เปิดตำนานเหรียญ'วันแห่งความรัก'ภาพอีโรติกบนเหรียญโบราณ | คมชัดลึก

          วันนักบุญวาเลนไทน์ตรงกับวันที่ ๑๔ กุมภาพันธ์ของทุกปี ซึ่งจะมีการเฉลิมฉลองวันวาเลนไทน์ในหลายประเทศทั่วโลกส่วนใหญ่เป็นประเทศทางตะวันตกแม้ว่าวันฉลองนี้จะไม่ใช่วันหยุดก็ตามที ความรักของมนุษย์มีมากมายหลายรูปแบบศัพท์ทางบาลีใช้คำว่า “สิเน่หา”

          หลักคำสอนทางพุทธศาสนาประการหนึ่งเกี่ยวกับความรักนั้นคือความเมตตา หรือความปรารถนาดีต่อคนอื่น การเกิดความรักมีหลายนัยแต่ที่แบ่งไว้หลักๆ มี ๒ ประการคือ ๑.บุพเพสันนิวาส การอยู่ร่วมกันในอดีตชาติที่เชื่อว่าในภพก่อนเคยคบหาสนิทสนมชอบพออัธยาศัยกันมา เคยทำบุญร่วมกันมาก่อนเมื่อมาพบเจอกันชาตินี้แม้พบกันในคราวแรกเจอก็เกิดความนิยมชมชอบ รู้สึกสนิทสนมคุ้นเคยอย่างรวดเร็ว หรือที่เรียกว่า “รักแรกพบ” และ ๒.การช่วยเหลือเกื้อกูลกันในชาติปัจจุบันเป็นเหตุผลที่มีความชัดเจนอยู่ในตัวที่เป็นเหตุให้เกิดความสนิทสนมรักใคร่ไว้วางใจในฐานะเป็นกัลยาณมิตร มีการร่วมทุกข์ร่วมสุขเห็นใจกันจึงเกิดความรักเมตตาต่อกันขึ้น

          ในแต่ละประเทศจะมีประเพณีหรือธรรมเนียมการปฏิบัติที่แตกต่างกันบ้าง แต่โดยรวมแล้วจะมีการเฉลิมฉลองที่เป็นการ

          แสดงความรักที่มีระหว่างกัน เช่น การส่งบัตรอวยพร การส่งมอบช็อกโกแลต หรือที่มีมาแต่โบราณคือการมอบดอกไม่ให้กัน ในปัจจุบันนิยมมอบดอกกุหลาบ ดอกทิวลิป หรือดอกลิลลี่

          นายศราวุฒิ วรพัทธ์ทวีโชติ หรือ “คุณเจมส์” เจ้าของกิจการร้าน Siam Coin & Antiques “ร้านกษาปณ์เมืองสยาม” หรือ “ร้าน Siamcoin” และเลขานุการสมาคมเหรียญที่ระลึกไทย ให้ข้อมูลว่า เหรียญสัญลักษณ์รูปหัวใจเหรียญแรกของไทย ต้นกำเนิดของรูปหัวใจคือ “ใบไอวี่” ซึ่งเป็นไม้เลื้อยที่มีใบเป็นรูปหัวใจเป็นสัญลักษณ์ทางศาสนาหมายถึงความรักทั้งทางจิตวิญญาณและทางกายภาพและสื่อความหมายถึงโชคดีสุขภาพและความรัก ที่พบในภาพเขียนราวศตวรรษที่ ๑๒ และที่เห็นได้บ่อยๆ คือจากบนไพ่ ส่วนทางพุทธศาสนาเราใช้ใบโพธิ์สื่อถึงการตรัสรู้ซึ่งเกิดภายใต้ต้นโพธิ์อันเป็นที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้บรรลุธรรม

          สำหรับเหรียญที่ระลึกที่ปรากฏสัญลักษณ์รูปหัวใจคือเหรียญที่ระลึกงานพระศพพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไชยันตมงคล กรมหมื่นมหิศรราชหฤทัย พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) ที่ประสูติ แต่เจ้าจอมมารดาห่วงเป็นผู้ก่อตั้งธนาคารแห่งแรกของไทยที่ชื่อว่า “บุคคลัภย์” หรือธนาคารไทยพาณิชย์ในปัจจุบัน ท่านได้รับการยกย่องว่าเป็น “พระบิดาแห่งวงการธนาคารไทย” และในอดีตท่านยังเคยทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงพระคลังมหาสมบัติอีกด้วย

