'ดาสต้าบอล' | คมชัดลึก

    "ผมคงไม่สามารถออกความเห็นได้ถึงประสิทธิภาพจุลินทรีย์บอล หรืออีเอ็มบอล ที่มีการนำไปใช้ในการบำบัดน้ำเสียที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ในพื้นที่ต่างๆ ขณะนี้ว่า แท้จริงแล้วได้ผลมากน้อยแค่ไหน แต่สิ่งที่ต้องยอมรับก็คืออีเอ็มบอล สามารถสร้างความรู้สึกถึงการมีส่วนร่วมของทุกฝ่ายให้เกิดขึ้น แสดงให้เห็นถึงการตระหนักที่จะช่วยเหลือ ในเชิงของการเป็นอาสาสมัครที่ร่วมแรงในการปั้นเป็นลูกขึ้นมา แต่การที่จะได้ผลหรือไม่นั้นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง จากประสบการณ์ของ อพท. ในฐานะที่เกี่ยวข้องกับการผลิตดาสต้าบอล เราได้พิสูจน์ให้เห็นถึงผลงานแล้วว่า สิ่งที่เราทำนั้นสามารถใช้ได้จริง" พ.อ.ดร.นาฬิกอติภัค แสงสนิท ผู้อำนวยการองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรือ อพท. สะท้อนความเห็น

     สถานการณ์น้ำท่วมที่เกิดขึ้นอยู่ในขณะนี้ ทำให้บอลจุลินทรีย์ หรืออีเอ็มบอล กลายมาเป็นสูตรสำเร็จของการฟื้นฟูคุณภาพน้ำที่ท่วม จากสภาพน้ำเน่าเสียให้กลายเป็นน้ำที่ได้รับการบำบัด กล่าวคือสามารถที่จะลดสีลดกลิ่นลงได้ หน่วยงานที่มีบทบาทในการสนับสนุนแนวคิดนี้ อาทิ กองทัพบก ที่สนับสนุนให้มีการผลิตน้ำหมักชีวภาพ หรืออีเอ็ม ทั้งชนิดน้ำอีเอ็มและอีเอ็มบอลแบบเป็นลูกบอล สูตรที่กองทัพบกสนับสนุนก็คือ องค์ประกอบในอีเอ็มบอลมาจากจุลินทรีย์ในกลุ่มสังเคราะห์แสง ยีสต์ และราบางชนิด ทำให้สามารถที่จะเพิ่มออกซิเจนในน้ำได้ หลักการทำหน้าที่ก็คือ ในจุลินทรีย์จะมี 3 กลุ่ม คือกลุ่มดีร้อยละ 10 กลุ่มไม่ดีที่เป็นเชื้อโรคร้อยละ 10 ส่วนอีกร้อยละ 80 เป็นกลุ่มกลาง

     แนวทางการทำงานคือ ให้จุลินทรีย์กลุ่มดีไปทำปฏิกิริยากับกลุ่มตรงข้ามเพื่อให้กลายเป็นกลุ่มกลาง อันหมายถึงค่าของคุณภาพน้ำที่จะได้รับการฟื้นฟู มีการอ้างถึงความสำเร็จจากการนำแนวทางนี้มาใช้ อาทิ การฟื้นฟูคุณภาพที่ จ.นครราชสีมาที่เคยประสบภัยน้ำท่วมมาแล้ว สำหรับอีเอ็มบอล ซึ่งมีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า (เอฟเฟคทีฟ ไมโครออร์แกนิซึม) ยังได้กลายมาเป็นประเด็นของการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นอย่างกว้างขวาง ถึงความเป็นไปได้ในเชิงคุณสมบัติว่าจะสามารถบำบัดน้ำเสียได้หรือไม่

    ทั้งนี้ อีเอ็มบอล ที่มีการผลิตขึ้นในรูปแบบของการใช้กำลังของกลุ่มอาสาสมัครกระทั่งไปจนถึงกลุ่มนักเรียนชั้นประถมศึกษา จะมีขนาดนับตั้งแต่ลูกปิงปองไปจนถึงขนาดเท่ากับซาลาเปา ส่วนประกอบสำคัญคือ ดิน รำ ดินทราย และจุลินทรีย์ โดยเชื่อกันว่าอีเอ็มบอลหนึ่งลูก มีประสิทธิภาพในการฟื้นฟูคุณภาพน้ำ 5 ลูกบาศก์เมตร และอยู่ได้นานกว่า 1 เดือน ขณะที่มุมกลับอีกด้านก็คือ การเป็นตัวเร่งให้เกิดการแพร่กระจายของเชื้อโรคหรือโรคติดต่อต่างๆ ขณะที่ในต่างประเทศยังไม่มีการยืนยันถึงคุณสมบัติจากการใช้งานที่เป็นรูปธรรม

