ปัญหายาเสพติด
ปัญหายาเสพติด : วิถียุติธรรม ชาญเชาวน์ ไชยานุกิจ
หากจะตั้งคำถามว่าปัญหายาเสพติดเป็นปัญหาของใคร เราคงตอบตรงกันว่าปัญหายาเสพติดเป็นปัญหาสังคมซึ่งตามที่เข้าใจกันทั่วไปต้องถือเป็นภาระของทุกฝ่ายร่วมมือกันป้องกันและแก้ไขปัญหานี้ แต่ในความเป็นจริงรู้สึกว่าชาวบ้านมีบทบาทในการแก้ไขปัญหายาเสพติดค่อนข้างน้อย
แนวทางในการแก้ไขปัญหายาเสพติดมักจะมุ่งเน้นไปที่การปราบปรามซึ่งแน่นอนว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐไม่ว่าจะเป็นตำรวจ ทหาร หรือเจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายอื่นๆ ซึ่งเป็นผู้มีอำนาจในการบังคับใช้กฎหมายจะต้องมีบทบาทนำในเรื่องนี้ บทบาทของชาวบ้านในด้านการปราบปรามยาเสพติดส่วนใหญ่จึงมักอยู่ในเรื่องของการชี้เบาะแสการกระทำความผิด การทำหน้าที่เป็นสายลับให้ข่าวกับเจ้าหน้าที่ หรือให้ความร่วมมือแก่เจ้าหน้าที่ในเรื่องต่างๆ ตามที่ต้องการเท่านั้น
ในด้านการป้องกันปัญหามักจะเป็นบทบาทของโรงเรียน ตลอดจนหน่วยราชการต่างๆ ทั้งที่มีหน้าที่โดยตรงหรือไม่มีหน้าที่โดยตรงก็ตาม ส่วนกระบวนการมักจะเป็นการอบรมให้ความรู้ถึงพิษภัยของยาเสพติดเท่านั้น แม้ดูเหมือนว่าจะมีความหลากหลายของวิธีการอบรมแต่บทบาทของชาวบ้านก็เป็นเพียงผู้เข้ารับการอบรมอยู่นั่นเอง
เท่าที่ตั้งประเด็นขึ้นมาจึงเห็นว่าภาครัฐมีบทบาทหลักในการแก้ไขปัญหายาเสพติด ส่วนชาวบ้านมีบทบาทน้อยมากอาจจะเป็นเพราะชาวบ้านไม่อาจใช้จ่ายเงินประมาณของแผ่นดินได้โดยตรงแตกต่างจากภาครัฐ ดังนั้นไม่ว่าโครงการหรือกิจกรรมใดที่เกี่ยวกับเรื่องนี้จึงมักจะเป็นบทบาทของภาครัฐเสียเป็นส่วนใหญ่
การส่งเสริมให้ภาคประชาชนเข้ามามีบทบาทหลักในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดจึงน่าจะเปลี่ยนโฉมหน้าและทิศทางในการป้องกันและแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพโดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการป้องกัน
ยุทธศาสตร์ในระดับตำบลหรือหมู่บ้านจึงน่าจะเป็นทิศทางที่ถูกต้องของการป้องกันปัญหานี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ต้องมั่นใจในศักยภาพของชาวบ้านว่าทำหน้าที่นี้ได้โดยต้องได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐในรูปแบบแตกต่างกันไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งการรับฟังความคิดเห็นจากชาวบ้านที่ลึกไปจนถึงวิธีการแบบชาวบ้านอย่างแท้จริง ซึ่งแน่นอนว่าโดยธรรมชาติแล้ววิถีชุมชนจะต้องมีความแตกต่างหลากหลาย
ความหลากหลายของวิถีชีวิตชุมชนในระดับตำบลหรือหมู่บ้านจึงเป็นกลยุทธ์สำคัญที่เราเคยมองข้ามมาโดยตลอดมิได้นำมาประกอบการคิดและการดำเนินงานในระดับโครงการหรือกิจกรรมของภาครัฐหรือคอยส่งเสริมให้ภาคประชาชนได้ใช้ศักยภาพของตนเองในการป้องกันและแก้ไขปัญหา
จริงอยู่ในยุคปัจจุบันความเป็นชุมชนชนบทได้สลายหายไปเป็นส่วนใหญ่และเปลี่ยนแปลงไปในทางเป็นสังคมเมืองที่มีความเจริญทางด้านวัตถุใกล้เคียงกันตามมาตรฐานการพัฒนาบ้านเมืองยุคใหม่ แต่การนำเอาวิถีชีวิตที่ยังคงอัตลักษณ์ของแต่ละชุมชนมาเป็นกรอบแนวคิดหรือวิธีการในการป้องกันปัญหายาเสพติดยังคงเป็นสิ่งที่ควรจะต้องกระทำให้ได้อย่างเป็นรูปธรรม
การมองปัญหายาเสพติดด้วยความเป็นปัญหาสังคมอย่างแท้จริงคือการมองว่าชาวบ้านเป็นเจ้าของปัญหาและมีศักยภาพในการป้องกันและแก้ไขปัญหาในชุมชนของตนเองได้ จึงควรได้รับการสนับสนุนและส่งเสริมโดยการมีวิสัยทัศน์ของการมองปัญหาด้วยสายตาของยุติธรรมชุมชนที่มุ่งให้ชุมชนร่วมกันคิดและร่วมกันพัฒนาคุณภาพชีวิตของตนเองในระดับชุมชน หากชุมชนเห็นว่ามีปัญหาเกิดขึ้นก็จะช่วยกันแก้ไขปัญหาด้วยการระดมศักยภาพและทรัพยากรภายในเป็นหลักและรัฐให้การสนับสนุนในสิ่งที่ต้องการเท่านั้น
วิถียุติธรรมชุมชนป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดได้อย่างมีประสิทธิภาพ ขอเพียงแต่มองเห็นและมั่นใจในศักยภาพของชาวบ้านอย่างแท้จริงเท่านั้น