          เหรียญที่ระลึกรุ่นนี้ด้านหน้าเป็นรูปทรงกลมมีห่วงเชื่อมติดด้านบนเส้นผ่าศูนย์กลางขนาด ๒๐ มิลลิเมตร เป็นเหรียญเงินกะไหล่ทอง ด้านหน้าเป็นสัญลักษณ์รูป “หัวใจ” ภายใต้มงกุฎมีอักษร ก.ม.มหิศรราชหฤทัย ด้านหลังมีเฉพาะอักษรระบุว่า “งานพระศพ ร.ศ.๑๒๖” และเลขทับศก ๔๐ ตรงกับปี ๒๔๕๐ ในรัชสมัยรัชกาลที่ ๕ อายุเหรียญถึงปัจจุบันราว ๑๐๙ ปี พระองค์สิ้นพระชนม์เมื่อวันจันทร์เดือน ๖ ขึ้น ๔ ค่ำ ปีมะแมนพศก จุลศักราช ๑๒๖๙ ตรงกับวันที่ ๑๕ เมษายน พ.ศ.๒๔๕๐ ทรงเป็นต้นราชสกุล “ไชยันต์”

          ในขณะที่ท่านทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงพระคลังในสมัยรัชกาลที่ ๕ ธนบัตรที่มีลายเซ็นของท่านนับเป็นธนบัตรที่หายากมากอย่างธนบัตรรัฐบาลสยามหน้าเดียวชนิดราคา ๑๐ บาท ที่ออกใช้เมื่อปี ร.ศ.๑๒๑ ปัจจุบันมีราคาสูงถึงใบละราวๆ ครึ่งล้านบาทขึ้นไป

          ส่วนเหรียญที่มีรูปทรงเป็นรูปหัวใจนั้นนับตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันยังคงมีเพียงเหรียญเดียวคือเหรียญที่ระลึกงานพระศพสมเด็จพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าชายศิริวงษ์วัฒนเดช และหม่อมแม้น บุนนาค (พระมารดาของท่าน) ท่านเป็นพระโอรสในสมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภานุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช กับหม่อมแม้น บุนนาค พระองค์เจ้าชายศิริวงษ์วัฒนเดชสิ้นพระชนม์ขณะไปศึกษาวิชาทหารที่ประเทศเยอรมนี

          เหรียญที่ระลึกรุ่นนี้ด้านหน้าเป็นตราสัญลักษณ์ประจำราชสกุลคือรูปพระอาทิตย์กำลังทอแสงเปล่งรัศมีบนผิวน้ำมีห่วงเชื่อมติดอยู่ด้านบนล่างลงมาเป็นรูปหัวใจคู่มีข้อความจารึกบนหัวใจทั้งสองดวงดังนี้ หัวใจดวงซ้าย : ไว้อาลัยในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศิริวงษ์วัฒนเดช และคุณแม้น หัวใจดวงขวา : งานพระศพและศพ ณ วัดเทพศิรินทราวาสรัตนโกสินทร์ ศก ๑๒๗ ด้านหลังเรียบไม่มีข้อความใดๆ พบเหรียญรุ่นนี้อยู่ ๒ ชนิด คือ เนื้อเงินและเนื้อเงินกะไหล่ทอง ขนาดของเหรียญกว้างประมาณ ๑๙ มิลลิเมตร ในปัจจุบันนักสะสมนิยมเรียกกันว่า “เหรียญที่ระลึกหัวใจคู่หม่อมแม้น”

เหรียญโบราณอายุกว่าสองพันปี

          ประวัติศาสตร์อันยาวนานการเคร่งต่อศาสนาและจากวันของ St. Valentine ที่ยอมพลีชีพกลายเป็นวันเฉลิมฉลอง วันแห่งความรักกลายเป็นธรรมเนียมที่ชายหนุ่มจะเลือกหญิงสาวที่ตนเองพึงใจในวันวาเลนไทน์

          ในยุคโบราณโดยทั่วไปนั้นคุณจะได้แต่งงานโดยการตัดสินใจของพ่อแม่ ผู้สูงอายุ หรือผู้อาวุโสของครอบครัว โดยปัจจัยขึ้นอยู่กับฐานะความสัมพันธ์ทางด้านการเมืองหรือจากผู้ที่มีสุขภาพดีและดูว่าจะทำให้มีทายาทที่สมบูรณ์แข็งแรงแม้จะถูกจำกัดมากในเรื่องของความรัก แต่ผู้คนในยุคนั้นก็สนใจในเรื่องราวทางเพศเป็นอย่างมากโดยที่แสดงออกมาตามที่ปรากฏอยู่บนหน้าเหรียญ

