สืบสานงานผ้าไหมสานต่อพระราชปณิธาน‘แม่ของแผ่นดิน’ | คมชัดลึก

 

        ใช่เพียงคนไทยเท่านั้นที่ชื่นชมและหลงรักในความสวยงามของผ้าไหมไทย แม้กระทั่งชาวต่างประเทศก็ต่างชื่นชอบในลวดลายการถักทอผ้าไหมของไทยจนโด่งดังและเป็นที่ต้องการของตลาด นั่นด้วย สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เมื่อครั้งตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ไปทรงเยี่ยมเยียนราษฎรในชนบททางภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2498 ทอดพระเนตรเห็นชาวบ้านนุ่งซิ่นไหมมัดหมี่กันเป็นส่วนใหญ่ จึงทรงเห็นว่าชาวบ้านมีฝีมือในงานหัตถกรรมอยู่แล้ว จึงมีพระราชดำริส่งเสริมอาชีพให้แก่ชาวบ้าน เพื่อมีรายได้ทดแทนกรณีที่ผลผลิตทางการเกษตรต้องเสียหาย ไม่ได้ผล อันเนื่องจากภัยธรรมชาติ

 

 

 

 

        ในช่วงแรกสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ชาวบ้านทอผ้าไหมมัดหมี่ แล้วทรงรับซื้อเอาไว้ เป็นการสนับสนุน ฟื้นฟู และพัฒนาฝีมือการทอในเบื้องต้น เมื่อดำเนินการส่งเสริมอาชีพไประยะหนึ่ง ก็ได้มีการจัดตั้งเป็นมูลนิธิศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พร้อมกันนี้ฉลองพระองค์ส่วนใหญ่ยังเป็นชุดที่ตัดเย็บจากผ้าไหมไทย โดยเฉพาะเมื่อเสด็จพระราชดำเนินในงานพระราชพิธีต่างๆ ฉลองพระองค์ของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ตัดเย็บจากผ้าไหมฝีมือชาวบ้านทุกองค์ รวมถึงฉลองพระองค์เมื่อเสด็จพระราชดำเนินไปต่างประเทศ ที่ทำให้ชาวต่างชาติได้เห็นความสวยของผ้าไหมไทย

 

        และเมื่อเร็วๆ นี้ มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ร่วมกับราษฎรบ้านหนองแข้ เปิด "พิพิธภัณฑ์บ้านป้าทุ้ม-ป้าไท้" ณ บ้านหนองแข้ จ.สกลนคร ซึ่งเป็นหนึ่งในบรรดาบ้านเรือนราษฎรหลายร้อยหลังที่สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เคยเสด็จพระราชดำเนินไปเยี่ยมเยียน  โดยพิพิธภัณฑ์บ้านป้าทุ้ม-ป้าไท้ จัดตั้งขึ้นด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ เพื่อสืบทอดความภาคภูมิใจ และความทรงจำอันงดงามให้คงอยู่เป็นสมบัติของลูกหลานชาวบ้านหนองแข้ ซึ่งพิพิธภัณฑ์แห่งนี้จะเป็นแหล่งเรียนรู้พระราชกรณียกิจของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ การเสด็จพระราชดำเนินไปเยี่ยมราษฎร และทรงฟื้นฟูการปลูกหม่อนเลี้ยงไหมพันธุ์พื้นเมืองของไทยและการทอผ้าไทย ทั้งกระบวนการทอผ้าของไทย ตั้งแต่การเลี้ยงไหม ไปจนถึงการทอผ้าไหม รวมถึงความรู้เรื่องกระบวนการทอผ้า

 

 

 

 

        ท่านผู้หญิงจรุงจิตต์ ทีขะระ รองราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระบรมราชินีนาถ ที่ได้เดินทางไปเปิดพิพิธภัณฑ์บ้านป้าทุ้ม-ป้าไท้ กล่าวว่า นับตั้งแต่ปี 2515  สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ได้มีรับสั่งให้ราชเลขานุการในพระองค์ฯ ลงพื้นที่เยี่ยมชาวบ้านและชวนให้ทอผ้าเพื่อทรงรับซื้อ ช่วยให้ชาวบ้านมีรายได้เสริมจากการทำนาทำไร่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ และสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เคยเสด็จพระราชดำเนินไปเยี่ยมราษฎรบ้านหนองแข้ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร มีรับสั่งถามไถ่ทุกข์สุขของราษฎรอย่างใกล้ชิด ทรงฟื้นฟูการปลูกหม่อนเลี้ยงไหมพันธุ์พื้นเมืองของไทยและการทอผ้าไทย ทรงรับราษฎรบ้านหนองแข้เป็นสมาชิกศิลปาชีพ เพื่อให้มีรายได้เสริมจากการทอผ้า และอนุรักษ์ลวดลายผ้าไทย

