เขาแผงม้า ดินแดนเสรีของกระทิงไพร | คมชัดลึก

 

                       เขาแผงม้า เป็นชื่อผืนป่าแห่งหนึ่งที่มีเขตเชื่อมต่อกับผืนป่าอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ชื่อเสียงของป่าแห่งนี้ ถูกกล่าวถึงว่าเป็นผืนป่าอนุรักษ์ที่มีสัตว์ป่าประเภทกระทิงอยู่เป็นฝูงใหญ่ จนกระทั่งได้มีการจัดตั้งเป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้าขึ้นมา เพื่อประกาศให้พื้นที่ดังกล่างให้เป็นถิ่นอาศัย หากิน แหล่งกระจายพันธุ์ของกระทิงฝูงใหญ่ รวมทั้งสัตว์ประเภทอื่น เช่น หมี กวาง เก้ง หมูป่า เป็นต้น

 

                       ในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ที่มีเขตรอยต่อกับผืนป่าเขาใหญ่ และอีกส่วนหนึ่งเป็นเขตพื้นที่เกษตรกรรม เป็นเขตไร่มันสำปะหลัง ไร่ข้าวโพด จะเป็นพื้นที่เขตหากินของกระทิงฝูง จนกระทั่งเกิดปัญหาเมื่อกระทิงเข้าไปรบกวนพื้นที่เกษตรกรรม ทำให้กระทิงต้องถูกรบกวน จนต้องล้มตายไปบ้าง

 

                       เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้า ตั้งอยู่ในพื้นที่ วังน้ำเขียว แต่จุดที่มีเรื่องราวที่พบกระทิงออกมาบ่อยที่สุด คือ หน่วยจุดสกัดเขาสูง เป็นจุดจัดตั้งหน่วยใหม่ และมีทำเลชมกระทิงได้ดีที่สุด ปัจจุบันนี้ มีโครงการเข้าไปสนับสนุนและดูแลทางด้านอนุรักษ์ เพื่อเข้าไปแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นอยู่ในพื้นที่แห่งนี้ด้วย 

 

                       การป้องกันปัญหาเบื้องต้น คือการทำรั้วไฟฟ้าชั่วคราว เพื่อป้องกันไม่ให้กระทิงบุกรุกเข้ามาในพื้นทำเกษตรกรรม หรือไปรบกวนผลผลิตทางการเกษตร โดยมีหน่วยงานอนุรักษ์ภาคเอกชนอาสาเข้าไปช่วยทำรั้ว จนประสบความสำเร็จในระดับหนึ่ง

 

                       นอกจากนี้ ยังมีโครงการแหล่งอาหารกระทิงด้วยการปลูกเสริมแหล่งหญ้า เป็นทุ่งหญ้าธรรมชาติ รวมไปถึงการปลูกอาหารสัตว์อย่างอื่นเพิ่มเติมเข้าไปด้วย เพื่อเพิ่มความหลากหลายของอาหารกระทิง แต่ก็ยังไม่เป็นที่เพียงพอกับจำนวนประชากรกระทิงที่มีอยู่หลายร้อยตัว จึงจำเป็นต้องปรับแหล่งอาหารกระทิงให้มากขึ้น ด้วยการทำแปลงทุ่งหญ้าหลายๆ แปลง เพื่อให้มีการหมุนเวียนหากินของกระทิงที่มีหลายฝูง

 

                       ข่าวสารของกระทิงเขาแผงม้า นับวันได้เป็นที่รู้จักสำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป การเดินทางไปชมก็สะดวกระดับหนึ่ง เนื่องจากมีการปรับปรุงเส้นทางเข้าไป ค่อนข้างดีขึ้น เห็นบางคนเอารถเก๋งเข้าไปได้

 

