ส่งออกวัฒนธรรมเคป๊อป | คมชัดลึก

          "สาธารณรัฐเกาหลี กำลังทำให้คนรุ่นใหม่ทั่วโลกคลั่งไคล้เคป๊อป" เป็นถ้อยแถลงหนึ่งในสุนทรพจน์ประธานาธิบดีลี มยอง บัค แห่งเกาหลีใต้ เนื่องในวันรำลึกการปลดแอกจากการเป็นอาณานิคมญี่ปุ่นช่วงปี 2453-2488  เมื่อวันที่ 15 สิงหาคมที่ผ่านมา ทั้งยังยก "เคป๊อป" เป็นความสำเร็จในระดับอินเตอร์อันดับต้นๆ ของเกาหลีใต้อีกด้วย 
 
         ในวันนี้ เคป๊อป หรือคลื่นเกาหลี หรือฮันลิว (Hallyu) เป็นปรากฏการณ์ในระดับโลก เพราะหลังจากสร้างกระแสนิยมไปทั่วเอเชียในปลายทศวรรษ 2533 แล้ว ได้เริ่มเข้าไปยึดพื้นที่ในยุโรป อเมริกาเหนือ และละตินอเมริกา ด้วยตัวช่วยอย่างเว็บไซต์ ยูทูบ และสื่อออนไลน์ยอดนิยมอื่นๆ ซึ่งทั้งง่ายและเร็วกว่าในยุคแรกเริ่ม ที่มีทีวีดาวเทียมแทบเป็นสื่อเดียวในการเผยแพร่

          ที่สำคัญ ภาษาไม่เป็นอุปสรรคในการติดตามข่าวสารความเคลื่อนไหวอีกต่อไป ด้วยมีเว็บไซต์ที่รู้จักกันดีในหมู่แฟนๆ ซึ่งจะมีการอัพโหลดไฟล์หนัง ละคร และอื่นๆ แทบทันทีหลังออกอากาศ จากนั้นเหล่าอาสาสมัครช่วยกันแปลจากภาษาเกาหลี เป็นซับไตเติ้ลภาษาอังกฤษ และในเวลาไม่กี่วันหรือไม่กี่ชั่วโมง ละครจะมีซับไตเติ้ลเป็นภาษาต่างๆ ให้ชม 10-30 ภาษาเลยทีเดียว

           หลายฝ่ายเคยทำนายกระแสเคป๊อปสมัยแผ่ขยายทั่วเอเชียใหม่ๆ รวมทั้งไทยว่า จะเป็นปรากฏการณ์ชั่วคราว และอยู่ไม่นาน แต่ ณ เวลานี้ ยังไม่มีวี่แววว่าจะเป็นเช่นนั้น

          คอนเสิร์ตภายใต้ชื่อ เทศกาลคลื่นดนตรีเกาหลี 2011 ที่จัดขึ้นเมื่อวันที่ 13 สิงหาคม ที่อินชอน มุนฮัก สเตเดี้ยม มีแฟนเพลง 4 หมื่นคนไปร่วมชมร่วมกรี๊ด จำนวนนี้เป็นแฟนเพลงต่างชาติถึง 6,500 คน เป็นนักท่องเที่ยวจากจีนกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 3,500 คน จากญี่ปุ่น 2,200 คน และประเทศอื่นๆ 800 คน
 
         การท่องเที่ยวอินชอนประเมินว่า คอนเสิร์ตครั้งเดียว ทำรายได้ 9,100 ล้านวอน (ประมาณ 252 ล้านบาท) อนุมานจากการใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวในเกาหลี 1,298 ดอลลาร์ต่อคน เห็นได้ชัดว่าโอกาสในการดึงดูดนักท่องเที่ยวบนความนิยมของเคป๊อปยังแข็งแกร่ง
 
         จึงไม่น่าแปลกใจที่คณะกรรมการท่องเที่ยวเกาหลี มีเกิร์ลเจเนเรชั่น เป็นทูตด้านพีอาร์ให้แก่ปีท่องเที่ยวเกาหลี 2010-2555 ???? ส่วนซูเปอร์จูเนียร์ ไม่น้อยหน้า ได้รับการแต่งตั้งเป็นทูตพีอาร์เช่นกันให้แก่องค์การท่องเที่ยวเกาหลี เมื่อเดือนกรกฎาคม

            ตัวเลขนักท่องเที่ยวต่างชาติในเกาหลีใต้ ทะลุ 6 ล้านคนในปี 2549 เป็น 8.8 ล้านคนเมื่อปีที่แล้ว จำนวนชาวต่างชาติที่สมัครสอบความสามารถทางภาษาเกาหลี เพิ่มจากแค่ 2,692 คนในปี 2540 ซึ่งเป็นปีแรกที่มีการจัดสอบ เป็น 189,261 คนเมื่อปี 2552 ทั้งหมดนี้เพราะกระแสของเคป๊อป