 

        “สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เคยเสด็จพระราชดำเนินไปเยี่ยมราษฎรบ้านหนองแข้เป็นการส่วนพระองค์ถึง 3 ครั้ง ในปี 2521, 2523 และ 2525 เพื่อพระราชทานกำลังใจในการทอผ้าไหม และประทับอยู่ที่ชานเรือนเป็นเวลานานจนมืดค่ำ ทรงไต่ถามเรื่องความเป็นอยู่ และพระราชทานฉลองพระองค์คลุมไหมมัดหมี่สีม่วง เพื่อเป็นแบบให้แก่นางไท้ทอผ้า ซึ่งภายหลังนางไท้ได้เชิญฉลองพระองค์นั้นไว้บนหิ้ง และบูชาด้วยดอกไม้มหาหงส์ตามประเพณีของชาวอีสานด้วยความผูกพันและความจงรักภักดี ฉลองพระองค์ดังกล่าว พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เคยยืมไปจัดแสดงในนิทรรศการศิลปาชีพ พระหัตถ์ที่ทรงงานเพื่อแผ่นดิน ในนิทรรศการพิพิธภัณฑ์ผ้าฯ ได้จัดแสดงเรื่องราวของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ กับป้าทุ้มป้าไท้ และพระมหากรุณาธิคุณทีี่ทรงมีต่อราษฎรบ้านหนองแข้” รองราชเลขานุการในพระองค์ฯ ให้รายละเอียด

 

 

 

 

        ในขณะที่ สุทธิรัตน์ แก้วอาภรณ์ ภัณฑารักษ์ชำนาญการ พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เล่าให้ฟังว่า จากที่ท่านผู้หญิงจรุงจิตต์ ทีขะระ รองราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระบรมราชินีนาถเคยเล่าให้พวกเราฟังว่า ป้าทุ้มป้าไท้ เป็นพี่น้องฝาแฝดกัน บ้านก็อยู่ไม่ไกลมากจากพระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ เมื่อสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงเสร็จสิ้นพระราชกรณียกิจต่างๆ แล้ว ก็จะเสด็จฯ ไปเยี่ยมราษฎรในพื้นที่ใกล้ๆ เป็นการส่วนพระองค์ บ้านป้าทุ้มป้าไท้จึงเป็นบ้านที่พระองค์ท่านเสด็จฯ ขึ้นไปทอดพระเนตรความเป็นอยู่ จนรู้ว่ามีปัญหาในเรื่องการทำมาหากิน ไม่มีน้ำทำการเกษตร  เมื่อเสด็จฯ กลับก็กราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว จากนั้นก็เสด็จฯ ไปบ้านป้าทุ้มป้าไท้เป็นครั้งที่ 2 แต่คราวนี้เสด็จฯ ไปพร้อมด้วยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว  และสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จึงมีการทำเส้นทางนำชลประทานโดยเป็นแอ่งน้ำจากธรรมชาติ เป็นโครงการพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในขณะที่สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงให้ความสำคัญเรื่องความเป็นอยู่ในครอบครัว ทรงส่งเสริมการทอผ้าเพื่อให้แม่บ้านมีรายได้เพิ่มช่วยเหลือครอบครัว

 

