เปิดโลกการศึกษามุสลิม-ปัญหาที่มากับการพัฒนา
หากเปรียบแล้วสถาบันการศึกษาในยุคปัจจุบันก็ไม่แตกต่างจากการแข่งขันกันสร้างศูนย์การค้า ร้านอาหาร หรือโรงแรมในสถานที่ต่างๆ พร้อมกับสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกนาๆชนิด เพื่อดึงดูดลูกค้าให้สนใจและใช้บริการให้มากที่สุด
ผลที่ตามมาก็คือการที่ทุกคนต่างแห่ไปใช้บริการ และมั่นใจในการบริการ ซึ่งการที่ศูนย์การค้าจะดี จะเด่น จะด้อยอยู่ที่ผู้บริหาร จัดการที่คอยสอดส่องและสำรวจตลาดอยู่ตลอดเวลา และการทำงานกันเป็นระบบเป็นทีม สร้างความมั่นคงให้กับเจ้าของบริษัท และสร้างความสบายใจให้กับผู้ใช้บริการ
เช่นเดียวกับสถาบันการศึกษาในประเทศไทยไม่ว่าจะจากภาคกลางโดยมุ่งประเด็นหลักไปทางภาคใต้ ไม่ว่าจะเป็นใต้ตอนบนที่พูดภาษาไทยสำเนียงใต้ หรือใต้ตอนล่างพูดมลายู หลังจากเกิดเหตุการณ์ความไม่สงบเกิดขึ้น ปอเนาะหลายแห่งที่เคยสอนศาสนาอย่างเดียว ก็ต้องมีการปรับปรุงและการจดทะเบียน เพื่อให้อยู่ภายใต้การดูแลของกระทรวงศึกษาธิการอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ภาครัฐเริ่มให้การสนใจ และการเปิดโลกการศึกษาใหม่ให้ทั่วถึงเหมือนกับภาคอื่นๆ โดยการสอดแทรกการศึกษาสามัญ หรือเปิดการสอน กศน. ในปอเนาะ และการให้เขียนโครงการเพื่อของบประมาณในการสร้างโรงเรียนและการให้เงินเดือนครูเพื่อการเป็นอยู่ที่ดีขึ้น
หลังจากภาครัฐให้การสนับสนุนการศึกษาในวิธีต่างๆหลายโรงเรียนที่ผุดขึ้นมาใหม่ พยายามสร้างสิ่งที่ดีทีสุดให้เกิดกับโรงเรียน ไม่ว่าจะเป็นอาคารเรียน หรือสิ่งอำนวยความสะดวกเพื่อเรียกจำนวนนักเรียนให้มากที่สุด เพื่อครูผู้สอนจะได้ค่าหัวในการสอน หรือเพื่อความก้าวหน้าของเยาวชน ท่ามกลางความเจริญทางกายภาพที่เปลี่ยนแปลง กลับมีปัญหาอื่นที่ซ้อนเร้นอยู่เช่นกัน
ภาคใต้ตอนล่าง สามารถแบ่งได้เป็นข้อๆดังนี้ 1. สังคมมุสลิม โดยพื้นที่ๆใช้ภาษามลายูในการสื่อสารคือสิ่งที่ชัดเจนที่สุดที่เกิดความแตกต่างในเรื่องการสื่อสาร และจะเป็นคำถามที่สามารถโยงใยไปถึงที่มาของภาษาความแตกต่างย่อมจะมีการแตกแยกได้เสมอ หากไม่สร้างความเข้าใจกันอย่างถูกต้อง 2. ครูผู้สอน มีบางส่วนที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วยกับภาครัฐและมีการแบ่งแยกในเรื่องการเรียนศาสนาและสามัญ ยังมีครูศาสนาอีกจำนวนไม่น้อยที่ยังไม่เข้าใจและไว้ใจรัฐ 3. เงินเดือน