ยุทธศาสตร์ชาติการพัฒนาภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท | คมชัดลึก

ยุทธศาสตร์ชาติฯ ฉบับที่ 3   วิสัยทัศน์การพัฒนาภูมิปัญญา ‘สุขภาพวิถีไท’

“ยุทธศาสตร์ชาติการพัฒนาภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท” นับเป็นแผนแม่บทในการขับเคลื่อนนโยบายและทิศทางสำคัญ ตลอดจนสานพลังทุกหน่วยงาน เพื่อยกระดับการแพทย์แผนไทย สมุนไพร หมอพื้นบ้าน ปราชญ์ชาวบ้าน ฯลฯ ซึ่งเชื่อมโยงกับวิถีชีวิต ประเพณี และวัฒนธรรมไทยมาอย่างยาวนาน โดยมี คณะกรรมการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพ ภายใต้ คณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ เป็นแกนหลักในการผลักดันยุทธศาสตร์ฯ ตลอดช่วง 10 ปีที่ผ่านมา เริ่มจากยุทธศาสตร์ชาติฯ ฉบับแรก ระหว่างปี 2550-2554 และฉบับที่ 2 ระหว่างปี 2555-2559 นำไปสู่การพัฒนาทั้งด้านความรู้ทางวิชาการ ระบบบริการสุขภาพ มาตรฐานสมุนไพรไทย 

การใช้บริการแพทย์แผนไทยในระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าเพิ่มขึ้นเช่นกัน อาทิ การฟื้นฟูสุขภาพมารดาหลังคลอด การนวดประคบ อบสมุนไพร และการสั่งยาสมุนไพร ในปีงบประมาณ 2559 มีถึง 5 ล้านคน

ทิศทางดังกล่าว สอดคล้องกับ ธรรมนูญว่าด้วยระบบสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ.2559 ภายใต้ พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ.2550 ที่ส่งเสริมสนับสนุนให้ต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพ การแพทย์แผนไทย และการแพทย์ทางเลือกอื่นๆ จากฐานเดิมอย่างเป็นระบบ และยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี (พ.ศ.2560-2579) ของรัฐบาล ก็กำหนดเรื่องนี้ไว้ในวิสัยทัศน์ด้วยเช่นกัน

คณะกรรมการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพ จึงจัดทำ (ร่าง) ยุทธศาสตร์ชาติการพัฒนาภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท ฉบับที่ 3 พ.ศ.2560-2564 ที่ผ่าน กระบวนการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม ตั้งแต่ระดับท้องถิ่นจนถึงระดับประเทศ มีการรับฟังความคิดเห็นใน “สมัชชาสุขภาพเฉพาะประเด็น” ว่าด้วยการพิจารณา (ร่าง) ยุทธศาสตร์ชาติ การพัฒนาภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2560–2564) เมื่อวันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2559 ในงานการประชุมวิชาการประจำปี การแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้านและการแพทย์ทางเลือก ครั้งที่ 13

ล่าสุด การประชุมคณะรัฐมนตรีที่มี พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี เป็นประธาน เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2560 เห็นชอบ ยุทธศาสตร์ชาติการพัฒนาภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท ฉบับที่ 3 (พ.ศ.2560-2564) และให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รับไปดำเนินการขับเคลื่อนร่วมกัน เพื่อให้เกิดความสำเร็จเป็นรูปธรรมต่อไป

สาระสำคัญของยุทธศาสตร์ชาติการพัฒนาภูมิปัญญาไทฯ ฉบับที่ 3 มีเป้าหมายให้ประชาชนสามารถเข้าถึงและใช้บริการระบบการแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้าน และการแพทย์ทางเลือกที่มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน ปลอดภัย และใช้อย่างสมเหตุสมผล เป็นฐานในการสร้างเสริมและพึ่งตนเองด้านสุขภาพ และให้ภาคีเครือข่ายทุกระดับใช้เป็นกรอบและทิศทางในการขับเคลื่อนภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไทย ร่วมกัน

ยุทธศาสตร์ ประกอบด้วย 3 ประเด็นยุทธศาสตร์สำคัญ ครอบคลุม มาตรการด้านวิชาการ (Education) ด้านนโยบายและกฎหมาย (Enforcement) และด้านการพัฒนาขีดความสามารถ (Empowerment) ประกอบด้วย

ยุทธศาสตร์ที่ 1 การสร้างภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไทให้เข้มแข็ง อาทิ ส่งเสริมการวิจัย การพัฒนาแผนแม่บทแห่งชาติ และแผนแม่บทว่าด้วยการพัฒนาสมุนไพรไทย ฉบับที่ 1 คุ้มครองและส่งเสริมการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน การจัดการความรู้ใน “คัมภีร์การแพทย์แผนไทย” และ “ตำรับยาไทยดั้งเดิม” เพื่อนำไปขึ้นทะเบียนตำรับยาและตำรับยาแผนไทยแห่งชาติ เร่งรัดออกกฎหมายรองรับ การพัฒนาบุคลากรด้านการแพทย์แผนไทย เป็นต้น

ยุทธศาสตร์ที่ 2 บูรณาการระบบบริการการแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้าน การแพทย์ทางเลือก และระบบยาจากสมุนไพรกับระบบการแพทย์อื่นๆ อาทิ การวิจัยเกี่ยวกับระบบหลักประกันสุขภาพของประเทศ กับการจัดบริการการแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้าน และการแพทย์ทางเลือก การเพิ่มรายการยาจากสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติ อย่างน้อยร้อยละ 20 ของรายการยาแผนปัจจุบัน การรับรองคุณภาพบริการตามมาตรฐานสถานพยาบาล การพัฒนาระบบสุขภาพชุมชนให้เข้มแข็งและเชื่อมต่อระบบหลักประกันสุขภาพของประเทศ เป็นต้น

ยุทธศาสตร์ที่ 3 เสริมสร้างขีดความสามารถของประชาชน บุคลากร และเครือข่าย อาทิ นโยบายภาครัฐที่กำหนดให้ระบบหลักประกันสุขภาพทั้ง 3 ระบบ มีการจัดบริการแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้าน และการแพทย์ทางเลือกอย่างเท่าเทียมกัน แผนแม่บทกำลังคนด้านการแพทย์แผนไทย การผลิตและรับรองผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยและการแพทย์แผนไทยประยุกต์ การพัฒนาความรู้ความสามารถของหมอพื้นบ้านและเครือข่าย วิชาชีพการนวดไทยสำหรับคนพิการทางการเห็น การพัฒนาผู้ปลูกสมุนไพรให้มีความรู้ในการปลูกตามหลักการเกษตรกรรมที่ดีและเหมาะสม (Good Agricultural Practice, GAP) และเกษตรอินทรีย์ (Organic Farming) เป็นต้น

ตาราง 1 - รายการยาสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ.2542-2559  

พ.ศ.	จำนวนรายการ
	ยาแผนไทย/ดั้งเดิม	ยาพัฒนาจากสมุนไพร	รวม	ร้อยละที่เพิ่ม
2542	8	0	8	0
2549	8	4	12	50
2555	50	21	71	491.7
2559	50	24	74	4.3

ที่มา : สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)

ตาราง 2 - จำนวนผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยและการแพทย์แผนไทยประยุกต์          

ปี พ.ศ.	จำนวนผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยและการแพทย์แผนไทยประยุกต์ (ราย)
	เวชกรรมไทย	เภสัชกรรมไทย	การผดุงครรภ์ไทย	การนวดไทย	การแพทย์พื้นบ้าน	แพทย์แผนไทยประยุกต์
2555	19,676	26,874	7,755	2,730	100	1,645
2556	20,010	27,636	8,635	3,149	165	1,990
2557					165	2,328
2558	20,670	28,161	8,986	3,859	165	2,568

ที่มา : สภาการแพทย์แผนไทย