“ภูมิสังคม” ที่ “พอเพียง” ของ “ในหลวง” | คมชัดลึก

               เมื่อวันที่ 8 ตุลาคมที่ผ่านมา ก่อนที่ “ในหลวงรัชกาลที่ 9” จะเสด็จสวรรคตเพียง 5 วัน ผมได้เขียนถึงแนวคิด “ภูมิสังคม” ที่ “พอเพียง” ของพระองค์ท่านที่ทรงเป็น “ต้นแบบ” ให้พสกนิกรได้เห็นว่าก่อนจะทำกิจการงานใด มีความจำเป็นอย่างยิ่งในการที่จะต้องศึกษาจนเกิดความเข้าใจถ่องแท้ในทุกๆ “มิติ” ให้ได้เสียก่อน ยิ่งถ้าเริ่มจากความรู้ความเข้าใจมากเท่าไหร่ก็จะยิ่งมีชัยชนะในการพัฒนามากยิ่งขึ้นเท่านั้น ความรู้ความเข้าใจ “ภูมิสังคม”  นี้ เป็นเรื่องที่สำคัญเป็นที่สุด เพราะในการแก้ไขปัญหาที่สลับซับซ้อน ไม่อาจจะทำทีเดียวให้สำเร็จเด็ดขาดได้ จำเป็นต้องมีกระบวนการค่อยๆ ทำค่อยๆ แก้ไขไป ในบางโครงการของ “ในหลวง” ต้องเสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรด้วยพระองค์เองถึง 45 ครั้ง เพราะพอแก้ไขปัญหาหนึ่งสำเร็จ ก็ส่งผลกระทบถึงปัญหาอีกอย่างหนึ่ง เป็นลูกโซ่ไม่รู้จักจบสิ้น ความรู้ความเข้าใจที่พระองค์ทรงมีรับสั่งว่าเป็น “ภูมิสังคม” นั้น จึงเป็น “แก่น” ที่สำคัญ จะต้องมีความรู้ความเข้าใจอย่าง “เพียงพอ” และ “พอเพียง” ในทุก “มิติ” ครับ

               “ในหลวง” พระราชทานแนวคิดเรื่องความ “พอเพียง” ดังพระบรมราโชวาทที่ว่า “...เมื่อปี  2517 วันนั้นได้พูดถึงว่า เราควรปฏิบัติให้พอมีพอกิน  พอมีพอกินนี้  ก็แปลว่า  เศรษฐกิจพอเพียงนั่นเอง  ถ้าแต่ละคนมีพอมี  พอกินก็ใช้ได้  ยิ่งถ้าทั้งประเทศพอมีพอกินก็ยิ่งดี...”, “...ถ้าเรารักษาความพออยู่  พอกินนี้ได้  เราก็จะยอดยิ่งยวดได้...”, “...คนอื่นจะว่าอย่างไรก็ช่างเขา  จะว่าเมืองไทยล้าสมัยว่าเมืองไทยเชย  ว่าเมืองไทยไม่มีสิ่งที่สมัยใหม่  แต่เราอยู่พอมี  พอกิน  และขอให้ทุกคนมีความปรารถนาที่จะให้เมืองไทย  พออยู่  พอกิน  มีความสงบ และทำงานตั้งจิตอธิษฐาน  ตั้งปณิธานในทางนี้ที่จะให้เมืองไทยอยู่แบบ พออยู่  พอกิน  ไม่ใช่ว่าจะรุ่งเรืองอย่างยอด  แต่ว่ามีความพออยู่พอกิน  มีความสงบเปรียบเทียบกับประเทศอื่นๆ ถ้าเรารักษาความ  พออยู่  พอกินนี้ได้  เราก็จะยอดยิ่งยวดได้...” 

               “...พอเพียง  มีความหมายกว้างขวางกว่านี้อีก  คือคำว่าพอ  ก็พอ เพียงนี้ก็พอแค่นั้นเอง  คนเราถ้าพอในความต้องการก็มีความโลภน้อย  เมื่อมีความโลภน้อยก็เบียดเบียนคนอื่นน้อย  ถ้าประเทศใดมีความคิดอันนี้  มีความคิดว่าทำอะไรต้องพอเพียง  หมายความว่าพอประมาณ ซื่อตรง  ไม่โลภอย่างมาก  คนเราก็อยู่เป็นสุข  พอเพียงนี้อาจจะมี มีมากอาจจะมีของหรูหราก็ได้  แต่ว่าต้องไม่ไปเบียดเบียนคนอื่น...” ซึ่งกระแสพระราชดำรัสเหล่านี้ได้พระราชทานแด่ปวงชนชาวไทยในหลายครั้งต่างวาระกันไป