รายได้จากการเป็นครูศาสนาเงินเดือนน้อยไม่มั่นคงขาดสวัสดิการและเรื่องสิทธิพิเศษต่างๆ 4. ผู้มีอิทธิพล ไม่ว่าจะในด้านของศาสนาของการเมือง หรือธุรกิจ ที่มีส่วนเกี่ยวโยงกับเรื่องการฆ่าและการสร้างสนับสนุนทั้งดีและไม่ดี 5. ทหารตำรวจและข้าราชการ คือผู้ที่มีส่วนสำคัญในการสร้างความสงบสุขหรือสร้างความระบมทุกข์ ในการเข้าไปมีบทบาทในพื้นที่ศาสนาอิสลาม ซึ่งย่อมมีความแตกต่างในเรื่องต่างๆ ไม่ว่าจะในเรื่องหลักการศรัทธาหรือการมองโลก และ6. ชาวบ้าน ผู้มีความคิดดีมีอุดมการณ์บ้านๆตามคำสอนศาสนาและการเป็นอยู่ที่พอเพียง แล้วแต่สถานการณ์นำไปชาวบ้านจะเป็นผู้ที่รอรับฟังเพียงอย่างเดียว
ขณะที่ภาคใต้ตอนบน ก็มีปัญหาในทำนองเดียวกัน 1. ครูผู้สอน ต้องได้มาตรฐานในการสอนวิชานั้นๆอย่างดี และมีมุมมองสร้างโลกกว้าง ให้กับนักเรียนได้และเป็นแบบอย่างที่น่ายกย่อง ไม่ใช่สถาบันการศึกษารับเข้าเป็นครูสอนเพราะเห็นว่าเป็นญาติพี่น้องหรือพวกพ้องเดียวกัน 2. เรื่องงบประมาณ หากมีการให้ค่าจ้างอาจารย์สอนโดยคำนึงถึงจำนวนนักเรียนสิ่งที่ตามมาก็อาจจะเกิดการบังคับพ่อแม่เด็กให้ส่งลูกเข้าเรียนในโรงเรียนที่ใกล้บ้าน และอาจสร้างความกดดันและทำให้สังคมหมู่บ้านแตกแยก และ 3.เงินเดือน รายได้จากการเป็นครูศาสนาเงินเดือนน้อยไม่มั่นคง
ส่วนภาคกลางก็ไม่แตกต่างกันทั้ง 1. เรื่องเงินเดือนของครูสอนศาสนาคือเรื่องที่น่าปรับปรุงเพราะเงินเดือนที่ครูสอนศาสนาได้นั้น คือเงินจากการจัดงานหารายได้ประจำปี ไม่พอกับค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน 2. เรื่องกิจกรรม ที่น่าสนับสนุนไม่ว่าในด้านศาสนาหรือสามัญ ทางภาคกลางเป็นการเปิดสอนศาสนาพร้อมๆกับการทำกิจกรรมในพิธีต่างๆได้อย่างลงตัว และ 3.การเปิดโรงเรียนศาสนาแบบบูรณาการ บางโรงเรียนไม่ยอมรับการเปิดสอนแบบบูรณการมีผลดีและผลเสียเกิดขึ้นกับการศึกษาศาสนาที่เป็นต้นทุนเดิม
จะว่าไปแล้วการพัฒนาประเทศต้องใช้คนดังนั้นการพัฒนาเด็กเล็กและเยาวชนของชาติคือจุดแรกที่ ต้องคำนึงถึงและการเข้าถึงอย่างจริงจังไม่ว่าจะในพื้นภาคใดของประเทศไทย ปัญหาย่อมมีทางแก้อยู่เสมอ หากรู้จักต้นเหตุปัญหาและการแก้ไขอย่างถูกวิธี ถูกกาลเทศะ ถูกตามสภาพความเป็นอยู่ในสังคมที่แตกต่าง คือกุญแจที่จะนำไปสู่การสมานฉันท์ที่แท้จริง สำหรับมุสลิมที่ดี ต้องมีความมั่นใจ มั่นคง และตรงประเด็นในการพูด เพื่อจะสร้างความถูกต้องให้เกิดขึ้นกับสังคม