“โสด สูงวัย สตรอง”! !ฉัน(จะ)ต้องไม่เป็นมนุษย์ป้า
นักวิชาการแนะเทคนิคเตรียมตัวโสด สูงวัย เงินอย่างเดียวไม่พอ ต้องออกสู่โลกกว้าง ทำงานจิตอาสา เติมเต็มใจให้ตนเองรู้สึกมีคุณค่า
อีก 4 ปีเท่านั้น คือ ในปี 2564 ประเทศไทยจะกลายเป็น “สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์” (Complete aged Society) คือ มีประชากรสูงวัยมากกว่า 20% หรือ 1 ใน 5 ถือเป็นครั้งแรกที่ประชากรเด็กจะน้อยกว่าผู้สูงอายุ จากนั้นอีก 10 ปี จะเป็นสังคม “ซูเปอร์สูงวัย” (Super aged Society) ผู้สูงวัยมากกว่า 28% หรือ 1 ใน 3 บวกกับสาวไทยนิยมอยู่เป็นโสดไม่มีข้อผูกมัดมากขึ้น อนาคตไทยจึงหนีไม่พ้นสังคม “โสดสูงวัย” จำเป็นต้องเตรียมพร้อมรับมือในการใช้ชีวิตสูงวัยให้ “สตรอง” เมื่อ “เงิน” เพียงอย่างเดียวไม่ใช่คำตอบ
น.ส.ศิริวรรณ อรุณทิพย์ไพฑูรย์ ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านผู้สูงอายุ กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความ มั่นคงของมนุษย์(พม.) ให้ข้อมูลว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีผู้สูงอายุ 11 ล้านคน คิดเป็น 16.9% แยกเป็นผู้สูงอายุวัยต้น 60-69 ปี 56.5% ผู้สูงอายุวัยกลาง 70-79 ปี 29.9% และผู้สูงอายุวัยปลาย 80 ปีขึ้นไป 13.61% มีอายุเฉลี่ย 75 ปี ส่วนแหล่งรายได้หลักต้องพึ่งพิงจากผู้อื่นทั้งลูกหลาน เบี้ยยังชีพ เงินบำเหน็จบำนาญ 55.8% อย่างไรก็ตาม เงินที่ได้รับจากลูกหลานลดลงจาก 52% ในปี 2550 เหลือ 37% ในปี 2557 ขณะที่ผู้สูงอายุที่ต้องอยู่ตามลำพังเพิ่มขึ้น จาก 6.3% ในปี 2545 เป็น 8.7% ในปี 2557
เมื่อเป็นเช่นนี้ อนาคตคงยากที่ยามแก่จะหวังพึ่งพาลูกหลานหรือญาติมิตร สิ่งสำคัญที่สุด “ตัวเราต้องเป็นที่พึ่งของตัวเอง” น.ส.ศิริวรรณ บอกว่า จะต้องมีความพร้อมเข้าสู่วัยสูงอายุใน 6 เรื่องสำคัญ เรียกว่า “พฤฒพลัง” (Active Ageing) ได้แก่ 1.ที่พักอาศัย ต้องมีการปรับสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อผู้สูงวัย ห้องนอนต้องอยู่ชั้นล่าง พื้นห้องน้ำต้องไม่ลื่น โถส้วมต้องเป็นชักโครก มีเก้าอี้รองนั่งอาบน้ำที่แข็งแรง เป็นต้น 2.การดูแล โดยเฉพาะผู้ที่อยู่คนเดียวจะต้องเตรียมผู้ที่จะช่วยดูแลเราได้ หากเป็นพื้นที่ต่างจังหวัดไม่น่าห่วงมากนักเพราะมีอสม.และเพื่อนบ้านให้พึ่งพาอาศัย แต่สำหรับสังคมเมืองใหญ่และกรุงเทพฯ ยิ่งหากต้องอยู่คอนโดจะเป็นความเสี่ยงอย่างมาก เพราะส่วนใหญ่จะอยู่แบบตัวใครตัวมัน อยู่ติดกันแต่ไม่รู้จักกัน หากเป็นแบบนี้เมื่อเกิดเจ็บป่วยหรือล้มในบ้านก็จะไม่มีใครรู้ จำเป็นต้องสร้าง "ระบบเพื่อนบ้าน” ให้เกิดขึ้น
3.การมีส่วนร่วม หากยังมีความสามารถที่จะเดินทางออกนอกบ้านได้ จะต้องออกไปทำกิจกรรมต่างๆ ในชุมชน แม้จะอยู่บ้านมีโทรทัศน์ให้ดู มีสมาร์ทโฟนให้ใช้ แต่ยังมีความเหงา เศร้าและว้าเหว่ 4.การศึกษาและการเรียนรู้ ต้องพร้อมที่จะเปิดใจเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ให้ก้าวทันโลก หรือสิ่งต่างๆ ที่เหมาะสมกับวัยอย่างสม่ำเสมอ
5.สุขภาพ ในส่วนสุขภาพกาย ย่อมมีการเจ็บป่วยตามวัยเกิดขึ้น ต้องวางแผนรองรับการรักษาพยาบาล พิจารณาดูว่าสวัสดิการภาครัฐที่มีอยู่เพียงพอและจำเป็นต้องเพิ่มเติมหรือไม่ และสุขภาพใจ ต้องทำทุกวันให้มีความสุข ทำจิตใจให้เข้มแข็ง และ 6.การเงิน ต้องวางแผนในการออมตั้งแต่วัยหนุ่มสาว หรือวางแผนการมีงานทำแม้จะเกษียณแล้ว ซึ่งปัจจุบันกรมการจัดหางานมีการเปิดให้ผู้สูงอายุลงทะเบียนและจัดหานายจ้างที่เหมาะสมให้ เช่น ผู้สูงอายุทำงานเป็นพนักงานจัดเรียงในร้านขายหนังสือ หรือเป็นพนักงานปูเตียงหรือจัดดอกในโรงแรม เป็นต้น
เห็นได้ชัดว่าการเงินเพียงอย่างเดียวไม่ใช่คำตอบที่จะทำให้ใช้ชีวิตสาวโสดที่สูงวัยได้อย่างมีความสุขและเข้มแข็ง ผศ.ดร.วีรณัฐ โรจนประภา นักวิชาการด้านสังคมผู้สูงวัย ผู้อำนวยการสถาบันคิดใหม่ บอกว่า แนวโน้มสังคมไทยที่มีคนโสดและผู้สูงอายุมากขึ้น จึงมีความเสี่ยงที่คนไทยจะใช้ชีวิตตามลำพังในยามสูงอายุ ซึ่งการจะใช้ชีวิตแบบโสดและสูงวัยให้อยู่รอดได้ จำเป็นต้องเตรียมพร้อม 2 ส่วน คือ กายภาพ ต้องมีคนคอยดูแล แม้จะไม่มีคู่ครองแต่ไม่ได้อยู่คนเดียว มีเพื่อนบ้านหรือบุคคลภาครัฐให้พึ่งพอได้ก็ไม่มีปัญหา และจิตใจ การมีคู่ชีวิตจะทำให้ผู้สูงอายุตระหนักรู้ในคุณค่าของตนเองที่มีต่ออีกฝ่าย สิ่งนี้ไม่มีใครที่จะมาเติมเต็มแทนได้
สำหรับคนโสดสูงวัยหรือแม้สูงวัยแต่ไม่โสด ผศ.ดร.วีรณัฐ บอกว่า แม้จะเก็บเงินได้เพียงพอจริงเพื่อใช้ยามสูงวัย แต่ก็ยังอยู่ไม่ได้ เพราะขาดการเติมเต็มด้านจิตใจ ซึ่งสิ่งสำคัญที่สุดจะต้องทำให้รู้สึกว่ามีคุณค่าอยู่เสมอ อาจจะทำได้โดยการเป็น "จิตอาสา” ออกไปทำกิจกรรมต่างๆ เพื่อสังคม เกิดแรงบันดาลใจที่จะมีชีวิตอยู่ในทุกๆ วัน หากผู้สูงอายุไม่มีสิ่งนี้ ทุกอย่างก็จะพังและพาลงเหวหมด เพราะจิตใจจะหดหู่ ว้าเหว่า เหงา เศร้าซึม จนไม่อยากทำอะไรต่อไป นอกจากนี้ หลักประกันในชีวิตยามสูงวัย คือ ต้องสร้างความมั่นคงในการดำรงชีวิต ซึ่งไม่ใช่เงินเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเตรียมพร้อมให้มีความมั่นคงในปัจจัย 4 ตั้งแต่ยังหนุ่ม อย่ารอให้ 60 ปีแล้วค่อยทำ จะไม่ทัน
“แม้จะเก็บเงินได้เพียงพอจริงเพื่อใช้ยามสูงวัย แต่ก็ยังอยู่ไม่ได้ เพราะจิตใจของเราเอง แม้จะมีเงินมากก็จะมีความรู้สึกตะขิดตะขวงในใจอยู่เสมอว่าจะพอจริงหรือ ค่าเงินจะเป็นอย่างไร ซึ่งเงินตราไม่เคยพอเพียงกับมนุษย์ ไม่ว่าจะมีมากเท่าไหร่ จึงมีการศึกษาเจาะลึกลงไปถึงสิ่งที่ผู้สูงอายุต้องการจริงๆ พบว่า เงินมีความจำเป็นต่อการใช้ชีวิต แต่สิ่งสำคัญไม่ใช่มีเงินเพียงอย่างเดียวแล้วจะอยู่ได้ สิ่งสำคัญ ต้องทำให้ตัวเองมีคุณค่าด้วย” ผศ.ดร.วีรณัฐ กล่าว
ตัวอย่างเช่น แชมเปญ เอ็กซ์ อดีตเซ็กซี่สตาร์เมืองไทย หนึ่งในผู้ที่เตรียมพร้อมรับมือยามสูงวัย แนะนำว่า การจะทำให้ตนเองสูงวัยอย่างสตรอง จะต้องไม่อยู่คนเดียว เปิดใจให้คนรอบข้าง มีเพื่อนใหม่ๆ ออกกำลังกายและต้องออกไปทำกิจกรรมต่างๆ นอกบ้าน ส่วนตัวจะไปเป็นจิตอาสาต่างๆ ทุกสัปดาห์ รวมทั้งมีการเตรียมพร้อมเรื่องความมั่นคงในชีวิต โดยเฉพาะเรื่องของอาหาร เป็นเวลา 10 ปีแล้วที่ได้ทำเกษตรพอเพียงใน จ.สระแก้ว ปลูกทั้งยาง ไผ่ ทำนาข้าว และพืชผักส่วนครัวต่างๆ ยึดหลักปลูกทุกอย่างที่กิน และกินทุกอย่างที่ปลูก
เตรียมตัวเองให้พร้อมตามแนวทางนี้ อนาคตไม่ต้องพึ่งพาใคร มิหนำซ้ำจะเป็นคนโสดสูงวัยที่สดใส ซาบซ่า และไฟแรงอยู่เสมอ สามารถเชิดๆ ใส่เด็กรุ่นใหม่ได้ว่า “ฉันไม่ใช่มนุษย์ป้านะยะ”
0 พวงชมพู ประเสริฐ 0