 

 

               เชื่อไหมครับว่ากว่า 40 ปี ที่พระองค์พระราชทานแนวคิดดังกล่าว คนไทยส่วนใหญ่กลับละเลยเรื่อง “ภูมิสังคม” ที่ “พอเพียง” หลักฐานที่เห็นชัดเจน คือ “หนี้สินในครัวเรือน” จากข้อมูล “ธนาคารแห่งประเทศไทย” เปิดเผยยอดคงค้างหนี้ครัวเรือน ณ สิ้นไตรมาสอยู่ที่ระดับ 11.24 ล้านล้านบาท คิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 81.3% ต่อ “จีดีพี” หรือ “ผลผลิตในมวลรวมของประเทศ” มีครอบครัวที่ตกอยู่ในสภาวะเป็นหนี้นอกระบบ 1.2 ล้านครอบครัว คิดเป็นหนี้ 1.23 แสนล้านบาท (ที่กำลังแบกรับอัตราดอกเบี้ยกว่า 200% ต่อปี) และหนี้สินในครัวเรือนก็มีแนวโน้มว่าจะขยายตัวขึ้นเรื่อยๆ

               จึงเป็นความจริงที่เจ็บปวดว่าคนส่วนใหญ่ของประเทศนี้กำลังตกอยู่ในสภาวะหนี้สินท่วมและสิ้นเนื้อประดาตัว ยิ่งพัฒนาก็ยิ่งเป็นหนี้ ยิ่งอยากทันสมัยเท่าไรก็ยิ่งยากจนมากขึ้นเท่านั้น ก็เกิดปรากฏการณ์ “รวยกระจุก จนกระจาย” ก่อให้เกิดความ “ไร้เสถียรภาพ” ทางสังคม แต่ “พระองค์ท่าน” ทรงมีวิสัยทัศน์ที่ยาวไกล “ภูมิสังคม” ที่ “พอเพียง” จึงเป็น “หนึ่งทางเลือกอันเป็นทางรอด” ผมเองก็ได้นำเอาแนวคิดของพระองค์ท่านมาปรับประยุกต์ใช้และได้ผลดีเยี่ยมทุกครั้ง

               หลักการสำคัญของ “ภูมิสังคม” ที่ “พอเพียง” ของพระองค์ท่าน เท่าที่กำลังสติปัญญาของผมพอที่จะเข้าใจและถ่ายทอดได้มีดังนี้ครับ “ข้อที่  1”  คือ “การมีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี”  “ข้อที่  2” คือ “ความพอประมาณ” ส่วน “ข้อที่  3” คือ “การมีเหตุผล”  ซึ่งทั้ง 3 ข้อ หลักๆ นี้จะต้องทำงานร่วมกันแบบบูรณาการภายใต้เงื่อนไขของ “ความรู้” (รอบรู้ รอบคอบ ระวัดระวัง) และเงื่อนไขของ “คุณธรรม” (ซื่อสัตย์ สุจริต ขยัน อดทน สติปัญญา แบ่งปัน) ซึ่งหากทำได้เช่นนี้แล้ว ก็จะนำไปสู่วิถีการดำรงชีวิต, โครงสร้างเศรษฐกิจ, สังคม และสิ่งแวดล้อม ที่มีความมั่นคง, สมดุลและยั่งยืน จะทำกิจการงานใดก็สามารถบรรลุเป้าหมายได้ดังประสงค์

               แนวคิดเรื่อง “ภูมิสังคม” ที่ “พอเพียง” ของ “ในหลวง” สำหรับผมถือเป็น “มรดกทางวัฒนธรรม” ในด้านปรัชญาความคิด อันเป็นของดี ของวิเศษ ที่ไม่สามารถประเมินค่าได้ น่าเสียดายที่การพัฒนาของประเทศเราไม่ได้น้อมนำเอาแนวคิดของ “พระองค์ท่าน” นำมาปรับประยุกต์ใช้อย่างจริงจัง เปรียบเสมือน “ไก่ได้พลอย” หรือ “ลิงได้แก้ว”  สังคมไทยก็เลยสับสนวุ่นวายขาดเสถียรภาพในแทบทุก “มิติ”  อาจจะถึงเวลาแล้วที่คนไทยจะต้องทบทวนแบบจริงๆ จังๆ กันเสียที ร่วมแรงร่วมใจอนุรักษ์ สืบสานและพัฒนาแนวคิด “ภูมิสังคม” ที่ “พอเพียง” ที่ “พระองค์ท่าน” พระราชทานไว้ เพื่อก่อให้เกิดประโยชน์และความสุขแก่พสกนิกรชาวไทยตามพระราชประสงค์