ยกระดับความปลอดภัย ตลอดห่วงโซ่ผักผลไม้ เพื่อสุขภาวะที่ดีขึ้น | คมชัดลึก

การกินผักผลไม้ให้ปลอดภัย มาตรฐานสินค้าการเกษตรเป็นสิ่งสำคัญ การเฝ้าระวังความปลอดภัย ห่วงโซ่ผักผลไม้ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำและปลายน้ำจึงเป็นเรื่องสำคัญที่หน่วยงานของรัฐต้องเข้ามากำกับดูแลผลิตภัณฑ์ผักผลไม้ และแนะนำการเลือกซื้อ การล้างผักผลไม้ให้ปลอดภัยต้องทำอย่างไร และวิธีการสนับสนุนผู้ผลิตไม่ใช้สารเคมีนั้น ผู้บริโภคมีส่วนช่วยเหลือคนกลุ่มนี้เป็นอย่างมาก  
ในการเฝ้าระวังตลอดห่วงโซ่ผักผลไม้ เกี่ยวกับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ปลอดภัย เช่น Q Mark, GAP เป็นเรื่องสำคัญ ขณะนี้สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.)เข้ามากำกับดูแลผลิตภัณฑ์ ผักผลไม้เพื่อนำส่งขายในและต่างประเทศให้มีมาตรฐาน คุณอิงอร ปัญญากิจ ผู้อำนวยกองส่งเสริมมาตรฐาน มกอช. ยกตัวอย่างการส่งแมลงขายออกนอกประเทศ โดยเฉพาะจิ้งหรีดนำรายได้เข้าประเทศปีละ 700 ล้านบาท ส่งขายไปกลุ่มประเทศยุโรป หรือ EU ที่มีการส่งเสริมให้กินโปรตีนจากแมลงกันมาก มกอช.จะเข้ามามีบทบาทกำหนดมาตรฐานที่ปลอดภัยเพื่อว่าจะนำสินค้าของไทยส่งขายไปทั่วโลก สินค้าปลอดภัยดูว่ามาจากแหล่งไหน ,ขั้นตอนการแปรรูปสินค้า, แหล่งรวบรวมสินค้า,ตลาดค้าส่ง มีส่วนสำคัญการสร้างอาหารปลอดภัย ได้มาตรฐาน  

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา หรือ อย. เป็นอีกหน่วยงานหนึ่งที่มีเป้าหมายเข้ามากำกับดูแลให้ความสำคัญผักและผลไม้ สินค้าอื่นๆด้วยการออกกฎหมาย,กำกับดูแลผลิตภัณฑ์ก่อนออกสู่ตลาด,กำกับดูแลผลิตภัณฑ์หลังออกสู่ตลาด,การเฝ้าระวังความปลอดภัย,ส่งเสริมและประสานงานทางวิชาการ ,เผยแพร่ความรู้และพัฒนาพฤติกรรมการบริโภคของประชาชน คุณอรสุรางค์ ธีระวัฒน์ ผู้แทน อย.นำตัวเลขสถานการณ์ความปลอดภัยของผักและผลไม้ ปี 2560 ภายในประเทศ เก็บตัวอย่างTest Kitts จำนวน 60ตัวอย่างเข้าห้องLAB พบว่าตกมาตรฐานร้อยละ70 ทั้งนี้ตรวจครอบคลุมถึง132 สาร และได้เก็บตัวอย่างผักผลไม้นำเข้า จำนวน981ตัวอย่างตรวจในห้องLABพบว่าตกมาตรฐานร้อยละ4.99เท่านั้น (ข้อมูล 7 มิ.ย.2560) ซึ่งกลไกมาตรฐานต้องมีตั้งแต่ต้นน้ำ เกษตรกรต้องมีการรวมกลุ่มขึ้นทะเบียน และส่งเสริมการใช้ GAPและ GMP รวมไปถึงการพัฒนา การสร้างโรงคัดแยกให้มีมาตรฐานเรื่องสารเคมีตกค้างด้วย การยกระดับความปลอดภัยตลอดห่วงโซ่ผักและผลไม้ บทบาทของภาคประชาชนที่กลุ่ม Thai-PAN เข้าไปส่งเสริมตลาดเขียวท้องถิ่น เช่น “หลาดป่าไผ่สร้างสุข” ที่มีทุกวันเสาร์ อ.ควนขนุน จ.พัทลุง มีการขับเคลื่อนอาศัยเครือข่ายเตือนภัยการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช  
       

