ลูกอีสานเรียนรู้วิถีชุมชนผ่าน'แม่น้ำมูล ณ ปี 57' | คมชัดลึก

               สายน้ำดั่งชีวิต หล่อเลี้ยงชีวิตมนุษย์จากรุ่นสู่รุ่น แต่น้อยคนนักที่ซึมซับรับรู้ถึงรากเหง้าที่มาของสายน้ำได้อย่างถึงแก่น แต่สำหรับเขา "ดร.ศุภชัย ศรีหล้า" นักการเมือง นักการศึกษา อาจารย์สอนพิเศษบัณฑิตศึกษาหลายสถาบันคนนี้ ได้ทุ่มเททั้งชีวิตศึกษาค้นคว้า จนนำสู่การบอกเล่าเรื่องราว "แม่น้ำมูล ณ ปี 2557" ผ่านภาพยนตร์สารคดีความยาว 20 เรื่อง (ตอน) และหนังสือสารคดีที่เตรียมให้เป็นของขวัญปีใหม่ (2558)
 
              "แม่น้ำมูล ณ ปี 2557" เป็นการบันทึกเรื่องราว วิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ ค่านิยมของชุมชน ที่อาศัยอยู่ริมแม่น้ำมูล จากปลายน้ำที่ปากมูล อ.โขงเจียม จ.อุบลราชธานี ไปสู่ต้นน้ำที่ อ.ครบุรี จ.นครราชสีมา ครอบคลุมพื้นที่ 5 จังหวัดได้แก่ อุบลราชธานี, ศรีสะเกษ, สุรินทร์, บุรีรัมย์ และนครราชสีมา มี 22 อำเภอ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำมูลระยะทาง 1,000 กิโลเมตร (ข้อมูลกรมชลประทาน)

               "ดร.ศุภชัย" เล่าว่า นำทีมงาน 7-8 คน ลงพื้นที่สำรวจพื้นที่ 5 จังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 2-3 รอบ เพื่อเรียนรู้และศึกษาดูว่าแต่ละพื้นที่มีอะไรน่าสนใจบ้าง จากนั้นมากำหนดเป็นเรื่องราวต่างๆ เพื่อถ่ายทำในรูปแบบภาพยนตร์สารคดี และหนังสือสารคดีรวมทั้งหมด 20 ตอน อาทิ จุดกำหนดแม่น้ำมูลที่อ.ครบุรี จ.นครราชสีมา มีภูเขา ("มูล" เป็นภาษาเขมร แปลว่า "คด  โค้ง"  ชื่อเดิมคือ "มูน" แปลว่า "มรดก สิ่งดีงาม")
 
              ตอนแรกถ่ายทำเรื่อง "ปากมูล" สะท้อนภาพความอุดมสมบูรณ์ ก่อนที่แม่น้ำมูลจะไหลลงแม่น้ำโขง บริเวณนี้อุดมสมบูรณ์มาก มีปลาหลากหลายสายพันธุ์มาวางไข่ ที่ผาแต้มมีภาพปลา มีรูป "ตุ้ม" (อายุ 1,000 ปี) ยาว 9 เมตร ใส่แนวตั้ง แสดงว่าน้ำลึกมาก เอาปลายข้าวต้มเป็นอาหารล่อ ปลาจะเข้ามากินเหยื่อแต่ออกจากตุ้มไม่ได้ วางตุ้มแต่ละครั้งจะได้ปลาถึง 100 กิโลกรัม   

              " การ "ไหลมอง" เรือ 100 ลำออกหาปลาพร้อมๆ กัน ในช่วงเดือนเมษายน-พฤษภาคม ช่วงนี้น้ำลด ปลาว่ายจากแม่น้ำโขงขึ้นมาเต็มปากมูลเพื่อมาวางไข่  อาทิ ปลาบึก, ปลาสวาย, ปลาคัง ปลากด ปลาเคิง  ผมเปิดชีวิตครอบครัวชาวประมง ที่ทำตุ้มโฮม (อุปกรณ์หาปลา นิยมวางไว้ที่สูงตามโรงแรมเป็นของมงคล) สืบทอดกันมาตั้งแต่รุ่นปู่, พ่อ, ตัวเขา และลูกเขา ที่อ.โขงเจียม จ.อุบลฯ"

              ตอน "ภูมิปัญญาไทบ้าน" หรือ พิพิธภัณฑ์ไทบ้าน ตั้งอยู่ที่ อ.พิบูลมังสาหาร จ.อุบลราชธานี เป็นแหล่งรวบรวมอุปกรณ์หาปลา สายพันธุ์ปลาหลากหลายถูกดองใส่ขวด ที่สำคัญได้เก็บกระดูกของ "คุณวนิดา ตันติวิทยาพิทักษ์" นักสิทธิมนุษยชนที่ต่อสู้เพื่อคนจนด้วย

