ม.พะเยานำร่อง'ขยะบุญ'แก้ขยะล้นชุมชนต.แม่ใส | คมชัดลึก

               "ขยะ" นับว่าเป็นปัญหาใหญ่ ที่ทำให้ชุมชนต่างๆ พยายามหาวิธีที่กำจัดขยะปริมาณมหาศาลเหล่านี้ ไม่ว่าจะเป็นโครงการธนาคารขยะ โครงการรีไซเคิลขยะ และโครงการต่างๆ อีกมากมาย รวมถึงโครงการ "ขยะบุญ" ของมหาวิทยาลัยพะเยา (มพ.) ที่เกิดขึ้นเนื่องจากคณะศิลปศาสตร์ มพ. ได้รับมอบหมายให้เข้าไปดูแลพื้นที่ ต.แม่ใส อ.เมือง จ.พะเยา ตามโครงการบริการวิชาการของมหาวิทยาลัย

               "อาจารย์สาริณีย์ ภาสยะวรรณ" หัวหน้าสาขาวิชาพัฒนาสังคม คณะรัฐศาสตร์และสังคมศาสตร์ มพ. เล่าว่า เมื่อครั้งยังอยู่ในสังกัดคณะศิลปศาสตร์ ได้รับมอบหมายให้นำวิชาความรู้ด้านสาขาวิชาพัฒนาสังคมเข้าไปให้บริการวิชาการใน ต.แม่ใส เมื่อปี 2555 อันดับแรกเริ่มต้นศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาและศักยภาพของชุมชนแม่ใส ซึ่งจากข้อมูลการทำวิจัยและสำรวจปัญหาที่คณาจารย์คณะศิลปศาสตร์ดำเนินการเมื่อปี 2554 พบว่าปัญหาอันดับหนึ่งของชุมชน คือ "ขยะ" ดังนั้น ในปี 2555 จึงเริ่มวางแผนร่วมกับผู้นำชุมชน ต่อมาปี 2556 เริ่มกระตุ้นให้ชุมชนแก้ไขปัญหาขยะให้ได้

               "อันดับแรกคือเริ่มจากปัญหาขยะ สองศูนย์กลางส่วนรวมของ ต.แม่ใส ก็คือวัดแม่ใสและหลวงพ่อวัดแม่ใส (พระครูโสภิตจริยากร) จึงคิดโจทย์กันว่าถ้าจะแก้ปัญหาขยะของ ต.แม่ใส น่าจะนำมาเชื่อมโยงกับศูนย์รวมทางจิตใจก็คือวัด และความเชื่อเรื่องบุญเป็นตัวกระตุ้น จึงคิดโจทย์แรกของการแก้ไขปัญหาคือ ควรให้ชาวบ้านลดปริมาณขยะที่ทิ้ง โดยคัดแยกขยะ(แก้ว กระดาษ โลหะ) แล้วนำขยะมารวมกันที่วัดแม่ใสทุกวันพระ จึงเป็นที่มาของขยะบุญ บุญที่จะได้รับ ณ ที่นี้ คือ ช่วยลดขยะชุมชน และเงินที่ได้จากการขายขยะนำไปกระจายให้แก่ชุมชนในด้านสาธารณประโยชน์" อาจารย์สาริณีย์ ย้อนที่มา

               ทุกภาคส่วนในชุมชนมีส่วนร่วมในการ "กำจัดขยะ" ด้วยรูปแบบการจัดตั้ง "บอร์ดขยะ" หรือ "คณะกรรมการขยะบุญ" ประกอบด้วย ผู้นำชุมชน คณะกรรมการวัด ตัวแทนจากองค์การบริหารส่วนตำบลแม่ใส (อบต.แม่ใส) พระสงฆ์ และมีหลวงพ่อวัดแม่ใส เป็นประธาน จากนั้นอาจารย์และทีมนิสิตอาสาสมัครขยะเข้าเป็นส่วนหนึ่ง กระตุ้นและส่งเสริมเริ่มจากช่วยประชาสัมพันธ์รณรงค์ และให้ชุมชนนำขยะมาฝากบุญกันทุกวันพระ ซึ่งทุกวันพระบอร์ดขยะบุญจะเปิดรับขยะและช่วยกันคัดแยกขยะแล้วติดต่อคนรับซื้อขยะ

               "จากนั้นชุมชนจะบริหารจัดการแบ่งหน้าที่กันเอง อาจารย์และทีมนิสิตอาสาสมัคร มพ. เพียงแนะแนวและกระตุ้น เพื่อดึงศักยภาพพลังของชุมชนที่เขามีอยู่ออกมาจัดการปัญหาขยะ บนความเชื่อมั่นในศักยภาพของชุมชน เพราะไม่มีใครจะเข้าใจชุมชนและแก้ปัญหาชุมชนได้ดีเท่ากับคนในตำบลแม่ใส" อาจารย์สาริณีย์ กล่าว

