ทิศทางสื่อ...อะไรกำลังจะเกิดขึ้น? | คมชัดลึก

         ในโลกแห่งการสื่อสารยุคใหม่ที่กระแสการไหลผ่านของข้อมูลข่าวสารเป็นไปอย่างรวดเร็ว ฉับไว กระจายกว้าง และเข้าถึงทุกหย่อมหญ้า งานด้านสื่อสารมวลชนจึงเป็นวิชาชีพที่มีความสำคัญต่อสังคมโลกเป็นอย่างมาก ในด้านให้ความรู้และความเข้าใจที่ถูกต้องกับเหตุการณ์ทุกมุมโลก มหาวิทยาลัยเกือบทุกแห่งจึงเห็นความสำคัญที่จำเป็นจะต้องจัดให้มีการเรียนการสอน เพื่อผลิตนักข่าว นักคิด นักวิเคราะห์ที่มีความสามารถในการค้นคว้าหาความรู้และความจริง ให้ออกไปปฏิบัติหน้าที่เป็นนักสื่อสารมวลชนและผู้ประกอบอาชีพด้านการสื่อสารมวลชนที่มีประสิทธิภาพ 

          ในประเทศไทย วิชาสื่อสารมวลชนได้ก่อกำเนิดควบคู่มากับสื่อหนังสือพิมพ์ ซึ่งเป็นสื่อมวลชนประเภทแรกๆ ของโลก หากแต่ไม่ได้หยุดนิ่งอยู่เฉพาะสื่อหนังสือพิมพ์เท่านั้น ยังมีสื่ออื่นๆ เกิดขึ้นอีกมากมาย เป็นผลมาจากเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว  การเพิ่มปริมาณและประเภทของสื่อใหม่ๆ วิถีชีวิตที่เปลี่ยนไปของผู้รับข่าวสาร การลดลงของผู้อ่านหนังสือพิมพ์ งบประมาณโฆษณาที่เคลื่อนตัวไปยังสื่อใหม่ๆ การเคลื่อนย้ายทุนจากการเน้นลงทุนที่คนข่าวและคุณภาพของผลิตภัณฑ์สื่อไปยังการลงทุนด้านเทคโนโลยีและการดำเนินการทางการตลาด 

          ปัจจุบันเราจึงกำลังก้าวเข้าสู่ภาวะ “การหลอมรวมกันของสื่อ” (Media Convergence) ไม่ว่าจะเป็นเทคโนโลยีที่ใช้องค์กรสื่อที่ขยายครอบคลุมธุรกิจสื่อหลายประเภทในเวลาเดียวกัน การร่วมมือกันระหว่างองค์กรในลักษณะพึ่งพาอาศัยกัน และงานข่าวที่มีเนื้อหาออกหลากหลายช่องทาง แนวโน้ม “คอนเวอร์เจนท์ เจอนอลลิซึม” ถูกมองว่าเป็น “ศาสตร์ด้านการสื่อสารมวลชนแห่งอนาคต” การรายงานข่าวเน้นข่าวเดียวออกหลากหลายช่องทาง เพื่อตอบสนองผู้รับข่าวสารที่เปลี่ยนแปลงไปตามความต้องการบริโภคข่าวที่เกิดขึ้นทุกที่ทุกเวลาที่ต้องการ  

          แนวโน้มชี้ให้เห็นว่าวงการสื่อกำลังต้องการนักข่าวที่ปรับตัวได้ดี มีทักษะความสามารถหลากหลาย จากห้องข่าวที่แยกกันชัดเจนระหว่างสื่อสิ่งพิมพ์และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ จะมีการผสมผสานทั้งในแง่การบริหารจัดการงานข่าว การรายงานข่าว การจัดการเนื้อหา การเปิดพื้นที่ของนักข่าวภาคประชาชน ตลอดจนเทคนิคใหม่ๆ ในการทำงานข่าว

          เมื่อทิศทางเปลี่ยนแปลงไป นักข่าวก็ต้องปรับตัวมากเช่นกัน รวมทั้งกระบวนการผลิตและพัฒนาศักยภาพนักข่าว ซึ่งเป็นหน้าที่ของสถาบันการศึกษา และสมาคมวิชาชีพวารสารศาสตร์ องค์ความรู้เกี่ยวกับหลักการในวิชาชีพสื่อสารมวลชนที่มีอยู่เดิมจำเป็นต้องนำมาพิจารณา ปรับปรุง และประกอบสร้างขึ้นมาใหม่ เพื่อให้สามารถเป็นแนวทางในการพัฒนาบุคลากรในวิชาชีพสื่อสารมวลชนแห่งอนาคต

          จากงานสัมมนา “ทิศทางสื่อ ทิศทางวารสารศาสตร์” สุทธิชัย หยุ่น บรรณาธิการอำนวยการเครือเนชั่น กรุ๊ป เล่าถึงสถานการณ์ของวารสารศาสตร์ว่า กำลังเกิดปรากฏการณ์ เพอร์เฟกท์สตอร์ม ซึ่งเป็นสภาวการณ์ที่อาชีพสื่อและผู้สอนวิชาสื่อสารมวลชนกำลังเผชิญอยู่

          แล้ววิชาสื่อสารมวลชนยุคใหม่จะไปในทิศทางใด? สิ่งแรกที่ต้องทำคือ ต้องฉีกตำราทิ้ง เลิกทุกอย่างที่เป็นปัจจุบัน จากเมื่อก่อนที่เรียกตัวเองว่าหมาเฝ้าบ้าน “Watch Dog” หรือคนเฝ้าประตู “Gatekeeper” แต่หลังจากที่สื่อใหม่ ทำให้อำนาจเด็ดขาดในการสื่อสารไม่ได้อยู่เฉพาะที่ผู้ทำอาชีพนักข่าวอีกต่อไป แต่เป็นใครก็ได้ที่สามารถรายงานสิ่งต่างๆ ได้ ฉะนั้นนักข่าวรุ่นใหม่จึงต้องพัฒนาตนเองให้เก่งด้านการข่าว ถัดมาก็คือ ต้องลืมคำว่าห้องเรียน อาจารย์ไม่ใช่เป็นผู้บอกกล่าวชี้แนวทางเท่านั้น แต่ต้องเป็น Co-learner จุดประเด็นและช่วยกระตุ้นให้เกิดการวิเคราะห์ถกเถียงเพื่อหาข้อสรุป สอนให้เป็นบุคลากรที่ดีในแวดวงสื่อสารมวลชนที่ทันกับการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้น 

          ดังนั้น นักสื่อสารมวลชนยุคใหม่จึงต้องมีความสามารถในการใช้เครื่องมือทุกอย่างได้ และต้องเป็นเจ้าของสื่อเอง เนื่องจากหลังจากนี้อีกไม่เกิน 15 ปี หนังสือพิมพ์จะค่อยๆ ลดบทบาทลงอย่างต่อเนื่อง และอย่างมีนัยสำคัญ เพราะว่าคนที่เสพสื่อสิ่งพิมพ์ โดยเฉพาะกับคนรุ่นใหม่ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมมาเสพข่าวในสื่อออนไลน์มากขึ้นอย่างต่อเนื่องและมีนัยสำคัญเช่นกัน

 

 

----------

(หมายเหตุ : เศรษฐกิจ : คอลัมน์ เล่าสู่กันฟัง - ทิศทางสื่อ อะไรกำลังจะเกิดขึ้น? - โดย ... บัญญัติ คำนูณวัฒน์)

----------