          เคป๊อปในแง่การส่งออกทางวัฒนธรรม มีความสำคัญเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา
  
       ตัวเลขในปี 2553 จากกระทรวงวัฒนธรรม การกีฬาและการท่องเที่ยวเกาหลีใต้ พบว่า การส่งออกดนตรีป๊อปเกาหลีพุ่งขึ้นถึง 90% จากมูลค่า 16.5 ล้านดอลลาร์ในปี 2551 เป็น 31.3 ล้านดอลลาร์ในปี 2552 การส่งออกเกมพุ่ง 13% ภาพยนตร์เพิ่ม 11.3% และการส่งออกด้านบรอดคาสต์ เพิ่มขึ้น 8% นี่ยังไม่รวมตัวเลขการค้าปลีก ตั้งแต่เครื่องสำอาง และอื่นๆ ที่ได้รับความนิยมสืบเนื่องจากกระแสเคป๊อป  

         เคป๊อปจักรกลขับเคลื่อนส่งออก       
  
       งานไอเอฟเอ งานแสดงสินค้าเครื่องใช้ไฟฟ้าใหญ่สุดในยุโรป ซึ่งจัดในกรุงเบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี ในเดือนกันยายนที่ผ่านมา ภาพของเหล่าดารานักร้องเคป๊อปทั้งหลายใต้แสงสปอตไลท์ ดึงดูดผู้ไปเยือนเข้าซุ้มบรรดาบริษัทเทคโนโลยีเกาหลีได้อย่างมาก เช่น แอลจี อิเล็กทรอนิกส์ บริษัทผู้ผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้าใหญ่อันดับสองของประเทศ โฆษณาสินค้าตัวใหม่ด้วยวิดีโอความยาว 80 นาที แสดงภาพการใช้ชีวิตของบอยแบนด์ บิกแบง และเกิร์ลแบนด์ โฟร์มินิท หรือโซ แทจี

      ซัมซุง แอลจี และบริษัทสัญชาติเกาหลีมากขึ้นเรื่อยๆ ที่ใช้กระแสความดังของเคป๊อปเป็นโอกาสขยายตลาดทั่วโลก ซึ่งส่งผลดีต่อเศรษฐกิจภายในประเทศโดยรวม
 
       แม้ว่าการส่งออกที่สร้างรายได้หลักแก่เกาหลีใต้ ยังคงเป็นอุตสาหกรรมปิโตรเคมี การต่อเรือ และยนตรกรรม แต่คนในวงการอุตสาหกรรม เห็นตรงกันว่า คลื่นเกาหลี คือหนึ่งในจักรกลขับเคลื่อนเศรษฐกิจตัวใหม่ล่าสุด

        วัฒนธรรมป๊อปเกาหลี ไม่ได้ช่วยแค่เรื่องภาพลักษณ์เท่านั้น แต่ช่วยกระตุ้นการส่งออกได้จริง

        สถาบันวิจัยฮุนได ออกรายงานเมื่อไม่นานมานี้ว่า กระแสเคป๊อปขยายข้ามจากเอเชีย ไปยังสหรัฐอเมริกา และยุโรปแล้ว ความโด่งดังของซูเปอร์ จูเนียร์ เกิร์ลเจเนเรชั่น และวันเดอร์เกิร์ล ช่วยเพิ่มการส่งออกของเกาหลีด้วยภาพลักษณ์เชิงบวก

      ธุรกิจวัฒนธรรมสร้างงานได้

        นายชอง เบียง กุก รัฐมนตรีวัฒนธรรม กีฬาและการท่องเที่ยว กล่าวว่า ธุรกิจเกี่ยวเนื่องกับวัฒนธรรม อาจเป็นทางออกของปัญหาที่เรียกกันว่า เติบโตแบบไร้การว่างงานได้ เพราะการลงทุนทุกๆ 1,000 ล้านวอนในเกาหลี (ประมาณ 27.9 ล้านบาท) จะสร้างงาน 6 ตำแหน่งในภาคการผลิต แต่จะสร้างงานได้ 12-13 ตำแหน่งเลยทีเดียวในอุตสาหกรรมวัฒนธรรม
 
      นอกจากนี้ วัฒนธรรมยังเป็นทางออกที่ดีสำหรับการว่างงานให้แก่คนหนุ่มสาวที่มีประมาณ 3.3 แสนคน ซึ่งไม่มีงานทำ ด้วยเพราะเกาหลีใต้ยังขาดตำแหน่งงานในภาคที่สนใจ และผลสำรวจคนหนุ่มสาวในประเด็นนี้ชี้ว่าร้อยละ 32 อยากทำงานในด้านวัฒนธรรม
 
