เปิดประวัติ 'ชุดไทยจิตรลดา' งดงามเหนือกาลเวลา เตรียมก้าวสู่มรดกโลก | คมชัดลึก

ชวนรู้จัก “ชุดไทยจิตรลดา” เครื่องแต่งกายสตรีไทยที่สะท้อนพระราชปณิธานด้านการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมไทยของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง จากชุดไทยพระราชนิยมที่ออกแบบให้เหมาะกับงานพิธีช่วงกลางวัน สู่สัญลักษณ์แห่งความสง่างามและภูมิปัญญาผ้าไทย ขณะที่ปี 2569 ชุดไทยกำลังเข้าสู่กระบวนการพิจารณาขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติโดยยูเนสโก

 

หนึ่งในเครื่องแต่งกายที่สะท้อนเอกลักษณ์และความงดงามของสตรีไทยได้อย่างโดดเด่น คงหนีไม่พ้น “ชุดไทยจิตรลดา” หนึ่งใน 8 ชุดไทยพระราชนิยม ที่มีประวัติความเป็นมาอันทรงคุณค่า ทั้งในด้านศิลปะการออกแบบ ภูมิปัญญาการทอผ้าไทย และพระราชดำริในการฟื้นฟูเครื่องแต่งกายไทยให้เหมาะสมกับยุคสมัย จนกลายเป็นชุดไทยที่ได้รับความนิยมในงานพิธีสำคัญมาจนถึงปัจจุบัน

 

เปิดประวัติชุดไทยจิตรลดา จุดเริ่มต้นจากพระราชดำริ

ย้อนกลับไปเมื่อปี พ.ศ. 2503 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินเยือนสหรัฐอเมริกาและประเทศต่าง ๆ ในทวีปยุโรป เพื่อเจริญพระราชไมตรีอย่างเป็นทางการรวม 15 ประเทศ

 

การเสด็จพระราชดำเนินครั้งนั้นมีระยะเวลายาวนานหลายเดือน ครอบคลุมทั้งฤดูร้อน ฤดูใบไม้ร่วง และฤดูหนาว จึงจำเป็นต้องมีเครื่องแต่งกายที่เหมาะสมกับสภาพอากาศและโอกาสในการปฏิบัติพระราชกรณียกิจ

 

 

ด้วยพระราชดำริของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงเห็นความสำคัญของการเผยแพร่อัตลักษณ์ความเป็นไทยผ่านเครื่องแต่งกาย จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ศึกษาค้นคว้าเครื่องแต่งกายสตรีไทยในอดีตจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม เพื่อนำมาประยุกต์เป็นชุดไทยที่มีความสง่างาม เหมาะสมกับสังคมสมัยใหม่ และสามารถสวมใส่ได้ในโอกาสต่าง ๆ

 

การศึกษาครั้งนั้นมีท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค ประสานงานกับผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมไทย โดยมีศาสตราจารย์พระยาอนุมานราชธนร่วมให้ข้อมูล อาจารย์สมศรี กุสุมาลนันท์เป็นผู้ออกแบบร่าง และคุณไพเราะ พงษ์เจริญ เป็นผู้ตัดเย็บฉลองพระองค์ถวาย

 

ต่อมาในปี พ.ศ. 2507 จึงมีการคัดเลือกและกำหนดรูปแบบชุดไทยประยุกต์ 8 แบบ พร้อมตั้งชื่อโดยท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค โดยนำชื่อพระตำหนักและพระที่นั่งต่าง ๆ มาใช้เป็นชื่อเรียกชุด จนเป็นที่รู้จักในชื่อ “ชุดไทยพระราชนิยม” ประกอบด้วย ชุดไทยเรือนต้น ชุดไทยจิตรลดา ชุดไทยอมรินทร์ ชุดไทยบรมพิมาน ชุดไทยจักรี ชุดไทยดุสิต ชุดไทยจักรพรรดิ และชุดไทยศิวาลัย

ชุดไทยจิตรลดา มีลักษณะอย่างไร? ทำไมจึงได้รับความนิยม

สำหรับชุดไทยจิตรลดา มีชื่อเรียกตามพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน ภายในพระราชวังดุสิต เป็นชุดไทยที่ออกแบบให้มีความสุภาพ เรียบหรู และสง่างาม เหมาะสำหรับงานพิธีการในช่วงกลางวัน

 

ลักษณะเด่นของชุดประกอบด้วย เสื้อแขนยาวจรดข้อมือ ผ่าอก มีกระดุมด้านหน้า คอกลมและมีขอบตั้งเล็กน้อย โดยตัวเสื้อแยกชิ้นกับผ้านุ่ง ส่วนผ้านุ่งเป็นผ้าซิ่นยาวป้ายหน้า ใช้ผ้าไหมเกลี้ยงมีเชิงหรือผ้าไหมทอยกดอกทั้งผืน สามารถเลือกเครื่องประดับได้ตามความเหมาะสมของโอกาส

