มุมมองอุ้มบุญตามหลักพุทธจริยศาสตร์
อุ้มบุญในสังคมไทยมุมมองพุทธจริยศาสตร์กับปัญหาทางจริยธรรม: สำราญ สมพงษ์ มหาบัณฑิตสันติศึกษา มจร รายงาน
กลายเป็นข่าวฮือฮาและเป็นกระแสยืดเยื้ออย่างยาวนาน กรณีน้องคาร์เมน เด็กหญิงที่เกิดจากการอุ้มบุญที่ไม่สามารถเดินทางกลับประเทศไปพร้อมกับนายกอร์ดอน เลก ชาวอเมริกัน และนายมานูเอล ซานโตส ชาวสเปน คุณพ่อคู่รักชายรักชายที่ผ่านพิธีสมรสกันตามประเพณีไปเรียบร้อยแล้วในประเทศของตน ซึ่งได้เดินทางมาติดต่อว่าจ้างให้หญิงไทยรายหนึ่งอุ้มบุญ แต่เมื่อคลอดน้องคาร์เมนออกมาแล้ว กลับไม่ยอมเซ็นอนุมัติให้ลูกแก่คู่รักชายคู่นี้ อ้างรสนิยมทางเพศที่รักเพศเดียวกันและพัวพันการค้ามนุษย์ ซึ่งทั้ง 2 ฝ่ายต่อสู้กันทางกฎหมายและสื่อต่างๆ ตลอด 1 ปีที่ต้องอยู่ในประเทศไทย เพื่อรับตัวน้องคาร์เมนกลับสหรัฐอเมริกา จนกลายเป็นคดีความท่ามกลางเสียงวิพากษ์วิจารณ์กันในวงกว้าง รวมถึงเป็นข่าวออกไปทั้งในและต่างประเทศ
ล่าสุดเมื่อวันที่ 26 เมษายน พ.ศ.2559 ที่ผ่านมาที่ศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง ถนนกำแพงเพชร ศาลนัดฟังคำสั่ง หมายเลขดำ พ.1239/2558 หมายเลขแดงที่ พ.716/2559 ที่นายกอร์ดอน แอลลัน เลก ที่สาม ชาวอเมริกัน บิดาน้องคาร์เมน ซึ่งเกิดจากแม่อุ้มบุญชาวไทย ยื่นคำร้องขอให้เด็กหญิงวัย 1 ปี 3 เดือนเศษ เป็นบุตรตามมาตรา 56 พ.ร.บ.คุ้มครองเด็กที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ พ.ศ.2558 หลังจากศาลได้ไต่สวนคำร้องและพยานฝ่ายนายกอร์ดอน ผู้ร้องและมารดาอุ้มบุญ ผู้คัดค้าน เสร็จสิ้น เมื่อเดือนมีนาคม ที่ผ่านมา โดยนายมานูเอล ซานโตส คู่รักของนายกอร์ดอน เดินทางมาฟังคำสั่ง พร้อม นายรัชพล ศิริกุลจิตต์ ทนายความเพื่อฟังคำสั่ง ส่วนมารดาอุ้มบุญชาวไทย ไม่ได้เดินทางมาร่วมฟังคำสั่งแต่อย่างใด
ศาลได้มีคำสั่งให้เด็กหญิงคนดังกล่าวเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ร้อง และให้ผู้ร้องเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองเด็กหญิงเพียงผู้เดียว
จากปัญหาการอุ้มบุญดังกล่าวนายทวีศักดิ์ ทองทิพย์ ผู้ช่วยอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย(มจร) วิทยาลัยเขตสุรินทร์ ได้ทำการวิจัยเรื่อง "พุทธจริยศาสตร์กับปัญหาทางจริยธรรมการอุ้มบุญในสังคมไทย" มีข้อค้นพบดังนี้
ปัญหาการอุ้มบุญในสังคมไทยเกิดจากการให้หญิงอื่นตั้งท้องแทนด้วยวิธีการนำอสุจิของชายและไข่ของหญิงมาผสมกันภายนอกร่างกาย เมื่อได้ตัวอ่อนแล้วฉีดใส่เข้าไปในมดลูกของหญิงผู้อุ้มบุญเพื่อให้เกิดการตั้งครรภ์ สถานการณ์การอุ้มบุญในสังคมไทยช่วงเวลานั้นเกิดปัญหาหลายด้าน เช่น ปัญหาด้านกฎหมาย คือ สังคมไทยยังขาดกฎหมาย เพื่อใช้ดำเนินการเรื่องการอุ้มบุญให้มีประสิทธิภาพ ปัญหาด้านการแพทย์ คือ แพทย์หรือผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมการอุ้มบุญยังขาดกฎหมายให้อำนาจหน้าที่ชัดเจน ทำให้ขาดความมั่นใจในการให้บริการรักษาผู้ป่วยที่มาขอรับบริการการอุ้มบุญ และปัญหาด้านจริยธรรม คือ คนในสังคมไทยยังมีข้อโต้แย้งกันในเรื่องของจริยธรรม
