คันฉ่องและโคมฉาย-คนสำราญงานสำเร็จ (๗) งานคืออนุสาวรีย์ | คมชัดลึก

 ทำงานให้เสร็จ กับสำเร็จไม่เหมือนกัน ให้เสร็จก็คือพอนาทีสุดท้าย ปุ๊บส่ง แต่ให้สำเร็จทำงานชิ้นหนึ่ง เหมือนเฮนรี เดวิช ทอโร เขียนความเรียงสี่ชิ้น ทั้งชีวิตเขียนหนังสือสองสามเล่มมั้ง แต่กลับเปลี่ยนแปลงประเทศสหรัฐอเมริกา ชีวิตของเขาเป็นตำนาน เป็นฤาษีคนแรกของสหรัฐอเมริกา ก่อเกิดตำนานาฤาษีทั่วโลก หนังสือของเขาสองสามเล่ม เป็นหลักสูตรปริญญาตรี โท เอกทางวรรณกรรมอยู่จนถึงทุกวันนี้ เขาไม่ได้เขียนงานมาก

 อันนี้เขาเรียกว่าทำงานให้สำเร็จ ไม่เหมือนกับทำงานให้เสร็จ ปั่นทุกวันเลย วันหนึ่งไม่รู้กี่คอลัมน์ แต่ไม่มีใครพูดถึง เพราะอะไร เราทำให้เสร็จไง ฉะนั้นต้องเพิ่มคุณภาพเข้าไป “ทำให้สำเร็จ” คือทำแล้วอุทิศกาย ใจ พลังสมอง ความตั้งใจลงไปในงานทุกชิ้น ทำงานเหมือนกับแกะสลักนั่นล่ะ มันถึงจะได้งานชิ้นเยี่ยมขึ้นมา ถ้าไม่เช่นนั้น ทำมากขนาดไหนก็ตาม ก็เหนื่อย ตัวคนเองไม่พัฒนา ตัวงานไม่พัฒนา ตัวองค์กรก็ไม่พัฒนา เพราะเรามีแต่คนที่มุ่งทำงานให้เสร็จ แต่ไม่มีคนที่มุ่งทำงานให้สำเร็จ

 คุณอังคาร กัลยาณพงษ์ จิตรกรเอกคนหนึ่งขึ้นไปวาดรูปที่ตำหนักพะเยา ทำงานเหมือนลีโอนาร์โด ดาวินชี วาด The last super คือทำแล้วไม่เคยเสร็จเลย แต่เป็นผลงานชิ้นเยี่ยมจนถึงทุกวันนี้ เป็นตำนาน คุณอังคารไปวาดภาพวิหารเล็กๆ กลางสระอยู่ ๕ ปี ได้อยู่ซีกเดียว กลางวันทำสวน อยากไปชมนกชมไม้ที่ไหนก็ไป อยากไปเก็บก้อนกรวดที่ไหนก็ไป ไปเจอชาวบ้านตั้งวงก๊งเหล้าก็ก๊งกับเขา พอครึ้มอกครึ้มใจเที่ยงคืนขึ้นไปวาดรูปบนนั่งร้าน เจ้าอาวาสก็นั่งดูอยู่เป็นปี เจ้าอาวาสกับกรรมการวัดรับไม่ได้ สุดท้ายบอกเลิกจ้าง มีคนมาพูดบอกว่านี่คือความล่มสลายของทุนนิยมกับศิลปวัฒนธรรมไทย ที่ถึงอย่างไรก็ไม่อาจสบตากันตรงๆ ได้ พูดให้เท่ๆ

 จริงๆ ศิลปินเขาจะทำงานเมื่ออารมณ์มันได้ที่ แต่ผู้จ้างทำงานเพราะเอาเงินเป็นเกณฑ์ อยากให้งานเสร็จ แต่ศิลปินอยากทำงานให้งานสำเร็จ เพราะฉะนั้นงานต้องออกมาจากใจจริงๆ เมื่อคิดไม่เหมือนกันสุดท้ายก็ต้องเลิกกัน ทุกวันนี้จะหาคนไปวาดต่อก็ไม่มีใครไปวาดต่อ... กลายเป็นว่าทุกวันนี้มีคนแห่ไปดูภาพที่ยังวาดไม่เสร็จ ถ้าวาดเสร็จอาตมาว่าคนไม่ไปหรอก มันสมบูรณ์แล้ว

 คนไม่ชอบดูอะไรที่มันสมบูรณ์ ข่าวดีหน้าใน ข่าวจัญไรหน้าหนึ่ง คนชอบ ข่าวดีๆ ก็อย่างนั้นแหละ ไม่มีอะไร คนเฉยๆ แต่ข่าวไม่ดีคนชอบ การที่วาดรูปไม่เสร็จนั่นคือการทำงานให้สำเร็จ แต่หลายคนจะเข้าใจ

 การทำงานต้องทำงานอย่างนี้ อย่าให้เสร็จไปวันๆ เช้าชาม บ่ายชาม เย็นชาม กลางคืนชาม ทำไปสักพักหนึ่ง แฟนๆ จะบอกว่า ดูสิ กำลังอยู่ในช่วงขาลง ใครจะหลอกมนุษยชาติได้ไม่ตลอดไปหรอก ถ้างานมันไม่มีคุณภาพ

 เพราะฉะนั้น ๑.งานคือเงาของสติปัญญา ข้างในมีเท่าไหร่ เมื่อเราทำงานข้างในมันแสดงถึงกึ๋นออกมา

 ๒.งานคือเวทีแสดงออกซึ่งศักยภาพ คุณทำอะไรออกมาเท่าไหร่ เงาไม่สามารถจะปกปิดได้ คนทำงานดีๆ หลายคนมักจะถ่อมตน แต่เวลาไปดูงานมักจะบอกว่าถึงเขาจะถ่อมอย่างไร แต่เขาไม่เชื่อ เพราะอะไร ตัวงานมันจะประกาศศักยภาพ

 ๓.งานคืออนุสาวรีย์ ไม่ว่าเราจะตั้งใจหรือไม่รู้ก็ตาม แต่ตัวจะไปงานจะอยู่ อย่างกุหลาบ สายประดิษฐ์ ตายไปกี่ปี งานก็ยังมีคนอ่าน คนเขียนถึง คนวิพากษ์วิจารณ์อยู่ เพราะฉะนั้นงานที่เราทำทุกอย่างสุดท้ายมันกลับมาเป็นอนุสาวรีย์ ดีหรือชั่วมันก็เป็นอนุสาวรีย์ของเรา เพราะฉะนั้นต้องทำงานให้สำเร็จไม่ใช่แค่เสร็จ

ว.วชิรเมธี