เบาหวานกับการออกกำลังกาย | คมชัดลึก

 

                                เป้าหมายของการควบคุมเบาหวานที่สำคัญก็คือการรักษาระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยให้ใกล้เคียงกับระดับของคนทั่วไป การควบคุมระดับน้ำตาลนอกจากจะทำได้โดยการควบคุมอาหารแล้วการออกกำลังกายที่เหมาะสมก็เป็นอีกวิธีการหนึ่งที่ช่วยได้มากผลดีของการออกกำลังกายต่อผู้ป่วยเบาหวาน การออกกำลังกายที่เหมาะสมและสม่ำเสมอสามารถทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดต่ำลงได้ เนื่องจากขณะออกกำลังกายร่างกายจะต้องใช้พลังงาน และแหล่งพลังงานที่สำคัญที่สุดในร่างกายก็คือน้ำตาล หากออกกำลังให้เพียงพอร่างกายจะใช้น้ำตาลในเลือดเพื่อเปลี่ยนไปเป็นพลังงานมากพอที่จะลดระดับน้ำตาลในเลือดได้ นอกจากนี้ การออกำลังกายยังทำให้เนื้อเยื่อของร่างกายจะสามารถไวต่ออินซูลินมากขึ้น กล่าวคือ ด้วยอินซูลินปริมาณเท่าเดิมร่างกายจะสามารถใช้น้ำตาลได้มากขึ้นกว่าเดิม ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดลดลง

 

 

นอกจากผลดีต่อระดับน้ำตาลในเลือดแล้ว การออกกำลังกายยังก่อให้เกิดประโยชน์อีกหลายประการ ได้แก่

 

                                - น้ำหนักตัวลดลง ทำให้ควบคุมเบาหวานได้ง่ายขึ้น และเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจน้อยลง

 

                                - ไขมันในเลือดลดต่ำลง การออกกำลังกายสามารถทำให้ระดับคอเลสเตอรอลในเลือดลดต่ำลงได้ ทำให้ความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจขาดเลือดเพราะเส้นเลือดหัวใจอุดตันน้อยลง

 

                                - สุขภาพจิตดีขึ้น อารมณ์แจ่มใสมากขึ้น

 

 

ประเภทและระยะเวลาในการออกกำลังกาย

 

                                ชนิดของการออกกำลังกายนั้นขึ้นกับความชอบและความถนัดของแต่ละบุคคล อย่างไรก็ตาม ควรหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายชนิดที่ต้องออกแรงต้านมากๆ เช่น การยกน้ำหนัก เพราะอาจจะทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนทางหลอดเลือดและหัวใจระหว่างออกกำลังกายได้มาก การออกกำลังกายในผู้ป่วยเบาหวานควรเป็นการออกกำลังกายที่ทำให้กล้ามเนื้อหลายๆ ส่วนได้เคลื่อนไหวออกแรงพร้อมๆ กัน และไม่ต้องใช้แรงต้านมาก เช่น การเดินเร็วๆ การวิ่งเหยาะ การว่ายน้ำ เป็นต้น และควรออกกำลังกายครั้งละประมาณ 20-45 นาที อย่างน้อยสัปดาห์ละ 3 ครั้ง เพื่อให้เกิดประโยชน์มากที่สุด

 

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการออกกำลังกาย

 

                                ผู้ป่วยควรเลือกเวลาที่เหมาะสมเพื่อที่จะออกกำลังกายในแต่ละวันสำหรับผู้ป่วยเบาหวานประเภทที่ 1 (ชนิดพึ่งอินซูลิน) หากจะออกกำลังในช่วงบ่าย (ประมาณ 15.00-17.00 น.) ควรรับประทานอาหารว่างก่อนออกกำลังกายประมาณ 30-60 นาที เพื่อป้องกันภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำเพราะช่วงนี้เป็นเวลาที่อินซูลินจะถูกดูดซึมเต็มที่และออกฤทธิ์สูงสุด อย่างไรก็ตาม หากผู้ป่วยเลือกที่จะออกกำลังในเวลาอื่นๆ หรือเมื่อออกกำลังแล้วเกิดอาการน้ำตาลในเลือดต่ำ ควรรับประทานอาหารว่างก่อนออกกำลังกายประมาณ 30-60 นาที เสมอ

 

 

ข้อควรระวังสำหรับการออกกำลังกาย

 

                                ผู้ป่วยควรงดการออกกำลังกายทันทีและรีบปรึกษาแพทย์เมื่อมีอาการต่อไปนี้ระหว่างการออกกำลังกาย 

 

                                - เจ็บแน่นหน้าอก

 

                                - อาการน้ำตาลในเลือดต่ำ เช่น หิว เหงื่อออก หรือใจสั่น

 

                                - ตาพร่ามัว หน้ามืด 

 

                                - เป็นแผลที่เท้า

 

                                - เหนื่อยมากผิดปกติ

 

 

เวลาที่ออกกำลังกาย รับประทานอาหารมากน้อยเพียงใดเพื่อป้องกันไม่ให้ระดับน้ำตาลในเลือดต่ำ 

 

                                ปริมาณอาหารที่รับประทานในการป้องกันไม่ให้น้ำตาลในเลือดต่ำขณะออกกำลังกายหรือหลังการออกกำลังกายนั้นแตกต่างกันในแต่ละคน โดยทั่วไปถ้าระดับน้ำตาลต่ำกว่า 150 มิลลิกรัม/เดซิลิตร ก่อนออกกำลังกายควรรับประทานอาหารว่างที่มีคาร์โบไฮเดรตในปริมาณ 15 กรัม เช่น ขนมปัง 1 แผ่น หรือแครกเกอร์ 3 แผ่น หรือข้าวโพด 1 ฝัก หรือผลไม้สด 1 ส่วน แต่ถ้าสังเกตว่าตัวเองมักมีอาการน้ำตาลในเลือดต่ำหลังจากการออกกำลังกายไปแล้วพักใหญ่ควรรับประทานอาหารที่มีคาร์โบไฮเดรต 15-30 กรัม (เช่น แครกเกอร์ 3-6 แผ่น) ภายใน 30 นาที หลังจากที่หยุดออกกำลังกายเพื่อช่วยให้ร่างกายได้รับน้ำตาลกลูโคสจากอาหารไปชดเชยส่วนที่เก็บสะสมในกล้ามเนื้อและใช้หมดไป จะป้องกันอาการจากระดับน้ำตาลในเลือดต่ำที่จะเกิดขึ้นได้ 

 

                                หลังจากรับประทานอาหารระดับน้ำตาลในเลือดจะเพิ่มขึ้น ถ้าออกกำลังกายทันทีก่อนหรือหลังรับประทานอาหารผู้ป่วยเบาหวานที่พึ่งอินซูลินอาจจะสามารถลดปริมาณอินซูลินที่ฉีดได้ เพราะโดยปกติการออกกำลังกายจะช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดได้