โรคที่มาจาก...นั่งนานเกินไป | คมชัดลึก

พบในผู้โดยสารที่เดินทางใช้ระยะเวลาบินครั้งละนานเกิน 3 ชั่วโมงขึ้นไป โรคหลอดเลือดดำอุดตัน หรือ Deep Venous Thrombosis (DVT) ซึ่งนอกจากจะเกิดกับผู้โดยสารชั้นประหยัดแล้ว ผู้โดยสารชั้นหนึ่ง ชั้นธุรกิจ หรือแม้แต่นักบินก็เสี่ยงเป็นโรคนี้เช่นกัน เพียงแต่ไม่มากเท่า
 กลุ่มอาชีพเสี่ยง ได้แก่ พนักงานขับรถแท็กซี่ รถโดยสารประจำทาง รถบรรทุกส่งของเดินทางระหว่างจังหวัด หรือผู้ที่นั่งโต๊ะทำงานตั้งแต่เช้าจรดเย็น ผู้เข้าชมภาพยนตร์เรื่องยาวๆ
อาการ 
 จะปวดบวมแดงบริเวณน่อง หรือข้อเท้า อาการของโรคดีวีทีเกิดจากการที่เลือดจับตัวเป็นลิ่ม หรือชิ้นเล็กๆ แล้วไหลเข้าไปตามกระแสเลือด อาจไปอุดตันตามอวัยวะที่สำคัญ เช่น ปอด หัวใจ ฯลฯ ทำให้เกิดอันตรายถึงแก่ชีวิตได้
วิธีป้องกัน
 1.กินยาแอสไพรินวันละ 1/2 เม็ด ก่อนเดินทาง 2 วัน และอีก 1/2 เม็ด เมื่ออยู่บนเครื่อง
 2.เลือกที่นั่งใกล้ทางเดิน อย่านั่งด้านใน เพราะนั่งใกล้ทางเดินจะมีที่ว่างให้เหยียดแขน ขา แก้อาการเมื่อยขบ
 3.อย่านั่งไขว้ขา เปลี่ยนอิริยาบถบ่อยๆ ลุกเดินบ้าง
 4.หมั่นบริหารขาทั้ง 2 ข้าง ยกขึ้นสูงเท่าที่จะยกได้ เหยียดนิ้วเท้ากางออก เหยียดนิ้วเท้าชี้ลงพื้น
 5.สวมเสื้อผ้าหลวมๆ สบายๆ
 6.ควรหลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มผสมแอลกอฮอล์ และควรดื่มน้ำสะอาดมากๆ
 อีกภาวะหนึ่งที่อาจเกิดร่วมด้วยคือ Travelers Stroke พบว่า ร้อยละ 6 ของผู้ป่วยที่มีภาวะลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือดที่ปอด อาจหลุดไปถึงหลอดเลือดแดงในสมองด้วย โดยผ่านทางช่องเปิดที่ผนังกั้นห้องหัวใจ (persistent foramen ovale หรือ PFO) ซึ่งโดยทั่วไปผนังนี้จะปิดตั้งแต่วัยทารกแรกเกิด แต่ร้อยละ 17-27 ของคนทั่วไป กลับไม่ปิด ทำให้ลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำเล็ดลอดไปห้องหัวใจด้านซ้าย โดยไม่ผ่านปอดและหลุดไปอุดหลอดเลือดแดงในสมอง ส่งผลให้เกิดอัมพฤกษ์ได้ เช่น มีอาการใบหน้าเบี้ยว พูดลิ้นแข็ง หรือเสียภาษาพูด แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก เป็นต้น
 ส่วนปัจจัยเสี่ยงที่อาจก่อให้เกิดโรคนี้ มีหลายประการ ตั้งแต่ภาวะอ้วน การแข็งตัวของเลือดง่ายกว่าปกติ เพิ่งผ่าตัดใหญ่ หรือผ่าตัดกระดูกชิ้นยาวๆ ภายใน 2 สัปดาห์ มีประวัติเป็นลิ่มเลือดดำอุดตันมาก่อน การไหลเวียนของเลือดในหลอดเลือดดำไม่ดี มีประวัติเป็นเนื้องอกภายใน 2 ปี กินยาคุมกำเนิด มีภาวะบางอย่างที่จำกัดการเคลื่อนไหว รวมถึงวัยก็มีส่วนคือ ผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป ก็มีโอกาสเสี่ยงเช่นกัน
 โรคนี้ป้องกันได้ ถ้าปฏิบัติดังนี้
 1.หลีกเลี่ยงการนั่งไขว้ขา หรือการนั่งงอสะโพกและเข่าเป็นเวลาติดต่อกันนานๆ
 2.ออกกำลังกายบริหารขาทั้งสองข้าง ลุกยืนและเดินบ่อยๆ
 3.ดื่มน้ำให้มาก หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์ ชา กาแฟ
 4.หลีกเลี่ยงการรับประทานยานอนหลับ
 5.ในผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือดสูง แพทย์อาจพิจารณาให้ยาเพื่อป้องกันการเกิดลิ่มเลือดอุดตันไว้ก่อนเดินทาง นอกจากนั้น มีการศึกษาในผู้ที่แข็งแรงดี พบว่า การใช้ถุงเท้าที่ใช้พันรอบขา สามารถลดโอกาสการเกิดลิ่มเลือดอุดตัน โดยถุงเท้าจะออกแรงบีบกล้ามเนื้อขาเพื่อช่วยไล่เลือดจากขากลับไปยังหัวใจ
ศูนย์เวชศาสตร์การบินพลเรือน
โรงพยาบาลกรุงเทพ