หัวใจไทย -คนไหล่หินร่วมใจสร้างหอนิทรรศการวิถีชีวิต
ขอสวัสดีผู้อ่าน หัวใจไทย ทุกท่านค่ะ สัปดาห์นี้ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) หนึ่งในหน่วยงานสังกัดกระทรวงวัฒนธรรม ขอเผยแพร่การดำเนินชีวิตท้องถิ่นของพี่น้องชาวไหล่หิน จ.ลำปาง ซึ่งเป็นชุมชนที่มีวัฒนธรรมอันเข้มแข็ง
มีการจัดการแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมในท้องถิ่น อันนำมาซึ่งความตระหนักรู้ถึงที่มาของตนเอง ความสำคัญของศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น และนำไปสู่ความร่วมมือสมัครสมานที่จะช่วยกันอนุรักษ์ประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น
บ้านไหล่หิน เป็นชุมชนเก่าแก่แห่งหนึ่งของภาคเหนือ ที่ตั้งอยู่บริเวณริมน้ำยาว ซึ่งเป็นสาขาของแม่น้ำวัง ชาวชุมชนแต่เดิมทำนาเป็นหลัก มีตำนานความศรัทธาครูบามหาป่า มีวัดไหล่หินซึ่งมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และศิลปกรรม รวมทั้งมีการรวบรวมคัมภีร์โบราณไว้เป็นจำนวนมาก โดยในช่วงเวลาประมาณ 30 ปีที่ผ่านมา ชีวิตของชาวไหล่หินเกิดการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมเป็นอย่างมาก จนทำให้ชาวบ้านเกิดความตระหนักที่จะช่วยกันจัดทำพิพิธภัณฑ์ ให้เป็นแหล่งเก็บสะสมวัตถุสิ่งของที่แสดงเรื่องราวชีวิตชาวไหล่หิน เพื่อให้ลูกหลานได้รู้จักวิถีการดำรงชีพของบรรพบุรุษของตน ดังนั้น การทำงานกับชุมชนบ้านไหล่หิน จ.ลำปาง ตั้งแต่ พ.ศ. 2548 จึงเป็นบทพิสูจน์หนึ่งของการส่งเสริมให้เจ้าของวัฒนธรรม และลูกหลานของคนในชุมชนเข้ามามีส่วนในการพัฒนาพิพิธภัณฑ์แบบมีส่วนร่วม
หอนิทรรศการวิถีชีวิตคนไหล่หิน เป็นความร่วมมือและการลงแรงของทั้งผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์ ชาวบ้านในฐานะเจ้าของวัฒนธรรม และนักวิชาการที่ได้ร่วมถ่ายทอดและแลกเปลี่ยนวิธีการทำงานในการพัฒนาพิพิธภัณฑ์ ตั้งแต่กระบวนการสืบค้นหรือวิจัยเรื่องราวในท้องถิ่น อาทิ รูปแบบการดำเนินชีวิตจากรุ่นสู่รุ่น สังคมของคนไหล่หินตั้งแต่อดีต โดยสืบค้นจากแหล่งข้อมูลต่างๆ โดยเฉพาะเรื่องเล่าที่มาจากประสบการณ์ของคนในท้องถิ่น
เนื้อหาของนิทรรศการแบ่งเป็น 3 หมวดที่ประกอบไปด้วย วิถีชีวิตความเป็นอยู่ การทำกิน และขนบประเพณี ซึ่งแสดงให้เห็นวิถีชีวิตของคนไหล่หินผ่านเรื่องราวของนิทรรศการทั้งในด้านลักษณะของเรือนที่อยู่อาศัย กาดจำลอง การทำมาหากินจากการปลูกข้าว ความชาญฉลาดในการบริหารจัดการน้ำด้วยระบบเหมืองฝาย ประเพณีสวดเบิกในเทศกาลยี่เป็ง ประเพณีตานก๋วยสลาก ซึ่งเรื่องราวที่จัดแสดงเหล่านี้ล้วนได้มาจากความทรงจำของชาวไหล่หิน การเก็บข้อมูล การออกแบบและจัดแสดง เป็นความร่วมแรงร่วมใจของชาวชุมชน ร่วมกับนักวิชาการสาขาต่างๆ และนักวิจัยของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ซึ่งเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นจะดำรงอยู่ได้อย่างมีชีวิตชีวา ต้องอาศัยทั้งคน ความคิด และการลงแรงเพื่อให้พิพิธภัณฑ์ทำหน้าที่เป็นสถาบันทางสังคมอย่างแท้จริง