ขจัดขยะในใจคนแต่ต้นทาง แทนผลักดัน 'โรงไฟฟ้าจากขยะ' | คมชัดลึก

 

                        “ขยะที่จัดการยากที่สุดคือ ขยะที่อยู่ในใจคน" .... นี่คือถ้อยคำพูดของผู้ประกอบการรีไซเคิลขยะที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย ซึ่งได้กล่าวไว้ในงานสัมมนาแห่งหนึ่งเมื่อไม่นานมานี้

 

                        ในระยะเวลา 1-2 ปี ที่ผ่านมา เหตุการณ์สำคัญๆ ที่ตกเป็นข่าวอยู่เป็นประจำก็คือ เหตุการณ์เพลิงไหม้บ่อขยะในพื้นที่ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นที่ต.แพรกษา อ.เมือง จ.สมุทรปราการ หรือต.กบินทร์ อ.กบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี เป็นต้น  เหตุการณ์การลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมจำนวนมหาศาลในพื้นที่ต่างๆ เช่น ที่ต.หนองแหน อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา  

 

                        หรือเหตุการณ์การรั่วไหลปนเปื้อนของสารอันตรายออกจากโรงงานอุตสาหกรรมลงสู่พื้นที่การเกษตรของชาวบ้าน เช่น การรั่วไหลของน้ำกากส่าจากโรงงานผลิตน้ำตาลและเอทานอลในพื้นที่ของต.ห้วยโจด อ.วัฒนานคร จ.สระแก้ว สิ่งเหล่านี้คือปัญหาที่เกิดจากการจัดการขยะหรือของเสียที่ผิดพลาดขาดซึ่งหลักวิชาการและหลักธรรมาภิบาล

 

                        จากสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นซ้ำๆ ซากๆ จนถึงขั้นวิกฤติ และไม่มีทีท่าว่าหน่วยงานของรัฐที่มีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรง อย่าง กรมควบคุมมลพิษ และกรมโรงงานอุตสาหกรรม จะสามารถดำเนินการแก้ไขได้ นี่จึงเป็นที่มาที่ไปของการยกระดับปัญหาขยะให้เป็นวาระแห่งชาติ และมีโรดแม็พเกี่ยวกับการจัดการขยะ ในยุคที่ คสช.(คณะรักษาความสงบแห่งชาติ) ขึ้นมามีอำนาจ

 

                        แนวทางการจัดการขยะของรัฐบาลในยุคนี้ก็คือ ต้องการจัดการกับขยะค้างเก่าที่ล้นประเทศให้หมดไปในเวลาอันรวดเร็ว และในขณะเดียวกันก็ต้องการให้กระบวนการจัดการนี้ได้รับประโยชน์สูงสุดในหมู่พวกพ้องกันเอง นี่จึงเป็นที่มาที่ไปของ โครงการ “โรงไฟฟ้าจากขยะ”

 

                        คำถามที่สำคัญก็คือ โรงไฟฟ้าจากขยะ จะสามารถตอบโจทย์ทุกข้อของรัฐบาลได้หรือไม่ จะเป็นการแก้ปัญหาขยะได้อย่างรวดเร็วและปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อมหรือไม่ หรือจะเป็นการสร้างปัญหารูปแบบใหม่มาซ้ำเติมชาวบ้านและสิ่งแวดล้อมให้หนักขึ้นไปอีกหรือไม่

 

                        ในส่วนของภาคประชาชน ถ้าติดตามข่าวคราวอย่างต่อเนื่องจะเห็นได้ว่า เพียงในเวลาไม่นานนักหลังจากมีนโยบายที่จะสร้างโรงไฟฟ้าจากขยะทั่วประเทศ ชาวบ้านในหลายพื้นที่ หลายจังหวัด ต่างออกมาคัดค้านโครงการนี้อย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นที่ต.พระอาจารย์ ต.พรหมณี ต.ทรายมูล อ.องครักษ์ จ.นครนายก หรือที่ต.เชียงรากใหญ่ อ.สามโคก จ.ปทุมธานี หรือล่าสุดที่ต.หนองอีรุณ อ.บ้านบึง และต.เขาคันทรง อ.ศรีราชา จ.ชลบุรี 

 

