สังคมอุดมปัญหา? เรานึกถึงอะไร
โดย - พระมหาธนเดช ธมฺมปญฺโญ
บางคนอาจนึกถึงวิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม บ้างก็อาจนึกถึงสังคมในบ้าน ครอบครัว ชุมชน บ้างอาจนึกถึงสังคมไทย บ้างอาจก้าวไกลไปถึงประชาคมอาเซียน หรือถ้าใหญ่ก้าวนั้นก็คงเป็นสังคมโลก ไม่ว่าจะสังคมที่ท่านนึกถึงจะเป็นสังคมใดก็มีสิ่งที่เป็นหัวใจของสังคมอย่างหนึ่งคือ การอยู่ร่วมกัน และเมื่อนั้นย่อมต้องมีกติกาของสังคม
กติกามีไว้เพื่อไม่ให้สังคมวุ่นวาย และกันคนที่ไม่เคารพกติกาออกจากสังคมอาจไม่ใช่เฉพาะการขับไล่ แต่หมายรวมถึงมาตรการต่างๆ ทางสังคมด้วย ว่าอีกอย่างหนึ่งคือกติกามีไว้เพื่อดูแลสังคม เราฐานะเป็นฟันเฟืองตัวเล็กๆ จะดูแลสังคมได้อย่างไร อาจเป็นการยากหากจะให้เราดูแลทุกคนในสังคมได้ แต่จะง่ายกว่าไหมที่เราจะดูแลตัวเอง ก็เพราะการดูแลตัวเองนั่นแหละ คือการดูแลสังคมที่ดีที่สุด
ในสังคมมีคนอยู่ ๒ ประเภท กลุ่มแรก มาเพื่อสร้างปัญหา กลุ่มที่สอง มาเพื่อแก้ปัญหา แน่นอนว่าสังคมย่อมไม่สามารถทำให้ทุกคนมาอยู่เพื่อแก้ปัญหาได้ เพราะหากปราศจากคนกลุ่มแรก คงไม่มีปัญหาอะไรให้แก้ ซึ่งนั่นดีทีเดียว แต่หาเกิดขึ้นได้ในโลกความจริงไม่
หลายครั้งที่มีอะไรเกิดขึ้นเราก็โทษสังคมที่ทำให้ทุกอย่างเป็นเช่นนี้ อาจเพื่อให้เราดูดี หรืออาจเพื่อหลีกหนีความรับผิดชอบก็ตามแต่ แต่เราลืมไปแล้วหรือว่าเราเองก็เป็นส่วนหนึ่งของสังคม การชี้โทษกล่าวผิดไปที่สังคม นั่นเท่ากับเรากำลังทำเช่นนั้นกับตัวเราด้วยในอีกทางหนึ่ง หากเราสามารถกล่าวโทษสังคมได้ในขณะที่เราก็เป็นส่วนหนึ่งของสังคม เราก็ควรพัฒนาสังคมได้ในฐานะที่เราเป็นส่วนหนึ่งของสังคมได้เช่นกันมิใช่หรือ แล้วการพัฒนาสังคมให้เป็นสังคมที่ทุกคนใฝ่ฝันจะทำอย่างไรกัน ในเมื่อมีผู้คนและเหตุปัจจัยมากมายในสังคมนี้
ก็เริ่มจากตัวเรานั่นแหละ ตัวเราในฐานะเป็นส่วนหนึ่งของสังคม เริ่มจากการดูแลตัวเอง ไม่เป็นภาระของสังคม ไม่เป็นคนสร้างปัญหา ให้คนอื่นมาคอยตามแก้ จริงอยู่สังคมมีปัญหามากมายให้ต้องแก้ไข แต่ถ้าเราลดภาระไม่ให้เราเป็นปัญหา คนที่มาแก้ปัญหาก็ได้ใช้เวลาแรงกายแรงใจทุ่มเทไปกับปัญหาอื่น หากแม้นเราไม่ได้ช่วยแก้ปัญหา การไม่เป็นภาระและบั่นทอนแรงใจของคนที่แก้ปัญหาก็ยังถือเป็นการช่วยสังคม เราอยากได้สังคมแบบไหน ก็เริ่มสร้างตัวเราให้เป็นแบบนั้น อยากได้สังคมที่ไม่มีปัญหา ต้องทำให้ตัวเราไม่เป็นปัญหาให้กับสังคมเสียก่อน
เมื่อกล่าวถึง “สังคม” เรานึกถึงอะไร ? นึกถึงตัวเอง นึกถึงสังคม หรือนึกถึงตัวเองที่อยู่โดยไม่เป็นปัญหา อยู่เพื่อเกื้อกูลและพัฒนาสังคม
เพราะบางทีเพียงแค่การทำตัวไม่เป็น “ปัญหาของสังคม” รูปร่างของ “สังคม อุดมปัญญา” อาจกำลังค่อยๆ ก่อตัวและชัดเจนขึ้น