     กล่าวสำหรับ "ดาสต้าบอล : DASTA BALL"  ซึ่งมีชื่อย่อมาจากหน่วยงาน องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน)  : อพท. ที่มีชื่อหน่วยงานเป็นภาษาอังกฤษคือ  Designated Areas for Sustainable Tourism Administration  : DASTA เป็นลูกบอลจุลินทรีย์ที่คิดค้นโดย อพท.  ผ่านการขับเคลื่อนทั้งในส่วนของ พ.อ.ดร.นาฬิกอติภัคกรรมการและผู้อำนวยการอพท.   และดำรงศักดิ์ แก้ววงษ์ไหม ที่ปรึกษาด้านการพัฒนาองค์ความรู้ โดยร่วมมือกับชุมชนที่ประสบปัญหาน้ำเน่าเสีย ภายใต้โครงการ "ดาสต้าบอลเฉลิมพระเกียรติ เนื่องในวโรกาสพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงเจริญพระชนมพรรษา 84 พรรษา"

     ส่วนการผลิต คือการนำส่วนผสมที่ได้มาจากธรรมชาติ อาทิ อาหารกุ้ง มูลไก่ กากน้ำตาล เพอร์ไลท์ (แร่ธาตุจากหินภูเขาไฟ) มาผสมกับจุลินทรีย์น้ำ ปั้นเป็นก้อนกลมขนาดลูกปิงปอง ซึ่งการปั้นเป็นลูกกลมขนาดเท่าปิงปอง เพื่อให้แบคทีเรียมีบ้านยึดเกาะและสามารถรับออกซิเจนในการหายใจ และมีน้ำหนักพอจะทำให้จมลงในน้ำได้ดี จึงทนกับสภาพแวดล้อมได้ดีกว่าจุลินทรีย์บำบัดน้ำเสียทั่วไป ทั้งนี้แบคทีเรียในดาสต้าบอล จะออกจากบอลจุลินทรีย์ไปกำจัดน้ำเน่าและกลิ่นเหม็นให้หายไปใน 24 ชั่วโมง และหลังจากผ่านไป 48 ชั่วโมง คุณภาพน้ำของแหล่งน้ำจะเปลี่ยนไปกล่าวคือใสขึ้น

      โครงการดาสต้าบอล เฉลิมพระเกียรติ เริ่มโครงการมาตั้งแต่ วันที่ 5 ธันวาคม 2553 จะไปสิ้นสุดโครงการภายในสิ้นเดือนธันวาคม 2554 นี้ ซึ่งขณะนี้ อพท.ได้ผลิตดาสต้าบอลไปแล้วจำนวน 1 ล้านลูก และได้รับการตอบรับในคุณภาพการบำบัดน้ำเสียจากผู้ใช้ ทั้งกรมทรัพยากรน้ำ กรมควบคุมมลพิษ หน่วยงานราชการระดับจังหวัด รวมทั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคประชาชน

      "ที่ผ่านมาเราได้ผลิตดาสต้าบอลมา เพื่อช่วยฟื้นฟูสภาพน้ำแหล่งท่องเที่ยวในเขตพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวที่ อพท.เข้าไปจัดรูปแบบการท่องเที่ยวตอบสนองความจำเป็นทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม เช่น ในพื้นที่พิเศษหมู่เกาะช้าง จ.ตราดและพื้นที่เชื่อมโยง ส่วนการช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมในขณะนี้ อพท.ดำเนินการอยู่ภายใต้โครงการดาสต้า บอล เฉลิมพระเกียรติ สิ่งที่เรากังวลในขณะนี้คือ อยากให้แยกให้ออกระหว่างอีเอ็มบอลกับดาสต้าบอล เนื่องจากที่ผ่านมา มีความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนว่าดาสต้าบอล และอีเอ็มบอล คือ บอลจุลินทรีย์ ชนิดเดียวกัน ทั้งที่ประสิทธิภาพในการใช้งานที่พิสูจน์ออกมาแล้วของดาสต้าบอล ก็มีความชัดเจนมากกว่า" พ.อ.ดร.นาฬิกอติภัค กล่าว

      "สระบุรีเองก็ประสบภัยน้ำท่วม เราขอรับการสนับสนุนดาสต้าบอล จำนวน 5 หมื่นลูก กระจายไปใช้ตามพื้นที่ต่างๆ และพบว่าหลังจากที่ใช้ดาสต้าบอล ในการบำบัดน้ำเสียคุณภาพน้ำเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด เราจึงมีแผนที่จะสนับสนุนให้ทุกพื้นที่ของจังหวัด ได้ใช้ก้อนบอลชนิดนี้ในการฟื้นฟูคุณภาพน้ำ ที่สำคัญเรายังได้สนับสนุนให้ประชาชนที่อาศัยอยู่ใกล้เคียงกับสำนักสงฆ์วัดถ้ำกระบอก ใน อ.พระพุทธบาท จ.สระบุรี ได้เข้ามาเป็นแรงงานในภาคการผลิต เพื่อสนับสนุนภารกิจของ อพท. ในการผลิตดาสต้าบอล ส่งไปตามพื้นที่ต่างๆ ตามที่ อพท.ได้รับมอบหมายจากกรมทรัพยากรน้ำ กระทรวงทรัยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ให้ร่วมสนับสนุน ซึ่งเบื้องต้นทราบว่าความต้องการในขณะนี้มีมากกว่า 10 ล้านลูก" นายถาวร พรหมมีชัย ผู้ว่าราชการจังหวัดสระบุรี กล่าว

     ดาสต้าบอล ที่ดำเนินการโดย อพท. จึงเป็นผลงานอีกด้านหนึ่ง ที่อยู่นอกเหนือพันธกิจของบทบาทการเป็นองค์การมหาชน