                        ถามว่าทำไมชาวบ้านเมื่อรู้ข่าวว่าจะมีโครงการสร้างโรงไฟฟ้าจากขยะมาลงในพื้นที่ จึงพร้อมใจกันออกมาคัดค้านเช่นนี้  เหตุผลก็คือ ชาวบ้านไม่เคยไว้วางใจการจัดการขยะของรัฐบาล เหตุเพราะปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นทุกหัวระแหงทั่วประเทศที่ผ่านมานั้น เจ้าหน้าที่ของรัฐไม่ว่าจะอยู่ในระดับใดๆ ไม่เคยแก้ไขปัญหาให้ลุล่วงได้เลยและยังปล่อยให้ปัญหาคาราคาซังมาจนถึงทุกวันนี้  

 

                        คำถามก็คือ ในเมื่อขยะเก่ายังตกค้างอยู่ทั่วประเทศ และขยะใหม่ก็เพิ่มขึ้นทุกวันๆ แล้วเราจะจัดการกับมันยังไง

 

                        หลายเดือนที่ผ่านมา มีชาวบ้านกลุ่มหนึ่งจากหลายพื้นที่ ซึ่งเคยได้รับผลกระทบจากการจัดการขยะที่ล้มเหลว ได้รวมตัวกันจัดตั้งเครือข่ายขึ้นมาในนาม “เครือข่ายศึกษาและติดตามปัญหาขยะ" เพื่อเสนอแนวทางการจัดการขยะในมุมมองของภาคประชาชน โดยได้ยื่นข้อเสนอต่อรัฐบาลผ่านกรมควบคุมมลพิษในหลายช่องทางด้วยกัน

 

                        ในข้อเสนอเรื่องการจัดการขยะที่ยั่งยืนในมุมมองของภาคประชาชนโดยหลักๆ ก็คือ “รัฐบาลต้องหันกลับมาจัดการกับขยะที่ต้นทาง แทนที่จะจัดการกับขยะที่ปลายทาง” กล่าวคือ รัฐต้องลดการผลิตขยะที่ต้นทางและนำกลับมาใช้ใหม่ให้มากที่สุด ด้วยวิธีการนี้ ถ้ารัฐส่งเสริมและผลักดันให้ทุกพื้นที่ทำอย่างจริงจัง จะสามารถนำขยะกลับมาใช้ใหม่ได้ถึง 90 เปอร์เซ็นต์ และจะเหลือขยะเพียงไม่ถึง 10 เปอร์เซ็นต์ ที่จะต้องนำไปกำจัด และนั่นก็หมายความว่า เมื่อมีขยะน้อย ผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับชุมชนรอบสถานที่กำจัดขยะก็จะน้อยตามไปด้วย นี่ต่างหากที่รัฐจะต้องทุ่มเทงบประมาณไปเพื่อการนี้

 

                        แต่อย่างไรก็ตาม ตลอดหลายเดือนที่ผ่านมา ในการประชุมรับฟังความคิดเห็นจากภาคส่วนต่างๆ ต่อ “(ร่าง)พระราชบัญญัติการบริหารจัดการขยะแห่งชาติ" ที่กรมควบคุมมลพิษจัดขึ้น ในหลายเวที ภาคประชาชนได้นำเสนอเรื่องการจัดการขยะที่ยั่งยืนตามแนวทางนี้ แต่ก็ดูเหมือนว่าจะไม่ได้รับความสนใจ กระทั่งละเลยต่อข้อเสนอของภาคประชาชน 

 

                        กรมยังมุ่งหน้าตรากฎหมายตามความคิดเห็นของตัวเองและพวกพ้อง ซึ่งโดยหลักก็คือต้องการให้เกิดโครงการ “โรงไฟฟ้าจากขยะ" ให้ได้ ซึ่งนั่นก็หมายความว่าจะเป็นการแก้ไขปัญหาขยะที่ปลายทาง ไม่ว่าจะฝังกลบหรือเผาเพื่อผลิตไฟฟ้าก็ล้วนแต่สร้างปัญหาให้ชุมชนและสิ่งแวดล้อม 

 

                        จึงเป็นการแก้ปัญหาที่ผิดทาง ยิ่งแก้ยิ่งเพิ่มปัญหาให้หนักขึ้นไปอีก เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว คำพูดที่ว่า “ขยะที่จัดการยากที่สุด คือขยะในใจคน” จึงยิ่งเด่นชัดขึ้นทุกวันๆ.....

 

 

---------------------

 

(รักชีวิต รักษ์สิ่งแวดล้อม : ขจัดขยะในใจคนแต่ต้นทาง แทนผลักดัน 'โรงไฟฟ้าจากขยะ' : โดย ... ดร.สมนึก จงมีวศิน , ทิวา แตงอ่อน ตัวแทนเครือข่ายประชาชนศึกษาและติดตามปัญหาขยะ)