       สิ่งท้าทาย และกลยุทธ์

        เจ้าหน้าที่คนหนึ่งจากสถาบันวิจัยฮุนไดชี้ว่า เคป๊อปต้องปรับตัวตอบสนองความต้องการของแฟนๆ ทั่วโลก พร้อมกับยกตัวอย่างความล้มเหลวของแอนิเมชั่นญี่ปุ่น ที่ไม่สามารถรักษาความนิยม ท่ามกลางกระแสเปลี่ยนแปลงในตลาดเทคโนโลยีสามมิติ ทำให้ตลาดแอนิเมชั่นญี่ปุ่น มูลค่าลดฮวบจาก 21,300 ล้านเยน ในปี 2549 เหลือแค่ 18,400 ล้านเยนในปี 2550
 
       ด้านสำนักงานส่งเสริมการค้า-การลงทุนเกาหลี แนะว่า รัฐบาลควรมียุทธศาสตร์ชัดเจนในการนำเนื้อหาวัฒนธรรมเกาหลีเข้าไปในประเทศใหม่ๆ และส่งเสริมความต่อเนื่องในตลาดที่กำลังเติบโตดีอยู่แล้ว ควรจัดอีเวนท์เกี่ยวกับละครและวงนักร้องเป็นประจำสม่ำเสมอในตลาดหลักๆ อย่าง ญี่ปุ่น จีน และไทย แต่ควรวางยุทธศาสตร์ที่ต่างออกไปสำหรับอเมริกาเหนือ ตะวันออกกลางและรัสเซีย ซึ่งเคป๊อปอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการบุกตลาดและควรมีแผนการที่ต่างออกไปเช่นกัน สำหรับแอฟริกา อเมริกากลาง ที่ยังไม่ได้สัมผัสกับเคป๊อป
 
         รัฐบาลและภาคเอกชนทราบดีว่าจะต้องพัฒนาวงการเคป๊อปขณะเข้าสู่ตลาดใหม่ๆ และทำให้การส่งออกวัฒนธรรมเกาหลีเติบโตต่อเนื่อง โดยเห็นพ้องกันว่าจะต้องสร้างความหลากหลาย เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน
 
      กระทรวงวัฒนธรรมฯ มีแผนตั้งกองทุนที่ประเมินว่าอาจสูงถึง 1 ล้านล้านวอน (ประมาณ 2.73 หมื่นล้านบาท) ภายในปี 2015 สำหรับใช้ในโครงการส่งออกวัฒนธรรมระดับโลก ถือได้ว่าเป็นกองทุนก้อนใหญ่สุดเท่าที่กระทรวงเคยตั้งมาเลยทีเดียว
 
       ที่ผ่านมา มีการตั้งงบประมาณสำหรับการพัฒนาเนื้อหาวัฒนธรรมหลายกองทุน แต่ทั้งหมดล้วนเป็นการมุ่งที่ตลาดในประเทศ ครั้งนี้พุ่งเป้าทั่วโลก เจ้าหน้าที่ที่รับผิดชอบกองทุน กล่าวว่า หากมีโครงการภาพยนตร์ตีตลาดโลกสักเรื่อง ก็จะใช้เงินจากกองทุนอัดฉีดเข้าไป ทั้งนี้ การมีนโยบายจากบนสู่ล่างโดยตรงเป็นเรื่องจำเป็น เนื่องจากอุตสาหกรรมด้านเนื้อหาวัฒนธรรม (cultural content) เป็นการลงทุนที่มีความเสี่ยงในสายตานักลงทุน 
 
      นอกจากนี้ รัฐบาลโซลมีแผนจะเปิดศูนย์วัฒนธรรมเกาหลีในต่างประเทศเพิ่มขึ้นอีก โดยในปีนี้เปิดแล้ว 4 ศูนย์ คือ ที่ออสเตรเลีย สเปน อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ ทั้งยังมีแผนปลีกย่อยอื่นๆ ที่ทำไปแล้วและกำลังจะทำอีกเป็นหางว่าว ตั้งแต่เปิดโอลิมปิกฮอลล์ เป็นลานคอนเสิร์ตเคป๊อป ที่โอลิมปิกพาร์ค ทางตะวันออกของโซลเมื่อปลายกรกฎาคม เปิดฮอลล์คอนเสิร์ตเล็กๆ สำหรับวงอินดี้โดยเฉพาะ อีกทั้งยังมีโครงการที่ใช้ชื่อชั่วคราวว่า เคป๊อป อะคาเดมี

---------------------------------
(ส่งออกวัฒนธรรมเคป๊อป ก้าวที่ไม่หยุดนิ่งของเกาหลีใต้ โดย...อุไรวรรณ นอร์มา)