การอุดหนุนราคาพลังงาน:ภาระเร่งด่วนที่รอการแก้ไข | คมชัดลึก

          ในช่วงที่ผ่านมา รัฐบาลประสบกับปัญหาที่รุมเร้าและรอการแก้ไขอย่างเร่งด่วนคือ การพิจารณาลดและเลิกการอุดหนุนราคาพลังงาน โดยปกติแล้วการอุดหนุน (subsidy) นั้น เป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งของรัฐบาลที่ใช้ในการแก้ปัญหาความไม่เท่าเทียมกันทางด้านโอกาสในการเข้าถึงการบริโภคสินค้าและบริการขั้นพื้นฐาน รัฐในฐานะผู้ที่ต้องดูแลให้เกิดความเท่าเทียมและแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในการกระจายรายได้จึงต้องให้การสนับสนุนแก่ประชาชน เนื่องจากการบริการหรือสินค้าบางอย่างอาจมีราคาสูงเกินกว่าที่จะเข้าถึงได้ แต่มีความจำเป็นต่อการดำรงชีวิต เช่น อาหารที่มีคุณประโยชน์ บริการทางการศึกษาและสาธารณสุข เพื่อทำให้ราคาสินค้าและบริการเหล่านั้นถูกลงหรืออาจมอบให้ฟรีแก่ประชาชนก็ได้ 

          โดยปกติความสามารถในการจำกัดวงในการให้การสนับสนุนแก่ประชาชนที่เดือดร้อนอย่างแท้จริง ถือเป็นหัวใจสำคัญของการทำโครงการอุดหนุนให้ประสบผลสำเร็จ และทำให้ทรัพยากรที่ใช้ในการสนับสนุนตกไปสู่กลุ่มเป้าหมายที่สมควรได้รับอย่างแท้จริง (target subsidy) หากการจำกัดวงหรือขอบเขตมีลักษณะทางกายภาพที่เหมาะสมก็จะทำให้การคัดกรองกลุ่มเป้าหมายเป็นไปโดยง่าย เช่น ลักษณะทางพื้นที่ หรือทางกายภาพเช่นเชื้อชาติ เพศ เผ่าพันธุ์ เพราะลักษณะอันเป็นเอกลักษณ์เหล่านั้นย่อมยากต่อการปกปิดและปลอมแปลงสามารถตรวจสอบได้โดยง่าย 

          แต่หากสิ่งบ่งชี้เหล่านั้นสามารถปกปิดและปลอมแปลงได้ เช่น รายได้ อาชีพ จำนวนสมาชิกในครอบครัว เป็นข้อมูลส่วนบุคคล (personal information) ไม่ใช่ข้อมูลสาธารณะ (public information) ย่อมเปิดโอกาสให้คนที่สามารถปกปิดข้อมูลของตนได้สามารถแอบแฝงเข้ามาใช้ประโยชน์จากโครงการอุดหนุนอันเป็นการผิดต่อเจตนารมณ์ขั้นพื้นฐานของการให้การอุดหนุนของรัฐบาล 

          หากมองจากความจำเป็นดังกล่าว ประเด็นในการมองเรื่องของการอุดหนุนราคาพลังงานก็ทำให้เรามองได้ในสองมุมมองกล่าวคือ หากมองว่าพลังงานเป็นสินค้าหลักและจำเป็นต่อการดำรงชีวิต การให้การอุดหนุนเป็นสิ่งจำเป็น แต่ก็ควรจะจำกัดวงแต่ในกลุ่มของผู้มีความจำเป็นหรือมีรายได้น้อยและไม่สามารถจ่ายค่าบริการพื้นฐานได้ เพราะค่าใช้จ่ายด้านพลังงานเหล่านั้น อาจเป็นสัดส่วนที่สูงมากเมื่อเทียบกับรายได้แท้จริงที่ตนเองได้รับ แต่ในโลกแห่งความเป็นจริงการจำกัดวงผู้ที่สมควรได้รับการอุดหนุนนั้น สามารถทำได้ในสินค้าพลังงานบางชนิด แต่ในบางสินค้าพลังงานก็ไม่อาจทำได้ 

          โดยสินค้าที่ทำได้ส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปของการให้บริการทางด้านพลังงาน (energy services) ซึ่งการรับบริการทางด้านพลังงานเหล่านี้มักจะต้องผูกติดกับโครงสร้างพื้นฐานเฉพาะตัว เช่น กระแสไฟฟ้า เพราะต้องมีการต่อโยงสายไฟฟ้าเข้าไปในบ้าน หรือก๊าซหุงต้ม เนื่องจากต้องมีการเชื่อมต่อท่อก๊าซเข้าไปในบ้านเหมือนเช่นในต่างประเทศ ผู้ที่รับบริการทางด้านพลังงานเหล่านี้จึงไม่อาจปกปิดข้อมูลที่แท้จริงของตนได้มากนัก เช่น เราต้องแจ้งแก่การไฟฟ้าว่าเราเป็นบ้านขนาดใหญ่หรือเล็ก เพื่อเลือกมิเตอร์ไฟฟ้าให้เหมาะสมกับการใช้งาน หากบ้านขนาดใหญ่ก็ใช้มิเตอร์ 10 แอมป์ ขนาดเล็กก็เพียง 5 แอมป์ก็พอ และหม้อแปลงทั้งสองแบบก็เสียอัตรากระแสไฟฟ้าคนละอัตรา ยิ่งบ้านใหญ่ก็ยิ่งจ่ายแพง ดังนั้น เวลารัฐบาลจะให้การอุดหนุน ก็สามารถอนุมานได้ว่าบ้านเล็กคือผู้มีรายได้น้อยและสมควรได้รับสิทธิ์เข้าโครงการค่าไฟฟรี 50 หน่วย เป็นต้น 

          ในสัปดาห์หน้าค่อยมาบอกเล่ากันต่อนะครับ ว่าสินค้าพลังงานรูปแบบใดที่เราไม่สามารถจำกัดการอุดหนุนให้อยู่ในวงเฉพาะได้ และเมื่อเป็นเช่นนั้นแล้ว ควรทำอย่างไรที่จะให้การอุดหนุนมีประสิทธิภาพมากที่สุด

----------

(หมายเหตุ : รู้ทันกระแส เศรษฐกิจและพลังงาน : การอุดหนุนราคาพลังงาน - ภาระเร่งด่วนที่รอการแก้ไข : โดย ... ดร.โชติชัย สุวรรณาภรณ์ ผู้ช่วยกรรมการผู้จัดการใหญ่นโยบายและเศรษฐกิจพลังงาน บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) [email protected])

----------