ไลฟ์สไตล์

‘สารหนู’ ในลุ่มน้ำเหนือ อันตรายแค่ไหน? ส่องอาการพิษเฉียบพลัน-เรื้อรัง

‘สารหนู’ ในลุ่มน้ำเหนือ อันตรายแค่ไหน? ส่องอาการพิษเฉียบพลัน-เรื้อรัง

19 พ.ย. 2569

เช็กด่วน ‘สารหนู’ ในลุ่มน้ำเหนือ อันตรายแค่ไหน? ส่องอาการพิษเฉียบพลัน-สะสมเรื้อรัง เสี่ยงมะเร็งไม่รู้ตัว!

 

จากกรณีการตรวจพบการปนเปื้อนของ “สารหนู” ในแหล่งน้ำทางภาคเหนือ จนสร้างความวิตกกังวลให้กับประชาชนในพื้นที่และผู้บริโภคเป็นอย่างมาก ล่าสุดเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ศูนย์พิษวิทยาศิริราช (Siriraj Poison Control Center) ได้เผยแพร่ชุดความรู้ผ่านการถาม-ตอบ (Q&A) เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับผลกระทบต่อสุขภาพ โดยย้ำว่าประชาชนอย่าเพิ่งตื่นตระหนก แต่ไม่ควรละเลยความเสี่ยง เนื่องจากการพบสารหนูในสิ่งแวดล้อมไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะเกิดพิษเสมอไป โดยความรุนแรงขึ้นอยู่กับชนิดของสารหนู ปริมาณที่ได้รับ และระยะเวลาที่สัมผัส

 

‘สารหนู’ ในลุ่มน้ำเหนือ อันตรายแค่ไหน? ส่องอาการพิษเฉียบพลัน-เรื้อรัง

 

รู้จัก “สารหนู” และความเสี่ยงในห่วงโซ่อาหาร

สารหนู (Arsenic) เป็นธาตุกึ่งโลหะที่พบได้ตามธรรมชาติ และอาจปนเปื้อนในน้ำ ดิน หรืออาหารจากกิจกรรมอุตสาหกรรมและการทำเหมือง โดยรูปแบบที่น่ากังวลมากที่สุดคือ สารหนูอนินทรีย์ (Inorganic arsenic) ซึ่งหากเข้าสู่ร่างกายในปริมาณมากพอจะก่อให้เกิดพิษได้

ส่วนคำถามที่ว่า ปลา ผัก และอาหารในพื้นที่เสี่ยงปลอดภัยหรือไม่? ศูนย์พิษวิทยาศิริราชระบุว่า แม้สารหนูจะเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารได้ แต่ไม่ได้แปลว่าอาหารทุกชนิดในพื้นที่จะปนเปื้อนเสมอไป ซึ่งต้องอาศัยการเก็บตัวอย่างส่งตรวจในห้องปฏิบัติการเท่านั้น อย่างไรก็ตาม หากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีประกาศเตือน ประชาชนควรหลีกเลี่ยงการใช้น้ำหรือบริโภคอาหารจากจุดเสี่ยงดังกล่าวไปก่อน

 

เตือน “น้ำเดือด” ไม่ได้แปลว่าปลอดสารหนู

สำหรับความเข้าใจเรื่องการทำน้ำให้สะอาด ศูนย์พิษวิทยาศิริราชย้ำชัดเจนว่า การต้มน้ำและการเติมคลอรีน ไม่สามารถกำจัดสารหนูออกจากน้ำได้ เนื่องจากวิธีดังกล่าวช่วยเพียงแค่ฆ่าเชื้อโรคเท่านั้น ประชาชนจึงควรใช้น้ำอุปโภคบริโภคจากแหล่งที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพมาตรฐานแล้วเท่านั้น

 

‘สารหนู’ ในลุ่มน้ำเหนือ อันตรายแค่ไหน? ส่องอาการพิษเฉียบพลัน-เรื้อรัง

 

เช็กสัญญาณอันตราย “พิษเฉียบพลัน” VS “พิษเรื้อรัง” ความอันตรายของสารหนูแบ่งออกเป็น 2 ระยะตามลักษณะการได้รับสาร ดังนี้

 

