบบใหม่ๆ ระหว่างผู้ที่ปฏิปักษ์ต่อกัน และการอธิบายหนทางเพื่อความเข้าใจนี้ในทางการเมืองและทางศีลธรรมแล้วประเด็นก็คือจะทำอย่างไรที่จะส่งเสริมให้เกิดการจดจำและการเข้าใจซึ่งกันและกัน และนอกจากนั้นแล้ว จะต้องเข้าใจว่า การ/ความปรองดองนั้นไม่ใช่เรื่องของการทำให้ความชั่วร้ายนั้นยังคงดำเนินต่อไปได้ หรือการจดจำเรื่องราวในลักษณะที่ความปรารถนาที่จะแก้แค้นนั้นถูกปลุกขึ้นมาได้อีกครั้ง

          7.การ/ความปรองดองเกี่ยวข้องกับการประกาศยอมรับซึ่งความจริง ในความหมายที่ว่าจะต้องมีการยอมรับว่ามีอะไรเกิดขึ้น ซึ่งบางทีก็สำคัญกว่าความรู้ว่ามีข้อเท็จจริงอะไรเกี่ยวข้องบ้าง ทั้งนี้ในบางกรณีนั้นคนทุกคนที่ได้รับความทุกข์จากสิ่งที่เกี่ยวข้องนั้นอาจจะไม่ได้รับการขอโทษอย่างเป็นทางการ แต่จากการศึกษาที่เกี่ยวข้องกับคณะกรรมการเพื่อความจริงและการปรองดองของแอฟริกาใต้นั้นได้ชี้ให้เห็นว่า การยอมรับผลของการปรองดองนั้นเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเหยื่อหรือครอบครัวของเหยื่อได้รับการขอโทษอย่างเป็นทางการและเหมาะสม

          8.การ/ความปรองดองเป็นเรื่องเกี่ยวกับความทรงจำ ทั้งนี้ในหลายกรณีเราไม่สามารถจะมีกฎเกณฑ์ของการอยู่ร่วมกันใหม่ได้หากเรายังคงใช้ชีวิตอยู่กับอดีตที่เต็มไปด้วยความเจ็บปวด แต่ในเรื่องนี้สิ่งที่เราต้องเข้าใจและทำก็คือ ความทรงจำและความเจ็บปวดในอดีตนั้นจำเป็นจะต้องถูกนำมาตีแผ่เพื่อให้เห็นความจริงที่เกิดขึ้นในอดีต แต่ก็จะต้องมีหนทางที่จะทำให้เราสามารถจัดการเรื่องราวเหล่านั้นเพื่อมุ่งไปสู่อนาคตร่วมกันให้ได้ ซึ่งในเรื่องนี้บางครั้งเรื่องราวที่ทางคณะกรรมการเพื่อค้นหาความจริงและการปรองดองนั้นก็ไม่ได้รับเรื่องราวเพียงแค่เรื่องว่าเกิดอะไรขึ้น แต่ได้รับเรื่องราวจำนวนมากทีเดียวกับผลกระทบจากสิ่งที่เกิดขึ้นในวันนี้และในอนาคตของชีวิตของเหยื่อ

          9.การ/ความปรองดองเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับการค้นหาความยุติธรรม ทั้งนี้การ/ความปรองดองจะไม่มีความยั่งยืนหากไม่มีความยุติธรรม ซึ่งในหลายกรณีก็เกี่ยวข้องกับความต้องการที่เข้าใจได้ในเรื่องของการชดเชย และชดใช้ และในอีกทางหนึ่ง ความหมายที่ครบถ้วนของความยุติธรรมนั้นก็ไม่สามารถตระหนักถึงและดำรงไว้ได้โดยปราศจากการเกี่ยวข้องกับแบบแผนของความขัดแย้งที่มีอยู่ ทั้งนี้การ/ความปรองดองทางการเมืองเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับการหาหนทางที่จะจัดการกับความตึงเครียดในฐานะที่เป็นพื้นฐานในการให้หลักประกันว่าสันติภาพและความยุติธรรมจะต้องถูกตระหนักถึงและธำรงรักษาเอาไว้

          10.การ/ความปรองดองเกี่ยวข้องกับการเยียวยา จะว่าไปแล้ว การเยียวยานั้นเรื่องสำคัญก็คือเรื่องของการสร้างสังคมใหม่ที่แตกต่างไปจากเดิม และก็ไม่ใช่เรื่องแปลกที่ข้อถกเถียงในเรื่องของธรรมชาติและขอบเขตของการเยียวยานั้นจะยังดำเนินต่อไป และที่สำคัญต้องระลึกว่าเราไม่สามารถแยกเอาความยุติธรรมทางสังคมและเศรษฐกิจออกไปจากเรื่องนี้ได้ เพราะจะเป็นการสร้างอันตรายต่อการสร้างความเป็นปึกแผ่นของประชาธิปไตย (ดังนั้นเรื่องนี้จึงเป็นเรื่องของประชาธิปไตยโดยเนื้อแท้ ไม่ใช่เรื่องของคนกลางและคนดี) และในรูปแบบการเยียวยาที่ดีที่สุดก็คือเรื่องว่าเราจะบูรณาการทั้งสิ่งที่เป็นจริงกับความใฝ่ฝันของเรา และความแตกแยกทางด้านความรู้สึกและทางวัตถุในสังคมได้อย่างไร

          ดังนั้นการปรองดองก็คือการเข้าใจถึงความเป็นเรา เพื่อและอนาคตของเรา (ไม่ใช่ฉัน หรือส่วนรวมที่ไม่มีเราอยู่ในนั้นอย่างเท่าเทียม) และเป็นเรื่องของความเป็นจริงทางการเมืองเพื่อความอยู่รอด ไม่ใช่แค่การให้อภัยในระดับบุคคล...

.........................

(หมายเหตุ : (…) การ/ปรองดองเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับการค้นหาความยุติธรรม (อีกที) : คอลัมน์ประชาธิปไตยที่รัก : พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์ [email protected])