นกเขนหัวขาวท้ายแดง | คมชัดลึก

 

                              ช่วงนี้ผู้เขียนเริ่มได้ยินหลายคนบ่นอุบว่าอากาศร้อน ในช่วงเปลี่ยนผ่านของฤดูกาลนี้ นกอพยพบางชนิดก็เริ่มเดินทางกลับขึ้นเหนือกันบ้างแล้ว ภูเขาทางภาคเหนือมีแหล่งดูนกมากมายเป็นหมุดหมายสำคัญของนักดูนก แต่ก็ยังมีนกหลายชนิดที่เรายังไม่ทราบ “สถานภาพตามฤดูกาล” หรือ seasonal status ที่ชัดเจน บางชนิดพบได้ไม่ยากในฤดูหนาว เช่น นกเขนหัวขาวท้ายแดง (White-capped Water Redstart) ซึ่งเรียกได้ว่าเป็น “ขาประจำ” ตามลำธารในป่าทางภาคเหนือ แต่ยังไม่มีรายงานการทำรังวางไข่ในไทย แถมเจอตัวยากขึ้นในช่วงกลางปี

 

                              นกเขนหัวขาวท้ายแดงหากินโดยการจับแมลงและเศษอาหารบริเวณผิวน้ำ อาศัยอยู่ตามลำธารบนภูเขา โดยเฉพาะที่มีก้อนหินใหญ่ๆ และน้ำตก มีนกหลายชนิดพบเฉพาะเจาะจงในถิ่นอาศัยเดียวกันนี้ เช่น นกกางเขนน้ำ (forktails) และนกเขนเทาหางแดง (Plumbeous Water Redstart) ชนิดหลังมีสถานภาพตามฤดูกาลคล้ายกันกับนกเขนหัวขาวท้ายแดง คือมีทั้งประชากรอพยพและประจำถิ่น ในแหล่งที่เจอได้ทั้งปีเองก็อาจมีการย้ายถิ่นเป็นระยะทางสั้นๆ แต่ส่วนใหญ่ที่พบในไทยนั้นเข้าใจว่าเป็นนกอพยพนอกฤดูผสมพันธุ์

 

                              นกเขนที่ทำรังวางไข่ในเขตที่อุณหภูมิต่ำมากๆ ในช่วงฤดูหนาวน่าจะมีการอพยพย้ายถิ่นเป็นปกติวิสัย ลำธารที่ปกคลุมด้วยน้ำแข็งและปริมาณอาหารที่น้อยลงทำให้พวกมันต้องบินไปหาแหล่งพักพิงใหม่ คาดว่ากลุ่มที่อพยพไกลหน่อยคือกลุ่มที่ทำรังทางตอนเหนือของเขตการกระจายพันธุ์ ส่วนนกที่ทำรังบนภูเขาสูงก็อพยพตามลำธารลงไปยังที่ต่ำซึ่งมีอาหารอุดมสมบูรณ์กว่า การอพยพตามระดับความสูงนี้เรียกว่า altitudinal migration ซึ่งถือเป็นการอพยพระยะสั้น (short-distance migration) ในแง่หนึ่งก็ก้ำกึ่งระหว่างคำว่า “นกอพยพ” และ “นกประจำถิ่น” เพราะคำว่า “นกอพยพ” ที่ใช้กันโดยทั่วไปมักจะหมายถึงนกที่อพยพไกลข้ามหลายประเทศ

 

                              ลักษณะเด่นของนกเขนหัวขาวท้ายแดงนั้นครบถ้วนกระบวนความตามชื่อไทย ยามที่มันเกาะอยู่ในที่ร่มครึ้ม ก็มีสีขาวบนหัวนี่แหละครับที่โดดเด่นสะดุดตาออกมา ปกติมันจะเกาะนิ่งๆ บนก้อนหิน พร้อมทั้งกระดกหางช้าๆ และคลี่หางเป็นจังหวะ มีงานวิจัยด้านสายวิวัฒนาการพบว่านกเขนจำพวก redstarts ที่ไม่ได้อาศัยอยู่ตามลำธารอย่างนกเขนท้องแดงและนกเขนสีดำ (Daurian and Black Redstarts) มีเชื้อสายใกล้ชิดกับนกเขนหัวขาวท้ายแดงและนกเขนเทาหางแดง มากกว่านกเขนสีฟ้าท้ายสีน้ำตาล (Blue-fronted Redstart) เป็นเหตุให้ “นกเขนน้ำ” ทั้งสองถูกยุบสกุลไปรวมอยู่ใน Phoenicurus เช่นเดียวกับ redstarts อื่นๆ

 

 

------------------------

 

 

นกเขนหัวขาวท้ายแดง

 

 

ชื่ออังกฤษ White-capped Water Redstart, River Chat

 

ชื่อวิทยาศาสตร์ Chaimarrornis leucocephalus (Vigors, 1831)

 

วงศ์ (Family) Muscicapidae (วงศ์นกเขนและนกจับแมลง)

 

อันดับ (Order) Passeriformes (อันดับนกเกาะคอน)

 

 

------------------------