นายวิฑูรย์ เลี่ยนจำรูญ มูลนิธิชีววิถี กล่าวว่ายุทธศาสตร์การจัดการสารเคมีสามารถเกิดขึ้นได้จาก 3 ปัจจัยคือ 1. ผู้บริโภคมีส่วนร่วมผู้ประกอบการรับผิดชอบสร้างระบบเฝ้าระวังและเตือนภัย 2.พัฒนาทางเลือกในการควบคุมศัตรูพืช ส่งเสริมเกษตรอินทรีย์ ส่งเสริมการปลูกผักกินเอง ใช้เทคโนโลยีและทางเลือก 3.กฎหมายและมาตรฐานต้นทาง ยกเลิกและจำกัดการใช้สารเคมีที่มีพิษภัยร้ายแรง ปรับปรุงกฎหมายและการบังคับใช้ การเก็บภาษีสารเคมีในอัตราก้าวหน้า  
   

ซึ่งThai-PAN ได้ทำวิจัยสารเคมีเรื่องการล้างสารเคมีออกจากผักผลไม้ว่าการล้างแบบไหนถึงจะเหมาะที่สุดและพบว่ายากันเชื้อรา Cambendazim เป็นสารตกค้างมากที่สุด ดังนั้นการล้างที่ได้ผลที่สุดคือการล้างแบบน้ำไหล ต้องใช้เวลา 60 นาที หากน้ำไปแช่สารคาร์เบนดาซิมจะซึมเข้าไปผักผลไม้มากขึ้น สารตัวนี้เป็นสารดูดซึม ประเทศออสเตรเลีย กลุ่มประเทศอียู ประกาศห้ามใช้แล้ว ส่วนสหรัฐอเมริกาสั่งห้ามสินค้าปนเปื้อนสารนี้เข้าประเทศ ประเทศไทยควรงดใช้หรือดูแลอย่างเข้มงวด ผักผลไม้ที่จำหน่ายในตลาด ติดฉลากว่าเป็นผักปลอดสารพิษหรือติดเครื่องหมายตราคิว ตรวจยังพบสารตกค้างเกินมาตรฐานกำหนดจึงต้องรู้ว่าล้างผักอย่างไรให้ปลอดภัยสารเคมี ไร้เชื้อปนเปื้อน  
       

ผศ.ดร.วราภา มหากาญจนกุล ภาควิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีการอาหาร คณะอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ แนะนำการเลือกผักที่สด สะอาด ไม่ช้ำ แผงผักต้องห่างไกลจากแผงเนื้อ ปลา เลือกผักตามฤดูกาล หาแหล่งซื้อที่เชื่อถือได้ ก่อนจะล้างต้องเอาตัดเอาส่วนที่ช้ำ เน่าออกก่อนนำไปล้าง ส่วนผักที่เป็นหัว เช่นกะหล่ำปลี ควรดึงใบข้างนอกทิ้ง 2 ชั้นก่อน และก่อนการล้างผักทุกครั้งจะต้องล้างมือให้สะอาดด้วยสบู่ทุกครั้ง 

การสนับสนุนการบริโภคผักผลไม้ โรงพยาบาลศูนย์เชียงรายประชานุเคราะห์ นำเรื่องผักปลอดภัยมาใช้ตั้งแต่ปี 2557 ทำตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำและปลายน้ำ ต้องดูแลคนไข้ที่มีโรคต่างๆในโรงพยาบาล อาหารแต่ละมื้อจะเน้นการกินผัก โรงพยาบาลงดการประมูลการซื้อผักแต่หันมาสนับสนุนเกษตรกรโดยตรง คุณรุ่งเรือง สิทธิไชย โรงพยาบาลศูนย์เชียงรายประชานุเคราะห์ บอกว่า ทางโรงพยาบาลได้ทำข้อตกลงในเรื่องการใช้สารเคมีและกำหนดราคาที่ชัดเจนตั้งแต่ต้นปี ทำให้เกษตรกรอยู่ได้ โรงพยาบาลได้รับผักผลไม้ปลอดสารพิษ เคยมีพยาบาลคนหนึ่งมีประจำเดือนตลอดทั้งปีจึงหันมาบริโภคผักปลอดสารพิษปัจจุบันประจำเดือนมาปกติทุกเดือน รวมทั้งคนไข้ป่วยเรื้อรังก็ลดลง 