หลักพุทธจริยศาสตร์ในพุทธศาสนาเถรวาท พบว่า พุทธจริยศาสตร์ หมายถึงระบบวิชาความรู้ว่าด้วยความประพฤติในหลักคำสอนพระพุทธศาสนา มีความสำคัญในฐานะเป็นระบบวิชาในหลักคำสอนพระพุทธศาสนาและความรู้ว่าด้วยความประพฤติของมนุษย์ มีอยู่สามระดับ คือ ระดับต้น ระดับกลาง และ ระดับสูง ได้แก่ ศีล จิต และปัญญา ตามลำดับ พุทธจริยศาตร์มีลักษณะเป็นธรรมชาตินิยม มนุษยนิยม สมบูรณนิยม และปฏิบัตินิยม มีจุดมุ่งหมายสามระดับ คือ ระดับต้น ทำให้มีสถานะด้านกายภาพ เศรษฐกิจ และสังคมที่ดี ระดับกลาง ทำให้มีสมรรถภาพจิต คุณภาพจิต และสุขภาพจิตที่ดี และ ระดับสูง ทำให้เป็นอยู่ด้วยปัญญา เป็นอิสระ หลุดพ้นจากปัญหาสิ้นเชิง
การวิเคราะห์หลักพุทธจริยศาสตร์ในพุทธศาสนาเถรวาทกับปัญหาทางจริยธรรมการอุ้มบุญในสังคมไทย พบว่า ประเด็นแนวคิดเกี่ยวกับปัญหาการอุ้มบุญในสังคมไทยมีความเห็นแย้งกันสามประเด็นหลัก คือ ปัญหาด้านกฎหมาย ปัญหาด้านการแพทย์ และปัญหาด้านจริยธรรม ประเด็นมุมมองของพุทธจริยศาสตร์กับปัญหาการอุ้มบุญในสังคมไทยได้พบว่าศีลห้าในพระพุทธศาสนา คือ จริยธรรมพื้นฐานของสังคมไทย การทำอุ้มบุญเป็นสิ่งผิดจริยธรรมหรือไม่ มีหลักสำหรับใช้พิจารณาวินิจฉัยตัดสิน คือ ทัศนะของพระพุทธศาสนามิได้ห้ามหรือสนับสนุนการทำอุ้มบุญ หากผู้ทำอุ้มบุญมิได้ทำผิดศีลห้า ทำด้วยจิตเป็นกุศล มีมโนธรรม ในทางพุทธจริศาสตร์ถือว่า “การทำอุ้มบุญไม่เป็นสิ่งผิดจริยธรรม” แต่ในทางกลับกันหากผู้ทำอุ้มบุญทำผิดศีลห้า ทำด้วยจิตเป็นอกุศล ขาดมโนธรรม ในทางพุทธจริศาสตร์ถือว่า “การทำอุ้มบุญเป็นสิ่งผิดจริยธรรม”
พร้อมกับมีข้อเสนอแนะคือ ด้านปัญหาการอุ้มบุญในสังคมไทย ปัญหาด้านกฎหมาย และด้านการทำหน้าที่แพทย์ สังคมไทยได้คำตอบเป็นข้อยุติแล้ว เพราะได้มีกฎหมายการอ้มบุญแล้ว สำหรับปัญหาทางจริยธรรมควรใช้จริยธรรมชั้นต้น คือ ศีลห้าในพระพุทธศาสนามาใช้เป็นมาตรฐานของจริยธรรมในสังคมไทย เพราะคนในสังคมไทยส่วนใหญ่นับถือพระพุทธศาสนาและเป็นปุถุชน
ด้านหลักพุทธจริยศาสตร์ในพุทธศาสนาเถรวาท สถานศึกษาระดับมัธยมศึกษาและอุดมศึกษาในประเทศไทยควรจัดวิชาจริศาสตร์ไว้ในหลักสูตร เพื่อให้ผู้ศึกษาเรียนรู้เข้าใจในเนื้อหาของวิชาจริยศาสตร์ เพื่อเป็นพื้นฐานในการอธิบายตอบปัญหาทางจริยศาสตร์และปัญหาศีลธรรมในสังคม เช่น กรณีปัญหาการอุ้มบุญที่เกิดขึ้นในสังคมไทย เป็นต้น
ด้านการวิคราะห์หลักพุทธจริยศาสตร์ในพุทธศาสนาเถรวาทกับปัญหาทางจริยธรรมการอุ้มบุญในสังคมไทย ทัศนะของพุทธศาสนามิได้ห้ามหรือสนับสนุนการทำอุ้มบุญ หากผู้ทำอุ้มบุญ มิได้ทำผิดศีลห้า ทำด้วยจิตเป็นกุศล มีมโนธรรม พุทธจริยศาสตร์ ถือว่า “การทำอุ้มบุญไม่เป็นสิ่งผิดจริยธรรม” หากทำผิดศีลห้า จิตเป็นอกุศล ขาดมโน ถือว่า “การทำอุ้มบุญเป็นสิ่งผิดจริยธรรม”