                       เส้นทางที่จะไปชมกระทิงเขาแผงม้า จะใช้เส้นทางปากช่อง-เขาใหญ่ ก่อนถึงด่านเก็บค่าธรรมเนียมขึ้นเขาใหญ่เล็กน้อย จะมีทางแยกซ้ายมือไป อ.วังน้ำเขียว ไปประมาณ 70 กม. หรือใครจะขึ้นทางวังน้ำเขียว จะมีแยกซ้ายมือไปทางเขาแผงม้า-เขาใหญ่ ส่วนทางเข้าไปชมกระทิงเขาแผงม้าจะมีสองทาง ทางแรกเข้าทางวัดคลองทราย กับทางเข้าที่บ้านเขาแผงม้า   

 

                       สำหรับจุดดูกระทิงของเรานั้นเข้าทาง วัดคลองทราย เมื่อก่อนช่วงหน้าฝนสภาพเส้นทางยากลำยาก ต้องใช้รถโฟร์วิลส์ จึงสามารถเข้าถึงจุดสกัดเขาสูงได้ไม่ยากนัก แต่ปัจจุบันมีการปรับเส้นทางค่อนข้างดี ปรับเกรดถนนจนรถเก๋งสามารถขึ้นได้ กลายเป็นจุดชมสัตว์ป่าที่ค่อนข้างจะเป็นนิยมของคนทุกระดับ และไม่ค่อยมีกติกาการชมสัตว์ป่าอย่างที่ควรจะเป็น

 

                       พื้นที่ป่าตามแนวเขตป่ารอยต่อกับชุมชน ก็ได้รับการปรับปรุงมากมาย แนวรั้วไฟฟ้าเดิมก็ไม่มีหรือไม่ได้ใช้งานอีกแล้ว คงต้องรองบประมาณทำใหม่กันอีกครั้ง นอกจากนี้มีการปรับปรุงแปลงทุ่งหญ้าเป็นหญ้าลูซี่ เพื่อให้กระทิงกินเป็นอาหาร พร้อมปรับปรุงแหล่งน้ำอีกหลายจุด 

 

                       ในทุกวันนี้ เส้นทางถนนตรวจป่าที่เลาะตามแนวตะเข็บชายป่าของอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ เชื่อมต่อกับพื้นที่กับเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงป่า จะมีลักษณะเป็นถนนแบ่งแนวเขตพื้นที่ป่าอนุรักษ์กับพื้นที่ไร่ หรือเขตพื้นที่ทำกินของชาวบ้าน เป็นแนวเขตที่ถูกแบ่งอย่างชัดเจน จึงสะดวกต่อการตรวจหรือลาดตระเวนป่าหรือสัตว์ป่า อีกทั้งยังเอื้อประโยชน์ต่อธุรกิจท่องเที่ยวของผู้ประกอบการรีสอร์ทที่อยู่ในละแวกพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้า คือ จะเป็นถนนที่ผู้ประกอบการท่องเที่ยวใช้เป็นเส้นทางส่องสัตว์ป่าหรือกระทิง อันเป็นกิจกรรมท่องเที่ยวที่เอื้อประโยชน์ต่อการดูแลรักษาป่าและสัตว์ป่าได้อีกทางหนึ่ง

 

                       สำหรับเส้นทางจากจุดสกัดเขาสูง ไปยังสำนักงานเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้า เป็นเส้นทางตรวจป่าเชื่อมต่อถึงกัน อาจได้พบเห็นกระทิงออกมาจากชายป่า เข้าสู่แนวทุ่งหญ้าที่เป็นแหล่งอาหารของกระทิงอยู่อีกหลายจุด

 

                       หลายๆ คนบอกว่า เราสามารถชมกระทิงได้ง่ายขึ้น เพราะแนวถนนขยาย แนวป่าชั้นในรั้วถูกเปิดโล่ง พร้อมปรับปรุงเป็นแหล่งทุ่งหญ้าลูซี่ ตลอดแนวชายป่ากันชนด่านสุดท้าย หากว่าแผนการจัดการที่เป็นระบบดีขึ้น เชื่อว่า พื้นที่จุดสกัดเขาสูงแห่งนี้ จะเป็นจุดที่ชมกระทิงได้ดีที่สุด

 