               "ลออ มหาวรรณศรี" ผู้อำนวยการกองสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า มพ.ได้ทำโครงการแม่ใสน่าอยู่ขึ้น และในส่วนของ อบต.ก็ทำเช่นกัน จึงนำมาบูรณาการกัน โดยดูว่าปัญหาในพื้นที่มีอะไรบ้าง ซึ่งเรื่องแรกคือขยะ เรื่องที่สองคือปัญหาสุขภาพ ทั้งเบาหวาน ความดัน ผู้สูงอายุ หมอกควัน น้ำ เมื่อเริ่มคุยกับอาจารย์สาริณีย์ถึงปัญหาของชุมชนจริงๆ ในเรื่องขยะ จึงได้ไอเดียขยะบุญ ภายใต้ชื่อขยะบุญนั้น แบ่งเป็น บุญที่หนึ่ง ได้จากการคัดแยกขยะในครัวเรือน บุญที่สอง ได้จากการนำขยะไปขายแล้วนำเงินไปเข้า "กองทุนขยะบุญของวัดแม่ใส"

               ด้าน "พายัพ ยาเย็น" กำนันตำบลแม่ใส บอกว่า ที่เข้าร่วมโครงการขยะบุญ เนื่องจากขยะที่ ต.แม่ใส ไม่มีที่ทิ้ง สร้างความเดือดร้อนแก่ชุมชน ขยะไม่มีที่ทิ้ง เมื่อ มพ.มาเป็นพี่เลี้ยง เห็นว่าเป็นโครงการที่ดี เลยรับไว้แล้วมาดำเนินการต่อ เริ่มแรกแนะนำในชุมชนเกี่ยวกับขยะที่ขายได้ และรีไซเคิลได้ ซึ่งได้ผลชาวบ้านให้ความร่วมมืออย่างดี รายได้จากการขายขยะนำมาเป็นกองทุนสาธารณะที่เรียกว่าขยะบุญ ซึ่งทุนสาธารณะนี้แบ่งให้แก่ผู้พิการ ผู้สูงอายุ และเด็กที่เรียนเก่งแต่ขาดทุนทรัพย์ ปัจจุบันกองทุนมีเงิน 30,000 บาท ตั้งแต่ทำโครงการขยะลดมากถึง 80% รู้สึกพอใจมาก คุณภาพชีวิตของคนในชุมชนดีขึ้น จากเดิมทำลายขยะใช้วิธีเผา แต่ชุมชน ต.แม่ใส เน้นเรื่องสุขภาพ และลดมลพิษในชุมชน จึงได้เกิดโครงการนี้ขึ้น และจะผลักดันต่อไปให้ได้ผล 100%

               "วิศวกรณ์ จันทร์คง" นิสิตชั้นปีที่ 4 สาขาวิชาพัฒนาสังคม คณะศิลปศาสตร์ มพ. หนึ่งในอาสาสมัครขยะบุญ เล่าว่า เริ่มจากนิสิตสาขาวิชาพัฒนาสังคมชั้นปีที่ 3 ได้ศึกษาในรายวิชาการวางแผน การจัดทำและการประเมินโครงการเพื่อการพัฒนาสังคมรายวิชา มีอาจารย์วรรณภา ทองแดง เป็นผู้สอน อาจารย์ได้ให้นิสิตแบ่งกลุ่มเพื่อจัดทำโครงการโดยให้ใช้เทคนิค และทฤษฎีต่างๆ ที่ได้เรียนมา ไปใช้ในการทำโครงการในชุมชนในที่กลุ่มสนใจ กลุ่มของเราเลือกชุมชนแม่ใส และได้สำรวจปัญหา จุดอ่อน หรือความต้องการของชุมชนมาวิเคราะห์ จนสรุปได้ว่าชุมชนแม่ใสต้องการแก้ไขปัญหาเรื่องขยะ เพราะชุมชนไม่มีพื้นที่จัดการขยะ เนื่องจากเป็นพื้นที่ต้นน้ำของกว๊านพะเยา ทางกลุ่มจึงได้ทำโครงการผ้าป่าขยะ ลดปัญหาชุมชนขึ้น มีกลุ่มเป้าหมาย 12 หมู่บ้าน ของ ต.แม่ใส ขณะเดียวกันได้พูดคุยกับอาจารย์สาริณีย์ เกี่ยวกับโครงการขยะบุญ ซึ่งมีวัตถุประสงค์ใกล้เคียงกัน จึงผนวกทั้ง 2 โครงการขึ้นเป็นโครงการขยะบุญ

               "หลังดำเนินโครงการนี้ ชุมชนแม่ใสน่าอยู่ สะอาด สามารถจัดการขยะ และคัดแยกขยะอย่างถูกวิธี ตระหนักถึงปัญหาที่เกิดขึ้นจากขยะ มีจิตสำนึกในการมองขยะให้เป็นบุญเพื่อสร้างประโยชน์ต่อชุมชน ขณะที่นิสิตได้นำความรู้จากห้องเรียนมาปรับใช้กับชุมชนได้อย่างแท้จริง ส่วนปัญหามีทั้งคนเห็นด้วยและไม่เห็นด้วย พวกเรารับฟังความคิดเห็นทั้ง 2 ฝ่าย และเคารพการตัดสินใจของคนส่วนใหญ่" วิศวกรณ์ กล่าว

               อีกหนึ่งโครงการดีๆ ของมหาวิทยาลัยพะเยา ที่ทำให้นิสิตได้นำความรู้จากห้องเรียนไปปรับใช้จริงในชุมชน ทำให้ชุมชน ต.แม่ใส สามารถจัดการกับขยะได้อย่างมีประสิทธิภาพ