หนังสือเสียงสื่อความหมาย | คมชัดลึก

  ศิริวรรณ ฉัตรหิรัญมงคล ศิษย์เก่าจากภาควิชาเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ผู้ริเริ่มจัดทำหนังสือเสียงนก เล่าว่า ตั้งใจให้ผู้พิการทางสายตารู้จักนกนานาชนิดในประเทศไทยได้จากหนังสือเล่มเดียว

 หนังสือเสียงนกแยกเป็น 3 องค์ประกอบ ได้แก่ เนื้อหาหรือคำอธิบายเป็นอักษรเบรลล์, ภาพประกอบนูนต่ำ ซึ่งได้รับความช่วยเหลือจาก สมโภช ภาวนานนท์ เพื่อนร่วมสถาบัน ที่นำเรซิ่นมาหล่อเป็นตัวนกให้มีลักษณะภาพนูนต่ำ เหมือนต้นแบบที่ได้รับจากสมาคมนกแห่งประเทศไทย พร้อมกับระบายสีให้เหมือนนกจริงมากที่สุด เพื่อให้คนตาดีสามารถอ่านและเข้าใจได้จากสื่อดังกล่าวเช่นกัน

 ส่วนสุดท้ายคือ กล่องบันทึกเสียงได้รับการสนับสนุนจากภาควิชาคอมพิวเตอร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานคร ที่ออกแบบกล่องวงจรเสียงให้เก็บรวบรวมเสียงนกไว้ในกล่องเดียวได้สำเร็จ โดยใช้พลังงานจากแบตเตอรี่หรือชาร์จไฟบ้านก็ได้

 “หนังสือเสียงที่พัฒนาขึ้น จะช่วยให้เด็กตาบอดรู้จักนกประมาณ 50 ชนิด ผ่านการสัมผัสนกจำลองจากเรซิ่น การอ่านเนื้อหาองค์ประกอบเกี่ยวกับนกและการฟังเสียงประกอบ ที่ได้รับการสนับสนุนจากสมาคมนกแห่งประเทศไทย” ศิริวรรณอธิบายและว่า สมาคมนกแห่งประเทศไทยให้ความเอื้อเฟื้ออย่างดี ทั้งรูปภาพ รูปพรรณสัณฐานของนกไทยมากกว่า 50 สายพันธุ์ รวมถึงตัวอย่างเสียงนกที่เหมือนจริง

 แนวคิดในการพัฒนาหนังสือเสียงมาจากการที่ศิริวรรณและเพื่อนมีโอกาสไปอ่านหนังสือให้แก่น้องนักเรียนที่โรงเรียนสอนคนตาบอด พญาไท และทราบถึงปัญหาว่าเด็กด้อยโอกาสกลุ่มนี้ขาดสื่อที่ใช้ในการเรียนรู้อยู่มาก

 สื่อเดิมที่เด็กตาบอดใช้ในการเรียนรู้มีอยู่บ้างแต่น้อย เช่น ตุ๊กตาสัตว์ต่างๆ ที่ส่งเสียงร้องเมื่อถูกบีบ แต่ขาดความหลากหลาย เล่นไม่นานก็เบื่อ ส่วนสื่อสามมิติที่เป็นโมเดล เมื่อถูกคลำมากๆ ก็ชำรุด

 แล้วทำไมต้องเป็นเรื่องนก?

 เหตุเพราะเธอและกลุ่มเพื่อนอาสาพาน้องๆ โรงเรียนตาบอดไปทัศนศึกษาที่สวนสัตว์เขาดิน แต่ไม่สามารถอธิบายให้รู้และเข้าใจได้ว่านกที่ส่งเสียงร้องอยู่ทั่วเขาดินแตกต่างกันอย่างไร จึงเป็นที่มาของวิทยานิพนธ์หนังสือเสียงนกสำหรับเด็กพิการทางตา โดยเชื่อว่าจะสามารถให้คำตอบแก่น้องได้ดีที่สุด

  "คำถามเหล่านั้นยากแก่การตอบ เพราะประสบการณ์ในการเรียนรู้จากของจริงของเด็กมีน้อย อย่างนกกา ที่ร้อง กา กา กา แม้เขาได้ยินแต่ไม่รู้ว่าคือนกกา เขาจะเข้าใจแบบเหมารวมว่าคือนกเท่านั้นเอง" ศิริวรรณชี้ให้เห็นถึงอุปสรรคของการสื่อสารให้เกิดความเข้าใจที่ตรงกัน

 ระยะแรกของการพัฒนา เธอตั้งใจให้หนังสือเสียงนกมีนกทั้งหมด 50 ชนิด แต่ด้วยเนื้อหาแต่ละหน้ากระดาษ ซึ่งต้องการความแข็งแรงเป็นพิเศษ เพื่อการใช้งานที่คงทน จึงทำให้รูปเล่มหนังสือเสียงที่ออกมา มีความหนาและหนักมาก จนต้องแบ่งออกเป็น 5 เล่ม แต่ละเล่มรวบรวมข้อมูลนกไว้ 10 ชนิด เพื่อให้ตัวเล่มหนังสือเสียงมีน้ำหนักที่เด็กถือได้

 อย่างไรก็ตาม กว่าหนังสือเสียงจะเสร็จ ใช้เวลาล้มลุกคลุกคลาน ลองผิดลองถูกอยู่นานนับสองปี มีที่ทำแล้วออกมาเสียและต้องทิ้งไปก็มี เสียงไม่ดีอย่างที่ต้องการ กระทั่งได้เล่มต้นแบบที่พร้อมใช้งาน 5 เล่ม และใช้ทุนการพัฒนาสูงเป็นหลักหมื่นบาท แต่เธอยังต้องการปรับปรุงให้น้ำหนักหนังสือเบาขึ้น และอยากให้มีหน่วยงานสนับสนุนการจัดพิมพ์ เพื่อให้เด็กตาบอดทั่วไปสามารถเข้าถึงในราคาไม่แพง

 "เมื่อนำไปให้เด็กตาบอดที่บ้านพญาไทได้อ่านพบว่าเขาชอบมาก อยากได้สื่อลักษณะนี้เพิ่มอีก โดยเปลี่ยนเป็นหนังสือเสียงสัตว์อื่นๆ ที่ทำให้พวกเขาได้รู้จักสัตว์เพิ่มขึ้น" ศิริวรรณเล่าถึงผลงานตัวเองอย่างภูมิใจ

 หนังสือเสียงนกเป็น 1 จาก 16 ผลงานที่ได้รับการประกาศเกียรติคุณชาวสถาปัตย์ครั้งที่ 1 ในการสร้างความภูมิใจของคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี จัดแสดงที่แกลเลอรี่ วิทยาเขตบางขุนเทียน ร่วมกับผลงานอื่นๆ เช่น บ้านพักสำหรับคนเร่ร่อน สื่อโฆษณาสะท้อนปัญหาสังคม การออกแบบโครงสร้างอาคารและการออกแบบเก้าอี้

กานต์ดา บุญเถื่อน