รักษาความมั่งคั่ง | คมชัดลึก

                เรื่องของเรื่อง เริ่มมาจากวันนึงมีน้องจากวิทยุเนชั่นนำหนังสือมาเป็นของฝากให้ดิฉัน หนังสือเล่มนั้นชื่อ “๕๐๐ ปีความสัมพันธ์สยาม-โปรตุเกส” ซึ่งครบรอบ 500 ปีเมื่อปี 2554 หลังจากที่โปรตุเกสได้เจริญความสัมพันธ์กับประเทศไทยตั้งแต่ปีพุทธศักราช 2054

                 หนังสือเล่มนี้เป็นงานเขียนของคุณยุวดี วัชรางกูร ซึ่งเขียนขึ้นหลังจากที่เธอได้รับมอบหมายให้ทำสารคดีเพื่อเผยแพร่ทางเนชั่น แชนแนล ในหัวข้อเดียวกัน

                 ดิฉันมีความสนใจประวัติศาสตร์ยุโรปเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว ก็เลยรับไว้ด้วยความยินดีเป็นอย่างยิ่ง อ่านหนังสือยังไม่ทันจบ ก็ทราบว่า สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ หรือมิวเซียม สยาม (ที่ใช้ตึกเก่าของกระทรวงพาณิชย์ ท่าเตียน พัฒนาขึ้นเป็นมาเป็นพิพิธภัณฑ์) กำลังอยู่ระหว่างการจัดนิทรรศการ “Ola Siao 500 ปี ไทยโปรตุเกส ปฏิบัติการสุดขอบฟ้า เพื่ออำนาจ เงินตรา หรือศรัทธาแห่งพระเจ้า” เพื่อนำเสนอเรื่องราวความสัมพันธ์ และการเข้ามาของชนชาติโปรตุเกสที่เกี่ยวข้องกับดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และสยามประเทศในสมัยกรุงศรีอยุธยา ก็เลยหาเวลาแวะไปชมนิทรรศการ ซึ่งใช้วิธีการเล่าเรื่องผ่านนักแสดงที่สวมบทบาทเป็นชาวโปรตุเกสที่มีบทบาทสำคัญในแต่ละเรื่องราวและช่วงเวลา

                 แม้จะมีความสนใจเรื่องประวัติศาสตร์ แต่เพราะความที่อยู่กับเรื่องเงินๆ ทองๆ มาตลอด ทำให้ระหว่างชมนิทรรศการเป็นเวลา 1 ชั่วโมงเต็ม ดิฉันอดคิดไม่ได้ว่า เหตุใดความรุ่งเรือง รุ่งโรจน์และมั่งคั่งของโปรตุเกส ผ่านการแผ่อาณาบริเวณ ทั้งในแง่มุมของพื้นที่ ผู้คน ศาสนา และเงินตราในห้วงเวลา 500 ปีที่แล้ว จึงไม่เหลือเค้ารางให้เห็นอีกเลย

                 เพราะทุกวันนี้ โปรตุเกสเป็นหนึ่งในกลุ่มประเทศที่เราเรียกว่า “PIGS” ซึ่งหมายถึงโปรตุเกส อิตาลี กรีซ และสเปน (ไม่นับรวม I = ไอร์แลนด์) ที่ประสบวิกฤติการณ์ทางการเงินขั้นรุนแรง แม้ว่าชนวนเหตุหลักจะเริ่มต้นมาจาก “กรีซ” กับปัญหาหนี้สาธารณะที่ผ่านมาเนิ่นนาน กับอาการ 3 วันดี 4 วันไข้ แต่ความรุ่งเรืองในอดีตก็ไม่สามารถเป็นเกราะป้องกันโปรตุเกสและสเปนให้พ้นจากหายนะทางเศรษฐกิจได้

                 พอล ครุกแมน ศาสตราจารย์ด้านเศรษฐศาสตร์ประจำมหาวิทยาลัยปรินซ์ตันในสหรัฐฯ เจ้าของรางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์  คาดการณ์ว่า ในอีก 19 เดือนข้างหน้าเศรษฐกิจของยุโรปจะเดินหน้าสู่ภาวะถดถอย และกรีซจะมีโอกาสที่จะผิดนัดชำระหนี้ ซึ่งนำไปสู่การออกจากกลุ่มยูโรโซน ขณะที่ประเทศที่มีปัญหาหนี้ เช่น โปรตุเกส ก็หนีไม่พ้นความยากลำบากในอนาคตเช่นกัน

                 เป็นความอยากรู้ส่วนตัวว่า อะไรเป็นสาเหตุของความล่มสลายของประวัติศาสตร์เศรษฐกิจของประเทศที่เคยเป็นมหาอำนาจทางทะเล ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเดินทางฝ่าคลื่นทะเลแปรมาแผ่อิทธิพลยังดินแดนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

                 และเป็นความอยากรู้ส่วนตัวที่อยากค้นหาคำตอบอีกนั่นแหละว่า ทำอย่างไร เราจึงจะรักษาความรุ่งเรืองและความมั่งคั่งไว้ให้ได้

