นกป่าสัปดาห์ละตัว : นกไต่ผา | คมชัดลึก

 

                        มีสัตว์ไม่กี่ชนิดที่มีความโดดเด่นเป็นแบบฉบับเฉพาะตัว เหมาะที่จะถูกจัดหมวดหมู่ทางอนุกรมวิธานให้อยู่ในวงศ์ที่มีสมาชิกเพียงชนิดเดียวในโลก (monotypic family) แต่นอกจากรูปร่างหน้าตาและพฤติกรรมที่ไม่เหมือนใครแล้ว ปัจจุบันจำเป็นจะมีงานวิจัยช่วยยืนยัน ว่าสัตว์นั้นๆ วิวัฒนาการแยกออกมาจากญาติใกล้ชิดที่สุดที่ยังมีชีวิตอยู่เป็นเวลานานมากจริงๆ

 

                        สำหรับนกที่พบในประเทศไทย หากไม่นับ เหยี่ยวออสเปร (Osprey) ซึ่งบางตำราแยกออกเป็นสองชนิด วงศ์นกที่เป็น monotypic family ได้แก่ นกไต่ผา (Wallcreeper) และ นกจู๋เต้นลายจุด (Spotted Elachura) เท่านั้น กรณีของนกจู๋เต้นลายจุดอาจฟังดูเหลือเชื่อ เพราะภายนอกมันไม่ได้มีอะไรผิดแปลกไปจากนกจู๋เต้น (wren babblers) ทั่วไปนัก ความเฉพาะตัวของมันถูกพบโดยการศึกษาทางดีเอ็นเอ แต่กรณีของนกไต่ผานั้น ดูจากรูปลักษณ์ภายนอกก็พอจะรู้ว่ามันเป็นพวก “ไร้ญาติ” โดยสิ้นเชิง ญาติสนิทที่สุดของมันคือ นกไต่ไม้ (nuthatches) ซึ่งมีบรรพบุรุษร่วมกันล่าสุดก็มากกว่าสิบล้านปีที่แล้ว อย่างไรก็ตาม บางครั้งนกไต่ผาก็ยังคงถูกจัดให้เป็นวงศ์ย่อย (subfamily) ในวงศ์นกไต่ไม้อยู่

 

                        นกไต่ผามีอุ้งตีนที่ใหญ่เช่นเดียวกับนกไต่ไม้ มีเล็บยาวเหมาะสำหรับใช้เกี่ยวเกาะหินตามหน้าผาที่ลาดชัน ซึ่งเป็นถิ่นอาศัยหลักที่มันกระโดดหากิน โดยใช้ปากที่ยาวเรียวจิ้มเข้าไปจับแมลงตามซอกหิน ขณะหากินจะแผ่ปีกออกเล็กน้อยสลับหุบปีกเร็วๆ เป็นจังหวะ เผยให้เห็นแต้มสีขาวสะดุดตาเรียงเป็นแถว ตัดกับปีกสีดำและลำตัวสีเทาหม่น ทรงปีกที่กว้างและกลมมนทำให้ลวดลายและแถบสีแดงเด่นชัดขึ้นขณะบิน ดูราวกับปีกผีเสื้อก็ไม่ปาน ในฤดูผสมพันธุ์เพศผู้จะมีคอสีดำ ส่วนเพศเมียอาจมีแต้มดำที่คอเพียงเล็กน้อยหรือเป็นสีขาวนวลเหมือนทั้งสองเพศในชุดขนนอกฤดูผสมพันธุ์ นกวัยเด็กมีคอสีเทา โดยเฉลี่ยจะงอยปากตรงกว่าตัวเต็มวัย เพศเมียมีปากเรียวกว่าเพศผู้เล็กน้อย

 

                        คงเพราะนกไต่ผาวิวัฒนาการมาให้สามารถอยู่หากินตามผาหินในแนวตั้งอย่าง “ไร้คู่แข่ง” นี่เอง มันจึงประสบความสำเร็จในการขยายพันธุ์ในถิ่นอาศัยที่เหมาะสมตั้งแต่ยุโรปตะวันตกมาจนถึงจีนตะวันออก ประชากรบางส่วนอพยพจากภูเขาลงสู่ที่ต่ำในฤดูหนาว ซึ่งมักเจอตามแก่งหินริมลำธาร หรือไต่อยู่บนกำแพงสิ่งก่อสร้างสมกับชื่อสามัญ สำหรับประเทศไทย นกไต่ผาเป็นนกอพยพพลัดหลง ทั้งสองรายงานในไทยมาจาก จ.เชียงราย โดยครั้งแรกพบบนภูชี้ฟ้า ส่วนครั้งที่สองพบในที่ราบ อ.เชียงแสน เมื่อเร็วๆ นี้       

 

 

---------------------

 

 

นกไต่ผา

 

 

ชื่ออังกฤษ Wallcreeper, Red-winged Wallcreeper

 

ชื่อวิทยาศาสตร์ Tichodroma muraria (Linnaeus, 1766)

 

วงศ์ (Family) Tichodromadidae (วงศ์นกไต่ผา)

 

อันดับ (Order) Passeriformes (อันดับนกเกาะคอน)

 

 

---------------------