มุมมองใหม่-"ป่วน เจียวทอง"ครูภูมิปัญญาไทยต้องไม่หวงวิชางานศิลป์จะไม่สูญ | คมชัดลึก

จะเห็นได้ว่าการพัฒนาการศึกษานั้น นอกจากครูในระบบที่ต้องมุ่งพัฒนาแล้ว ครูภูมิปัญญาไทยก็เป็นกลุ่มคนที่ต้องให้ความสำคัญเช่นกัน เพราะคนกลุ่มนี้ คือผู้ที่จะช่วยสืบทอด ภูมิปัญญาไทยให้คงอยู่คู่ประเทศไทยต่อไป

 กว่า 50 ปีที่ นายป่วน เจียวทอง ช่างทำเงินแห่งบ้านโชค อ.เขวาสินรินทร์ จ.สุรินทร์ หลงเสน่ห์ลวดลายอันงดงามของเครื่องเงินลายโบราณ ยึดเป็นอาชีพและทุ่มเทในการสืบสานศิลป์แขนงนี้ของประเทศให้คงอยู่ไม่สูญหายไปกับกาลเวลาและการหลงลืมของคนรุ่นใหม่ ทำให้ได้รับคัดเลือกจากสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.) เป็นครูภูมิปัญญาไทย ด้านอุตสาหกรรมและหัตถกรรม (การทำเครื่องเงินลายโบราณ) ประจำปี 2552

 ชีวิตช่าง ลุงป่วน เริ่มต้นตั้งแต่อายุ 13 ปี หลัง จบ.ป 4 จากการเรียนทำทองจากพี่เขย ใช้เวลาถึง 3 ปีกว่าได้รับการยกครูและสามารถทำขายได้ด้วยตนเอง ลายดอกรังหอก ขนาด 2 สลึง เป็นลายแรกที่ทำขาย ในราคา 250 บาท และแสวงหาเรียนรู้การทำลวดลายต่างๆ จากช่างทำทองคนอื่นๆ เพิ่มเติม

 กระทั่งปี 2522 ราคาทองพุ่งสูงถึงบาทละ 7,000-8,000 บาท เครื่องทองขายไม่ออก จึงเปลี่ยนมาทำเครื่องเงิน ปัจจุบันเครื่องประดับเงินลายโบราณที่ลุงป่วนทำมีทั้งสร้อยคอ สร้อยข้อมือ เข็มขัดและต่างหู มีทั้งสิ้น 15 ลาย ได้แก่ ลายดอกรังหอกโปร่ง ลายดอกรังหอกปิด ลายดอกปรึ๊ดชั้นเดียว ดอกระเวียง ไข่แมงดา ดอกมะลิ ดอกทานตะวัน ดอกขร ดอกลำดวน รังผึ้ง รังแตน ดอกตั้งโอ๋ชั้นเดียว ดอกตั้งโอ๋ 3 ชั้น

 ส่วนอีก 2 ลาย คือ ดอกรังหอก 3 ชั้น และดอกปรึ๊ด 3 ชั้น เป็นลายที่ลุงป่วนคิดค้นทำขึ้นเอง ปัจจุบันมีลูกค้ามารับซื้อตรงถึงบ้าน มีนักท่องเที่ยวและคนที่สนใจมาหาซื้อได้ที่ศูนย์โอท็อปประจำ อ.เขวาสินรินทร์ ต่างหูและสร้อยคอเป็นสินค้าที่ขายดีที่สุด จำหน่ายคู่ละ 3,000 บาท สร้างรายได้ให้แก่ลุงป่วนเดือนละ 1-2 หมื่นบาท เพราะเครื่องเงินที่ลุงป่วนทำมีน้ำหนักถึง 98% ทุกชิ้น

  ลุงป่วนเล่าว่า เคยพยายามให้เด็กรุ่นใหม่และชาวบ้านในชุมชนเข้ามาเรียนรู้ แรกๆ ไม่เป็นผล ทำแม้กระทั่งเดินตามผู้ว่าราชการจังหวัด ขอร้องให้ส่งเสริมการทำเครื่องเงินลายโบราณที่เป็นเอกลักษณ์ของเมืองเขวาสินรินทร์อย่างจริงจัง ลุงป่วนไม่หวงวิชา ถ่ายทอดความรู้ที่มีทั้งหมดให้แก่ลูกศิษย์ ลายที่คิดขึ้นเองไม่ได้จดลิขสิทธิ์อยากให้คนรุ่นใหม่ที่สนใจสามารถนำไปทำได้ ทำลายอื่นๆ ก็ไม่หวง อยากให้คนมาสืบสานการทำเครื่องเงินลายโบราณมากๆ

 ลุงป่วนคิดมากจนนอนไม่หลับ กลัวว่าการทำเครื่องเงินรูปแบบนี้จะสูญหายไป เพราะไม่มีใครสนใจที่จะเรียน เพราะการทำงานโบราณแบบนี้ต้องใช้ความละเอียด ตั้งสมาธิสูง บางคนทำไม่ได้ทำแล้วหงุดหงิด จึงไม่ค่อยมีคนสนใจสืบทอด แล้วก็เหมือนฟ้ามาโปรด สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมประชาชนที่ อ.เขวาสินรินทร์ ลุงป่วนมีโอกาสได้สาธิตการทำเครื่องเงินลายโบราณต่อหน้าพระพักตร์

  สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ตรัสถามว่า "ทำมากี่ปีและทำกับใคร" ลุงป่วนทูลว่า "ทั้งหมู่บ้านไม่มีใครทำเลย" จากนั้นคณะครูจากกาญจนาภิเษกวิทยาลัยช่างทองหลวงเข้ามาศึกษาเรียนรู้ พร้อมกับผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์ สนับสนุนงบประมาณในการจ่ายค่าเบี้ยเลี้ยงให้แก่คนที่เข้ามาเรียนรู้จากลุงป่วน จึงเริ่มมีคนสนใจเข้ามารับการถ่ายทอดเป็นรุ่นๆ รุ่นละราว 20-30 คน

 ขั้นตอนการทำเงินลายโบราณมีทั้งหมด 8 ขั้นตอน เริ่มจากการช่างน้ำหนักเงินให้เหมาะสมกับการทำเครื่องประดับแต่ละชนิด 2.นำเงินไปหลอม 3.รีดแผ่นเงินให้เล็กจนได้ขนาด 4.การดัดและประกอบชิ้นงานเป็นลายต่างๆ 5.เผาเพื่อให้สนิมหลุดออก 6.แช่น้ำกรดให้เกิดความเงา 7.การล้างและขัดด้วยแปรงให้เงินใสสวย และ 8.การเป่าให้แห้ง

 "ช่วงแรกต้องใช้วิธีบังคับให้คนมาเรียน โดยรัฐจ่ายค่าเบี้ยเลี้ยงให้ 120 บาทต่อวัน ทำให้คนมาเรียนเพื่อเอาแต่เงิน ไม่ได้สนใจที่จะหาความรู้อย่างจริงจัง ลูกศิษย์บางคนขอเรียนแค่ลายเดียว พอทำเป็นเขาก็ไปทำขายเป็นธุรกิจของตัวเอง แต่ลุงก็พอใจ เพราะอย่างน้อยเขาก็ได้เข้ามาสัมผัสกับการทำเครื่องเงินลายโบราณแล้ว ต่อไปเขาอาจจะเกิดความรักและสืบทอดให้คงอยู่ไปเรื่อยๆ ความรู้ที่มีจะถ่ายทอดให้แก่ลูกหลานไทยเท่านั้น จะไม่สอนให้แก่คนต่างประเทศเพราะไม่อยากให้งานศิลปะโบราณของไทยต้องไปอยู่ในมือต่างชาติ" ลุงป่วนกล่าวด้วยรอยยิ้ม

 นายนที สติภา อายุ 22 ปี ลูกศิษย์ครูป่วน บอกว่า หลังจบ ม.6 จึงสมัครเข้าร่วมโครงการสืบทอดการทำเครื่องเงินลายโบราณที่ อ.เขวาสินรินทร์ สนับสนุนงบประมาณ จ่ายค่าเบี้ยเลี้ยงให้วันละ 50 บาท มีเพื่อนร่วมรุ่นที่เข้าอบรมกับครูป่วนพร้อมกัน 20 คน แต่มีที่สนใจอย่างจริงจัง 4 คน

 "หลังได้เรียนรู้วิธีการทำเครื่องเงินลายโบราณจนทำเสร็จเป็นชิ้นงาน ทำให้รู้สึกว่าเป็นสิ่งที่มีคุณค่าและสวยงาม จึงอยากเรียนรู้และทำต่อไปเรื่อยๆ เพราะความรู้ที่มีอยู่ในปัจจุบันแค่ 40% ของความรู้ที่ครูมีเท่านั้น ปัจจุบันก็ช่วยครูทำงานและได้ค่าตอบแทนวันละ 180 บาท อนาคตหากพอจะมีความเชี่ยวชาญก็อยากจะทำขายด้วยตัวเอง” นายนทีกล่าว

 ถึงวันนี้ลุงป่วนมีลูกชายที่ลาออกจากราชการทหาร และลูกสาวลาออกจากงานที่ทำในกรุงเทพฯ มาช่วยสืบสานการทำเครื่องเงินลายโบราณ พร้อมเปิดร้านจำหน่ายและมีลูกศิษย์ที่หมายมั่นปั้นมือจะให้ช่วยสืบทอดงานศิลป์แขนงนี้ให้คงอยู่ต่อไป 1 คน

 สมบัติของชาติเป็นสิ่งที่คนไทยทุกคนควรช่วยกันรักษา ครูป่วน เจียวทอง เป็นตัวอย่างบุคคลที่ต่อสู้เพื่อสืบสานสมบัติชาติ ผู้สนใจที่มีจิตใจร่วมอนุรักษ์ สามารถเรียนรู้งานการทำเครื่องเงินลายโบราณกับครูป่วน ได้ที่โทร.08-1309-4352