                       ช่วงเวลาที่จะชมกระทิงได้ดีนั้น ควรเป็นช่วงเย็น ตั้งแต่ 16.00 น.เป็นต้นไป จะได้เห็นกระทิงเคลื่อนตัวออกมาจากป่าทึบสู่ทุ่งหญ้า เพื่อออกหากินกระจายอยู่ตามเนินเขา บางกลุ่มออกมาตามชายรั้วเดิม หรือใกล้แนวถนน หากนักท่องเที่ยวที่ตั้งใจชมกระทิงจริงๆ ช่วยรักษาความสงบเงียบไม่ส่งเสียงดัง เราก็จะได้ชมกระทิงที่ออกมากินหญ้าอย่างเสรีได้เป็นเวลานานๆ แต่ส่วนใหญ่จะออกแนวอึกทึกเสียงดัง ไม่เหมาะสมกับการศึกษาธรรมชาติในแนวนี้ 

 

                       กระทิงฝูงที่ออกมาหากินบริเวณจุดสกัดเขาสูง จะกินอยู่ทั้งคืนจนกระทั่งรุ่งสาง จะได้ยินเสียงเรียกฝูง กระทิงทั้งหลายจะเคลื่อยย้ายฝูงเริ่มทยอยเข้าป่า บางครั้งบางโอกาสจะเห็นอยู่กลางทุ่งหญ้า จนฟ้าสว่าง เราก็สามารถได้ชมกระทิงฝูงอีกครั้ง ก่อนที่จะหายเข้าป่าไป

 

                       ว่าไปแล้ว ที่จุดสกัดเขาสูงยังมีบรรยากาศธรรมชาติที่สวยงาม อากาศดีเยี่ยม ในช่วงหน้าหนาว สภาพอากาศจะหนาวมาก หรือยามเช้าจะพบทะเลหมอกที่เกิดขึ้นตามแนวเขตป่าเขาใหญ่ทางด้านหน่วยคลองปลากั้ง และยังจะได้แสงสีจากแสงไฟรีสอร์ทในยามค่ำคืนด้วย

 

                       เรื่องราวของฝูงกระทิงในผืนป่าเขาแผงม้าแห่งนี้ นับว่าเป็นนิมิตหมายที่ดีของการอนุรักษ์สัตว์ป่า จากอดีตที่อพยพมากจากป่าเขาใหญ่ไม่กี่ตัว จนมีการเพิ่มประชากรของกระทิงราว 250 กว่าตัว กับพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้าที่มีอาณาเขตประมาณ 5,000 ไร่ ซึ่งอาจไม่เพียงพอต่อการเป็นถิ่นอาศัยและแหล่งอาหารของกระทิงและสัตว์ป่าอื่นๆ จึงได้เห็นอยู่เสมอว่า ยังมีฝูงกระทิงมักออกไปหากินตามเขตไร่ของชาวบ้าน และบางครั้งอาจถูกฆ่าถูกยิงด้วยความไม่เจตนา หรือตั้งใจล่า ดังนั้น เจ้าหน้าที่พยายามที่จะดูแล และปกป้องภัยให้กับฝูงกระทิงให้ดำรงชีวิตอย่างมีสุขและปลอดภัย ด้วยการสร้างแหล่งน้ำ แหล่งอาหารให้อุดมสมบูรณ์ เพื่อไม่ให้สัตว์ป่าออกไปนอกพื้นที่ ซึ่งอาจได้รับอันตรายตามมา 

 

                       หากว่าวันนี้ เหล่าฝูงกระทิงเข้าแผงม้าได้รับความรับความใจจากภาคส่วนต่างๆ จัดการในระบบที่มีความลงตัวและเหมาะสม เชื่อว่าฝูงกระทิงที่เขาแผงม้าจะกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ ที่คนและสัตว์ป่าสามารถอยู่ร่วมกันอย่างลงตัวตามธรรมชาติมากที่สุด

 

 

 

 

 

-----------------------

 

(ชวนเที่ยว : เขาแผงม้า ดินแดนเสรีของกระทิงไพร : เรื่อง / ภาพ ... สมศักดิ์ ล่ำพงศ์พันธุ์)