น้ำท่วม
น้ำท่วม : วิถียุติธรรมโดย ชาญเชาวน์ ไชยานุกิจ
เหตุที่ต้องใช้หัวเรื่องแบบนี้เพราะถือว่าเป็นช่วงเวลาที่คนส่วนใหญ่ในสังคมให้ความสนใจกันแทบทุกเวลานาที ไม่ว่าจะมีที่พักอาศัยหรือแหล่งทำมาหากินอยู่ในบริเวณที่มีน้ำเอ่อ น้ำขัง น้ำท่วมในความหมายที่ต้องออกจากที่อยู่อาศัย หรือที่ต้องได้รับความเสียหายหรือสูญเสียทั้งชีวิตและหรือทรัพย์สินหรือไม่ก็ตาม ประเด็นที่หยิบยกมาในวันนี้คือคำถามที่ว่า รัฐกับชาวบ้านจะมีวิธีป้องกัน แก้ไขหรือเยียวยาความเสียหายหรือสูญเสียอย่างไร
โดยธรรมชาติและด้วยเหตุผลทั่วไปไม่มีใครอยากให้เกิดความเสียหายหรือสูญเสีย หรือแม้กระทั่งเพียงการไม่ได้รับความสะดวกจากการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น รถติด รอรถเมล์นาน หาซื้อข้าวของเครื่องใช้อุปโภคบริโภคทั่วไปไม่ค่อยได้เนื่องจากขาดตลาดเพราะความตื่นตกใจแห่กันไปซื้อเพื่อกักตุน หรือโรงงานต้องหยุดการผลิตเพราะน้ำท่วมโรงงาน ความสูญเสียหรือความเดือดร้อนรำคาญเช่นนี้กดดันให้เราต้องตั้งคำถามกับผู้มีอำนาจหน้าที่ รวมทั้งตัวเราเองว่า นอกเหนือจากมุมมองการเกิดขึ้นโดยภัยธรรมชาติ ยังมีสาเหตุอื่นอีกหรือไม่ที่ทำให้เกิดความเสียหายหรือสูญเสียเช่นนี้หรือไม่
ชาวบ้านทั่วไปรับรู้กฎธรรมชาติได้ว่าฝนตกมากน้ำก็ต้องมาก เมื่ออยู่กันเป็นชุมชน สังคมขนาดใหญ่เรื่องน้ำมาก น้ำขัง น้ำท่วมย่อมเกิดขึ้นได้ แต่การจัดการน้ำที่มากขึ้นตามฤดูกาล เมื่อมองด้วยสายตาวิถียุติธรรมแบบชาวบ้านน่าจะต้องมีการผสมผสานกันระหว่างคนที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญเฉพาะทางในด้านต่างๆ รวมทั้งชาวบ้านควรที่จะต้องได้รับข้อมูลรายละเอียดมากพอสมควรที่จะตัดสินใจเกี่ยวกับการใช้ชีวิตประจำวันซึ่งรวมไปถึงการทำมาหากิน และแน่นอนเราต้องการเจ้าภาพที่มีหน้าที่บริหารให้ทุกฝ่ายได้ทำงานร่วมกัน
ปัญหาเรื่องน้ำในช่วงนี้ มองดูแล้วก็ไม่ได้ต่างไปจากปัญหาของสังคมไทยในเรื่องอื่นๆ มากนักหากจะมองกันในด้านประสิทธิภาพการจัดการกับปัญหาซึ่งครอบคลุมไปทั้งเรื่องการป้องกัน แก้ไข และเยียวยาทั้งเหตุการณ์เฉพาะหน้าและภายหลังเหตุการณ์คลี่คลายลงแล้ว
ที่น่าสังเกตในวันนี้คือ การตื่นตระหนกอันเป็นผลสะท้อนมาจากการรับรู้ข้อมูลข่าวสารซึ่งหากมองในแง่ดีก็จะเห็นว่าชาวบ้านเข้าถึงข้อมูลข่าวสารได้ดีขึ้นกว่าหลายปีก่อนหลายเท่า แต่การเข้าถึงหากเป็นไปโดยไม่อาจกลั่นกรองและปะติดปะต่อได้จะส่งผลเสียให้เกิดการรับรู้และส่งต่อข้อมูลที่ไม่ถูกต้องหรือไม่ตรงประเด็นมากขึ้น จนเกิดกระบวนการกระแสข่าวลือได้อย่างง่ายดายภายในเวลาไม่นานนัก
ประสิทธิภาพจะต้องควบคู่ไปกับความถูกต้อง และนำไปสู่ความน่าเชื่อถือในข้อมูลข่าวสาร ซึ่งหลังจากนั้นจะขยายไปสู่การทำงานร่วมกันในการป้องกัน แก้ไข และเยียวยาได้ตรงกับความต้องการของชาวบ้าน และทันกับสถานการณ์
เรายังไม่ได้ถอดบทเรียนจากเหตุการณ์ภัยพิบัติขนาดใหญ่ และสถานการณ์ฉุกเฉินต่างๆ ที่ผ่านมาหลายครั้ง หรืออาจมีความพยายามในการถอดบทเรียนแล้วแต่เห็นว่ายังไม่ประสบความสำเร็จ อุปสรรคที่เห็นได้อย่างชัดเจนคือวิธีคิดและวิธีการทำงานแบบแยกส่วนตามภารกิจของภาครัฐทั้งๆ ที่โครงสร้างการทำงานในคราวนี้พยายามให้เกิดการบูรณาการมากที่สุดแล้วก็ตาม
นอกจากนั้นแม้จะมองเห็นได้ว่าการมีส่วนร่วมของภาคเอกชนมีมากขึ้น แต่ยังเป็นไปในลักษณะขาดการบริหารจัดการที่ดีโดยเฉพาะการเข้าถึงข้อมูลในระดับนโยบายส่งผลให้การปฏิบัติขาดประสิทธิภาพอย่างเท่าที่ควรจะเป็น โดยเห็นว่าเราไม่อาจโหนกระแสโลกาภิวัตน์เพื่อให้ชาวบ้านได้เข้ามามีส่วนร่วมได้อย่างเท่าที่ควร
ภาพการตื่นตระหนกและวิตกกังวลของชาวบ้านจึงเป็นภาพสะท้อนสิ่งที่สังคมต้องหันมามองการปรับเปลี่ยนวิธีคิดและการบริหารจัดการให้ทันสมัยกับการรับรู้และการตื่นตัวของชาวบ้านที่มีมากขึ้น ซึ่งต้องถือว่าเป็นต้นทุนที่ดีของสังคมไทยในยุคใหม่ แต่หากพวกเราไม่อาจปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมทั้งทางธรรมชาติและเทคโนโลยีแล้วจะเกิดผลเสียอย่างมากมาย
วิถียุติธรรมแทรกตัวอยู่ทุกซอกทุกมุมของสังคม สู้กับน้ำก็ต้องไม่มองข้ามเรื่องนี้