ด้าน คุณอรุษ นวราช ผู้บริหารโรงแรมสามพรานริเวอร์ไซด์ กล่าวว่าทางโรงแรมใช้ผักผลไม้ ปลอดสารพิษเป็นระบบอินทรีย์มา 7 ปีแล้วมีเกษตรกร 122 กลุ่ม 177 ครอบครัวที่ส่งข้าวผักผลไม้ส่งโรงแรม โดยสร้างระบบการค้าที่เป็นธรรม นอกจากนี้ยังสร้างตลาดสุขใจ ให้เกษตรกรนำสินค้าที่เหลือส่งโรงแรมนำมาขายสร้างรายได้เพิ่มและให้ผู้บริโภคซื้อสินค้าเกษตรอินทรีย์จากเกษตรกรโดยตรง  

คุณวิโรจน์ เหลือหลาย ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านป่าไม้สหกรณ์ ได้เริ่มต้นโครงการเกษตรกรยั่งยืน นำมาขยายผลในโรงเรียน โดยทางโรงเรียนได้จัดหาอาหารกลางวันเด็กที่ดีที่สุดให้กับเด็กได้กินทุกวัน โรงเรียนได้ปลูกกล้วย มะละกอ แก้วมังกร อย่างละ100 ต้นเพื่อใช้เป็น อาหารกลางวันนอกเหนือจากการปลูกผัก และสร้าง 3 ร. ขึ้นมาคือ รักโรงเรียนสร้างบรรยากาศให้คนรักโรงเรียนว่าเป็นของคนในชุมชน, รักครอบครัวให้ปลูกผักกินเองให้เด็กแต่ละครอบครัวสร้าง 3x3 คือปลูก 3 ต้นในแต่ละ 3 ชนิดที่หลังบ้าน และรักชุมชนให้เป็นชุมชนไม่ใช้สารเคมี  

นายสัตวแพทย์ยุคล ลิ้มแหลมทอง ประธานคณะกรรมการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ด้านความมั่นคงอาหาร ยอมรับว่าการใช้ปุ๋ย สารเคมี ยังมีความจำเป็นต้องใช้ในภาคการเกษตรบ้านเรา เพื่อเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง การสร้าง Smart Farmer เป็นแนวทางให้เกษตรกรเลิกใช้สารเคมี จากการสำรวจพบว่าเกษตรกรที่จะเป็น Smart Farmer มีอายุเฉลี่ยที่ 58 ปี นับวันจำนวนน้อยลงไปทุกที ทำอย่างไรถึงจะดึงคนที่มีอายุน้อยกว่านี้เข้ามา กลไกคือกระทรวงศึกษาธิการที่จะต้องปลูกฝังเด็กๆ 

คุณเมทนี สุคนธรักษ์ ผู้ทรงคุณวุฒิ ด้านความปลอดภัยอาหาร คณะกรรมการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ด้านคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร กล่าวว่าได้กำหนดยุทธศาสตร์ในการควบคุมด้านคุณภาพและการส่งเสริมความปลอดภัยด้านอาหาร ส่งเสริมการค้าการตลาดสร้างความรับผิดชอบและอำนวยความสะดวกในการค้าส่งเสริมคุณภาพรวมถึงการควบคุมคุณภาพและความปลอดภัย และมีการทำวิจัยขึ้นมาเพื่อให้เกิดความรู้ มีความตระหนักในการใช้ทรัพยากรเพื่อผลิตและกระจายอาหารในห่วงโซ่อาหาร ตลอดจนดูพฤติกรรมผู้บริโภค เพื่อสร้างองค์ความรู้การขับเคลื่อนอาหารปลอดภัยต่อไป.