              "ตอน แซ่บอีสาน"  ที่อ.พิบูลมังสาหาร ชาวบ้านจับกบได้เยอะมาก และนำกบมาลอกหนังตากแห้ง จากนั้นนำมาทอด ขายก.ก.ละ 700-800 บาท มีขายกับที่แก่งสะพือ จ.อุบลราชธานี ส่วน ตอนปลาคอก สะท้อนวิธีเลี้ยงปลา (ปลานิล) ในกระชัง ที่อ.ดอนมดแดง  มีกระชังเลี้ยงปลาเป็น 10,000 คอก ทอดยาวตลอดลำน้ำมูล ปลาเหล่านี้ส่งจำหน่ายทั่วประเทศ แสดงว่าลำน้ำมูลให้ทั้งอาชีพ เป็นน้ำมีชีวิตเลี้ยงคนทั้งประเทศไทย

              ตอนล่องเรือไหว้พระ ตลอดลำน้ำมูลมีวัดตั้งอยู่เป็นจำนวนมาก เช่น วัดหลวง อายุกว่า 222 ปี สร้างเมื่อครั้งก่อตั้งเมืองอุบลราชธานี ในสมัยรัชกาลที่ 1 ได้แต่งตั้ง "พระปทุมวรราชสุริยวงศ์" (ต้นตระกูลสุวรรณกูฏ, ณ อุบล และณ จำปาศักดิ์) ให้มาเป็นเจ้าเมือง และเป็นผู้ก่อตั้งเมืองอุบลฯ

              ถัดมาตอน "ฮอยมืออีสาน" ที่ "บ้านช่างหม้อ" อ.วารินชำราบ  ชาวบ้านมีอาชีพปั้นหม้อ ปั้นเตา และน่าแปลกชาวบ้านที่อาศัยอยู่หมู่บ้านปห่งนี้ ล่องเรือมาจากด่านเกวียน(จ.นครราชสีมา) เป็นชุมชนขนาดใหญ่ ชาวต่างชาตินิยมมาท่องเที่ยวมาก

              "ผมล่องเรือพ้นเขต จ.อุบลฯ เข้าสู่เขต อ.กันทรารมย์ จ.ศรีสะเกษ ใช้ชื่อ "ตอนฮักมูลฮักป่า" เสน่ห์ของที่นี่คือป่าชุมชนที่บ้านหนองโอ่ง สภาพป่ายังอุดมสมบูรณ์ มีพื้นที่ป่า 400 ไร่ (อดีตมีละอง ละมั่ง เก้ง กวาง มากินน้ำ) มีผู้นำชุมชน ที่นี่คนกับป่ามีกติการ่วมกันว่า 1.ไม่ให้ใครตัดต้นไม้ 2.ของป่าหาได้เฉพาะคนในชุมชน 3.สัตว์ทุกชนิดห้ามล่า 4.ซูเปอร์ไข่มดแดง-เห็ดเยอะมาก  มีต้นยางขนาดใหญ่ 7-8 คนโอบ คนยากจนไม่อดตายเพราะป่าผืนนี้"

              ล่องเรือมาเขต อ.ยางชุมน้อย จ.ศรีสะเกษ ใช้ชื่อ "ตอนหอมแม่มูล" ตลอดเส้นทางริมน้ำมูลเต็มไปด้วยต้นหอมสวยงามมาก นิยมปลูกหน้าหนาว

                เมื่อล่องเรือถึง จ.สุรินทร์ มีทั้ง "ตอนควายอีสาน" หมู่บ้านช้างที่ท่าตูม แข่งเรือที่ อ.สะตึก ชิงถ้วยพระราชทาน เมื่อพ้นเขตจ.บุรีรัมย์ ก็เข้าจ.นครราชสีมา มีต้นไทรขนาดใหญ่มากที่อ.เฉลิมพระเกียรติ ทิ้งรากลงมาสวยงามมาก เลาะเลียบริมฝั่งแม่มูลพระชายาในรัชกาลที่ 5 เคยเสด็จฯ มาที่นี่

              ปิดท้ายด้วย "ตอนต้นน้ำแห่งความพอเพียง" ถ่ายทอดเรื่องราวชีวิต "ลุงสุเทพ" วัยกว่า 70 ปี มีอาชีพเกษตรกร ใช้ชีวิตพอเพียงอย่างความสุข กับลูกหลานและเป็นปราชญ์เกษตร

              "สารคดีภาพยนตร์ชุดแม่น้ำมูล ณ ปี 2557 และหนังสือสารคดีชุดนี้ ผมตั้งใจแจกสถานศึกษา 5 จังหวัดภาคอีสาน เพื่อให้ลูกหลานชาวอีสานได้เรียนรู้รากเหง้าวิถีชีวิตที่พอเพียงอย่างมีความสุข และเกิดความรักความหวงแหนผืนแผ่นดินเกิด ทั้งนี้หากองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) ประสงค์จะรับต้นฉบับไปพิมพ์หนังสือแจกชาวบ้านผมก็ยินดีมาก" ดร.ศุภชัย ฝากทิ้งท้าย