                ดิฉันโชคดีก็ตรงที่มี “ครู” ที่ถามได้ทุกเรื่อง อย่าง “คุณวีระ ธีรภัทร” ก็เลยชวนกันคุยเรื่องนี้ ซึ่งคุณวีระก็กรุณาอธิบายว่า ในช่วงที่ยุโรปหลุดพ้นจากการปกครองโดยศาสนา ประเทศแรกๆ ที่ออกเดินทาง เพื่อค้นหาดินแดนใหม่ๆ ก็จะมีเพียงโปรตุเกสและสเปน ซึ่งวัตถุประสงค์ในการออกเดินทาง นอกจากต้องการแสวงหาแหล่งวัตถุดิบแล้ว ก็คือ การเผยแพร่ศาสนา

                 แต่จุดเปลี่ยนที่สำคัญ นอกจากแรงขับเคลื่อนปกติแล้ว การเดินทางที่เป็นประวัติศาสตร์ครั้งยิ่งใหญ่ของโปรตุเกสที่คุณวีระให้นิยามว่า “เป็นช่วงเวลาสั้นๆ แต่ทิ้งร่องรอยยาวนาน” ก็เพราะโปรตุเกสมีการคิดค้นและพัฒนาทางด้านเทคโนโลยี โดยเฉพาะการสร้างเรือที่สามารถเดินทางข้ามมหาสมุทรได้

                ส่วนสาเหตุของความ “ล่มสลาย” คุณวีระบอกว่า ถ้ามองถึงรากเหง้า ก็ต้องบอกว่า เป็นกฎธรรมชาติ “เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป” เมื่อมีสูงสุด ก็ต้องต่ำสุด แต่ก็มีเหตุผลอธิบายว่า ส่วนหนึ่งในช่วงเริ่มต้นก่อตั้งอาณาจักร ประเทศเหล่านี้ใช้ความพยายาม ดิ้นรน และตั้งอยู่บนความไม่ประมาท แต่เมื่อได้อย่างที่ต้องการ พรั่งพร้อมแล้วทุกสิ่ง สามารถตอบสนองความต้องการของตัวเองได้ ก็จะเกิดสภาพกินบุญเก่าและประมาท ดังนั้น หากพิเคราะห์ถึงเหตุแห่งความเสื่อมจริงๆ ก็พบว่า มาจากความประมาท ที่พอนานไปก็แก้ไขไม่ได้ และกลายเป็น “ล่มสลาย” ไปในที่สุด

                 ระหว่างที่ฟังคุณวีระพูด ดิฉันก็ได้แต่นึกเปรียบเทียบ “โปรตุเกส” กับใครสักคน ซึ่งอาจจะเป็นตัวเอง เพราะไม่มีอะไรต่างกันในแง่ของการสั่งสมความมั่งคั่ง ต่อเนื่องไปจนถึงการรักษาความมั่งคั่ง เราเคยเห็นตัวอย่างของ “เศรษฐี” ที่กลายเป็น “ยาจก” อย่างที่โปรตุเกสกำลังเป็น เหตุและปัจจัยก็ใกล้เคียงกัน นั่นคือ มีความประมาทเป็นที่ตั้ง

                 ครั้งหนึ่งราชสำนักโปรตุเกสเคยรุ่งเรือง ร่ำรวย ใหญ่โตจากวัตถุดิบที่ส่งจากอินเดีย แต่วันนี้ความรุ่งโรจน์นั้นไม่ปรากฏให้เห็นอีกเลย

                 การใช้จ่ายอย่างฟุ้งเฟ้อฟุ่มเฟือย เป็นตัวกร่อนความมั่งคั่งที่มีประสิทธิภาพสูงสุด ไม่ว่าจะระดับทวีป ระดับประเทศ หรือหน่วยย่อยอย่างเราทุกคน หัวใจหลักของการรักษาความมั่งคั่งจึงอยู่ที่ความไม่ประมาท โดยเฉพาะทางการเงิน

                 อดคิดไม่ได้เหมือนกันว่า หัวข้อนิทรรศการเชิงคำถาม “Ola Siao 500 ปี ไทยโปรตุเกส ปฏิบัติการสุดขอบฟ้า เพื่ออำนาจ เงินตรา หรือศรัทธาแห่งพระเจ้า” ซึ่งจะจัดขึ้นที่มิวเซียม สยาม จนถึงวันที่ 29 เมษายนนี้ (ปิดวันจันทร์) จะบ่งบอกเป็นนัยหรือไม่ว่า ในช่วงของความรุ่งโรจน์ โปรตุเกสแสวงหาทุกสิ่ง ไม่ว่าจะเป็นอำนาจ เงินตรา รวมทั้งศรัทธาแห่งพระเจ้า การรุกรานดินแดน การฉกฉวยทรัพยากร การค้ามนุษย์ การรับหน้าที่ทหารรับจ้างที่พร้อมจะเข่นฆ่าคนชาติเดียวกัน เพราะยึดถือว่า มันคือ “อาชีพ” ทั้งหมดนี้อาจพูดอย่างพุทธหรือพูดอย่างไทยได้ว่า หรือว่าเวรกรรมมีจริง

                 เฉกเช่นเดียวกับความมั่งคั่งส่วนตัวที่เรามุ่งมั่นจะรักษา ย่อมต้องไม่ใช่การได้มาซึ่งการเบียดเบียนผู้อื่น

................................
(วันอาทิตย์คิดเรื่องเงิน : รักษาความมั่งคั่ง โดย...ขวัญชนก วุฒิกุล [email protected] )