1.อาการพิษเฉียบพลัน (ได้รับปริมาณมากในเวลาสั้นๆ): จะมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง หรือท้องเสียอย่างรุนแรง อาจเกิดภาวะขาดน้ำ ความดันโลหิตต่ำ หรือช็อก บางรายอาจพบภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ตับหรือไตทำงานผิดปกติ ซึ่งหากรุนแรงอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต ควรรีบพบแพทย์ทันที

 

2.อาการพิษเรื้อรัง (ได้รับสะสมต่อเนื่องเป็นเวลานาน): ผิวหนังจะเริ่มมีจุดด่างสีเข้มสลับกับจุดสีจาง ฝ่ามือและฝ่าเท้าหนาตัวหรือขึ้นเป็นตุ่มแข็ง มีอาการชาบริเวณปลายมือปลายเท้าเนื่องจากปลายประสาทผิดปกติ และหากได้รับสะสมต่อเนื่องยาวนาน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็งผิวหนัง มะเร็งปอด และมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ

 

‘สารหนู’ ในลุ่มน้ำเหนือ อันตรายแค่ไหน? ส่องอาการพิษเฉียบพลัน-เรื้อรัง

 

ไขข้อข้องใจ การตรวจร่างกายและแนวทางรักษา

ใครบ้างที่ควรตรวจร่างกาย?: ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกคน และไม่ใช่การตรวจคัดกรองมะเร็งทั่วไป แต่แนะนำให้แพทย์ประเมินในกลุ่มผู้ที่มีประวัติสัมผัสสารหนูอย่างมีนัยสำคัญ หรือเริ่มมีอาการเข้าข่ายพิษเฉียบพลันและเรื้อรัง

ตรวจเลือด หรือ ตรวจปัสสาวะ ดีกว่ากัน?: การตรวจเลือดมีประโยชน์เฉพาะในภาวะได้รับพิษเฉียบพลันระยะแรก เพราะสารหนูจะถูกขับออกจากเลือดค่อนข้างเร็ว ส่วนการตรวจปัสสาวะ (ทั้งแบบเก็บ 24 ชั่วโมง หรือเก็บครั้งเดียวร่วมกับค่า Creatinine) จะสะท้อนการได้รับสารหนูในช่วงที่ผ่านมาได้ดีกว่า

ข้อควรระวังก่อนตรวจปัสสาวะ: หากไม่ใช่กรณีฉุกเฉิน ควรงดรับประทานอาหารทะเลอย่างน้อย 72 ชั่วโมง (ประมาณ 3 วัน) ก่อนตรวจ เนื่องจากอาหารทะเลบางชนิดอาจทำให้ค่าสารหนูรวมในปัสสาวะ (Total urine arsenic) สูงขึ้นได้แม้ไม่ได้เกิดพิษจากสารหนูอนินทรีย์ และควรแจ้งแพทย์หรือเจ้าหน้าที่ห้องแล็บให้ทราบทุกครั้ง

พบสารหนูต้องกินยาขับสารพิษ (Chelation) ไหม?: หากตรวจพบสารหนูแต่ไม่มีอาการทางกายเฉียบพลัน ยังไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ที่ชัดเจนว่าการให้ยา Chelation จะช่วยได้ การรักษาที่ดีที่สุดคือ การหยุดหรือหลีกเลี่ยงแหล่งสัมผัสสารหนู ไม่ควรเริ่มใช้ยาเองจากผลตรวจเพียงตัวเลขเดียว

 

 

‘สารหนู’ ในลุ่มน้ำเหนือ อันตรายแค่ไหน? ส่องอาการพิษเฉียบพลัน-เรื้อรัง

 

ช่องทางติดต่อขอตรวจสิ่งแวดล้อมและอาหาร

ทั้งนี้ ศูนย์พิษวิทยาศิริราชทำหน้าที่ให้คำปรึกษาด้านพิษวิทยาและผลกระทบต่อสุขภาพ แต่ไม่ได้รับตรวจวิเคราะห์ตัวอย่างน้ำหรืออาหารโดยตรง หากประชาชนต้องการส่งตรวจสามารถติดต่อหน่วยงานที่รับผิดชอบได้ดังนี้

  • ตรวจน้ำและสิ่งแวดล้อม: ติดต่อกรมควบคุมมลพิษ หรือหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมในพื้นที่
  • ตรวจอาหารและผลผลิต: สอบถามได้ที่กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ หรือสายด่วน อย. โทร. 1556