        “สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถได้พระราชทานฉลองพระองค์แก่ป้าทุ้มป้าไท้ เพื่อเป็นกุศโลบายให้ชาวบ้านแถวนั้นและป้าทุ้มป้าไท้ได้อนุรักษ์การทอผ้าแบบโบราณไว้ ซึ่งป้าทุ้มก็ได้แกะลายผ้าพระราชทานผืนนั้นและเรียนรู้การทอ รวมไปถึงชาวบ้านในบริเวณใกล้เคียงกันด้วย พระองค์ท่านเสด็จฯ ไปยังบ้านของชาวบ้านเป็นร้อยๆ หลัง แต่บ้านป้าทุ่มป้าไท้อยู่กันแบบชาวบ้าน เราจึงเลือกบ้านป้าทั้งสองคนนี้มาเป็นพิพิธภัณฑ์เพื่อให้นักท่องเที่ยวที่มาเที่ยวสกลนครได้เดินทางมาดูงานนิทรรศการผ้าที่ทางพิพิธภัณฑ์ผ้าฯ ได้จัดไว้ เพื่อให้คนรุ่นหลังได้ต่อยอดและเป็นการหารายได้ให้แก่ชาวบ้าน เมื่อมีนักท่องเที่ยวก็ต้องมีการค้าขาย เป็นรายได้คืนให้ชุมชนตามพระราชดำริในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ” ภัณฑารักษ์ชำนาญการให้ข้อมูล

 

        ด้าน บัวลี ขันทีท้าว ประธานกลุ่มทอผ้าไหมบ้านหนองแข้ เล่าให้ฟังว่า ทอผ้ามานานแล้ว ผ้าที่ทอส่วนใหญ่ส่งให้แก่มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ ในกลุ่มทอผ้ามีสมาชิกกว่า 70 คน ส่วนใหญ่ทำมานานเป็นสิบๆ ปี บางคนก็ทอผ้าได้เยอะ 3 เดือนได้ถึง 60 เมตร บางคนก็ได้ 20 เมตรแล้วแต่ แต่ส่วนใหญ่แล้วจะทอได้ประมาณ 30-40 เมตรต่อคน และเมื่อนำไปส่งให้มูลนิธิ ก็ได้เงินกลับมาเป็นแสนบาท

 

 

 

 

        “เคยเข้าเฝ้าฯ พระราชินีเมื่อเสด็จฯ พระตำหนักภูพาน พระองค์ท่านพระราชทานเลี้ยงชาวบ้านอย่างเราๆ ได้มีโอกาสพูดคุยกับพระองค์ท่าน จำได้ทุกคำพูดจนถึงวันนี้ คิดถึงทีไรก็น้้ำตาไหล ตื้นตัน พระราชินีทรงช่วยพวกเราชาวบ้านให้มีเงินใช้จ่ายในครอบครัว มีเงินส่งลูกเรียนหนังสือจนจบและตอนนี้ลูกๆ ก็มาช่วยงานทอผ้าสานต่อแล้ว ตอนที่เห็นข่าวพระองค์ท่านเสด็จฯ ออกจากโรงพยาบาลทางโทรทัศน์ เรียกกันมาดูทั้งบ้าน ดีใจมากน้ำตาไหล อยากเห็นพระองค์ท่าน ไม่อยากให้พระองค์ท่านป่วย อยากให้ทรงพระเกษมสำราญ ทรงมีร่างกายที่แข็งแรง พวกเราทุกคนติดตามข่าวของพระองค์ท่านตลอด ไม่ได้พระองค์ท่านช่วยก็ยังไม่รู้เลยว่าเราจะอยู่กันอย่างไร ขอทรงพระเจริญ” บัวลีกล่าวในสุดท้ายก่อนจบการพูดคุย

 

        เนื่องในวันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในวันที่ 12 สิงหาคม ข้าพระพุทธเจ้าทีมข่าวสังคมหนังสือพิมพ์ "คม ชัด ลึก" ขอน้อมถวายพระพรชัยมงคล ขออำนาจคุณพระศรีรัตนตรัยและพลานุภาพแห่งสรรพสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในสากล โปรดอภิบาลบำรุงรักษาใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท ให้ทรงพระเกษมสำราญ ปราศจากโรคาพยาธิภัย พระพลานามัยแข็งแรงสมบูรณ์ พระเกียรติคุณเจิดจำรูญแผ่ไพศาล ทุกทิศานุทิศ มีพระราชประสงค์จำนงใดจงสัมฤทธิ์ สถิตเป็นพระมิ่งขวัญร่มเกล้าปวงข้าพระพุทธเจ้าตราบจิรัฐิติกาลเทอญ ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