 

ความโดดเด่นของชุดไทยจิตรลดาอยู่ที่ความเรียบง่ายแต่ยังคงความประณีตของงานตัดเย็บและผ้าไหมไทย ไม่เน้นความหรูหราหรือเครื่องประดับมากจนเกินไป แต่ให้ความสำคัญกับรูปทรงของเสื้อผ้า เนื้อผ้า และความสง่างามของผู้สวมใส่

 

 

โอกาสในการสวมใส่ชุดไทยจิตรลดา

ชุดไทยจิตรลดาเหมาะสำหรับงานพิธีการในช่วงกลางวัน เช่น งานพระราชพิธีบางประเภท การรับรองประมุขหรือแขกเมืองจากต่างประเทศในโอกาสที่เหมาะสม รวมถึงงานพิธีสำคัญที่ต้องการความสุภาพเรียบร้อยและความเป็นทางการ โดยตามแบบแผนดั้งเดิมไม่จำเป็นต้องประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์

 

ปัจจุบันชุดไทยจิตรลดายังเป็นต้นแบบเครื่องแต่งกายที่ได้รับความนิยมในงานพิธีสำคัญของสตรีไทย รวมถึงการประยุกต์ใช้ในงานมงคลและพิธีสมรสช่วงกลางวัน ด้วยความงดงามที่ผสมผสานความเป็นไทยเข้ากับรูปแบบการแต่งกายที่เรียบร้อยทันสมัย

 

ชุดไทยกับก้าวสำคัญสู่มรดกวัฒนธรรมมนุษยชาติ

อีกหนึ่งความเคลื่อนไหวที่ทำให้ชุดไทยได้รับความสนใจในระดับนานาชาติ คือการผลักดันให้ “ชุดไทย” ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ (Intangible Cultural Heritage of Humanity) โดยองค์การยูเนสโก (UNESCO)

การเสนอชื่ออย่างเป็นทางการใช้ชื่อว่า “Chud Thai: The Knowledge, Craftsmanship and Practices of the Thai National Costume” หรือ “ชุดไทย: ความรู้ งานช่างฝีมือ และแนวปฏิบัติการแต่งกายชุดไทยประจำชาติ” ครอบคลุมองค์ความรู้ด้านการแต่งกาย การออกแบบ การทอผ้า การตัดเย็บ และภูมิปัญญาที่สืบทอดจากช่างฝีมือและชุมชนไทย

ข้อมูลล่าสุดระบุว่า ประเทศไทยได้รับการยืนยันให้เข้าสู่กระบวนการพิจารณาของคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ สมัยที่ 21 ซึ่งมีกำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 30 พฤศจิกายน ถึง 5 ธันวาคม 2569 ณ เมืองเซี่ยเหมิน สาธารณรัฐประชาชนจีน

 

นับเป็นอีกก้าวสำคัญของการเผยแพร่คุณค่าชุดไทยสู่สายตาชาวโลก โดยชุดไทยทั้ง 8 แบบ รวมถึงชุดไทยจิตรลดา เป็นส่วนหนึ่งของมรดกภูมิปัญญาและอัตลักษณ์การแต่งกายที่ประเทศไทยต้องการสืบสานให้คงอยู่ต่อไป

 

ทั้งนี้ การเสนอขึ้นทะเบียนดังกล่าวเป็นการเสนอชุดไทยในภาพรวม ไม่ใช่การเสนอชุดไทยจิตรลดาเพียงแบบเดียว และยังต้องรอผลการพิจารณาอย่างเป็นทางการจากยูเนสโก

จากเครื่องแต่งกายที่เกิดขึ้นจากพระราชดำริ สู่มรดกทางวัฒนธรรมที่คนไทยร่วมกันภาคภูมิใจ “ชุดไทยจิตรลดา” จึงไม่ได้เป็นเพียงชุดสวยงามสำหรับงานพิธีเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงพระวิสัยทัศน์ในการอนุรักษ์และเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรมไทยให้เป็นที่ประจักษ์ในระดับนานาชาติ

 

 

สรุปข่าวคมชัดลึก 

รู้จัก “ชุดไทยจิตรลดา” หนึ่งใน 8 ชุดไทยพระราชนิยม ที่มีต้นกำเนิดจากพระราชดำริของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดดเด่นด้วยเสื้อแขนยาว คอตั้งเล็กน้อย ผ้านุ่งไหมป้ายหน้า เรียบหรูสง่างาม เหมาะกับงานพิธีการช่วงกลางวัน ขณะที่ชุดไทยกำลังเข้าสู่การพิจารณาขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติโดยยูเนสโก ปลายปี 2569 อีกหนึ่งความภาคภูมิใจของภูมิปัญญาไทยที่กำลังเดินทางสู่เวทีโลก

 

#ชุดไทยจิตรลดา #ชุดไทยพระราชนิยม #สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง #ประวัติชุดไทย #ชุดไทยมรดกโลก #คมชัดลึกออนไลน์