          “คุณเจมส์” บอกว่า ในตำนานของเทพเจ้ากรีกโบราณมีตำนานเกี่ยวกับวิญญาณป่าบ้าตัณหามีการผลิตเหรียญออกมาช่วง ๔๑๑-๕๒๕ ก่อนปีคริสต์ศักราช เป็นเหรียญที่มีการแสดงทางเพศอย่างเปิดเผยพบในประเทศกรีกทางตอนเหนือของโรมันจะแสดงออกมาในรูปของเด็กที่มีปีก (เราเรียก Cupid) ที่บางครั้งมาพร้อมกับคันศรและลูกธนูจากตัวอย่างเหรียญ Caius Egnatius ๗๕ ปี ก่อนคริสต์ศักราชเป็นรูป Classic Cupid เป็นที่นิยมสะสมมากราคาเป็นพันๆ ดอลลาร์ (หลายหมื่นบาท) เพราะเป็นเหรียญที่นิยมมอบให้กันในวันวาเลนไทน์

          มาช่วงยุค Renaissance ก็มีเหรียญอีโรติกออกมาเยอะส่วนใหญ่เป็นเนื้อโลหะทองเหลือง Spintriae ถูกพบในอิตาลี ฝรั่งเศส อังกฤษ เยอรมนี โครเอเชียและอิสราเอล มีการพบเหรียญที่แสดงฉากอีโรติกและด้านหลังมีเลขโรมันกำกับตั้งแต่เลขที่ ๑-๑๖ (Roman numeral between I and XVI) ครั้งหนึ่งเคยมีความคิดกันว่าสิ่งเหล่านี้เป็น “เหรียญที่ใช้กับโสเภณีหรือหญิงบริการ”

          ในสมัยโรมันหญิงโสเภณีมักจะเป็นทาสไม่ชำนาญในการพูดภาษาละตินก็เลยคิดกันว่าลูกค้าอาจซื้อเหรียญแบบนี้มาจากบ้าน (สถานบริการนั้น) และส่งมอบให้ผู้ให้บริการ (หญิงบริการ) เมื่อจะใช้บริการดังกล่าวแต่ทฤษฎีความเชื่อนี้ถูกลดเครดิตลงเมื่อมีการศึกษาของ Buttrey (๑๙๗๓) ว่าที่แท้จริงแล้วเหรียญเหล่านี้เป็นเหรียญที่ใช้วางบนกระดานของเกมอย่างหนึ่งในอดีต

แสตมป์ชุดวันวาเลนไทน์

          ดวงตราไปรษณียากร หรือแสตมป์ เป็นงานอดิเรกยอดนิยมของเด็กๆ ทุกคนในยุคก่อนที่ยังนิยมส่งจดหมาย ส่งบัตรอวยพรต่างๆ ไปมาระหว่างกัน แสตมป์เป็นตัวแสดงถึงการชำระอัตราค่าธรรมเนียมในการใช้บริการขนส่งจดหมาย หรือไปรษณียภัณฑ์ หรือพัสดุอื่นๆ มีการจัดสร้างแสตมป์เป็นที่ระลึกในวาระโอกาสต่างๆ มากมาย มายาวนานกว่า ๑๐๐ ปี และสำหรับแสตป์ที่ระลึกในวาระวันพิเศษอย่างวันแห่งความรัก หรือวันวาเลนไทน์นี้ มีเป็นชุดแรกในปี ๒๕๔๕ หรือราวๆ ๑๔ ปีก่อน

          ในครั้งนั้นได้ผลิตแสตมป์เป็นรูปดอกกุหลาบสีชมพูออกมา เป็นชนิดราคา ๔ บาท แสตมป์รุ่นนี้มีความพิเศษมากคือ มีกลิ่นหอมของดอกกุหลาบติดบนตัวแสตมป์อีกด้วย ซึ่งทำให้นักสะสมชื่นชอบและเริ่มเก็บสะสมแสตมป์วันวาเลนไทน์นี้ต่อเนื่องยาวนานมาทุกๆ ปี แต่ละปีก็จะมี แสตมป์รูปดอกกุหลาบสีแตกต่างกันออกไปไม่ซ้ำกัน

          นอกจากแสตมป์แล้วก็ยังมีแผ่นชีทดวงตราไปรษณียากรเพื่อสำหรับการสะสมโดยเฉพาะออกมาอีกด้วย ปัจจุบันแสตมป์ชุดวันวาเลนไทน์จะเป็นชนิดราคา๕ บาท ซึ่งก็เป็นอีกสีสันหนึ่ง สำหรับของที่ระลึกที่ใช้สื่อความในใจถึงกันช่วงเทศกาลวันแห่งความรักนี้