พรสวรรค์ชาวนาไร่สู่งานศิลป์แผ่นดินไทย | คมชัดลึก

 

                 "จับมือที่แข็งกร้าน มาลองงานละเอียดเนียน เส้นสายทุกลายเขียน จนอ่อนโค้งกว่าเส้นเคียว กี่เดือนและกี่ปี กว่าแท่งเหล็กจะบางเรียว ใยไหมจะยึดเกลียว เป็นกลุ่มแพรที่แพรวพราว งานนั้นในวันนี้ สำเร็จมีออกมากมาย กี่หมื่นชีวิตหมาย จะไกลจากความยากจน...."

 

                 ใจความหนึ่งในกาพย์ยานี 11 บริเวณทางเข้าชมพระที่นั่งอนันตสมาคม สู่นิทรรศการ "ศิลป์แผ่นดิน" ครั้งที่ 6 บอกเล่าความเป็นมาเมื่อย้อนไปในปี 2521 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปิดโรงฝึกศิลปาชีพสวนจิตรลดา หรือสถาบันสิริกิติ์ เพื่อเป็นศูนย์กลางในการฝึกอบรมศิลปาชีพแก่นักเรียนศิลปาชีพที่ทรงรับมาจากครอบครัวชาวนา ชาวไร่ ผู้ยากจน ไม่มีที่ทำกิน ได้มีโอกาสเรียนรู้งานช่างฝีมือไทยชั้นสูง ภายในโรงฝึกศิลปาชีพ สวนจิตรลดา จนปัจจุนบันฝีมือของกลุ่มช่างศิลป์เหล่านี้มีส่วนสำคัญในการอนุรักษ์ สืบสานศิลปะของแผ่นดินให้คงอยู่เป็นที่ประจักษ์สายตาชาวไทยและชาวต่างชาติ แวะเวียนเข้ามาชื่นชมศิลป์ไทยแท้ไม่ต่ำกว่า 6,000 คนต่อวัน

 

                 เพื่อให้เข้าถึงงานศิลป์สำคัญเหล่านี้มากขึ้น ปกรณ์ พรรธนะแพทย์ รองกรรมการผู้จัดการอาวุโส ธนาคารกสิกรไทย จึงจัดกิจกรรม THE WISDOM Heritage “Arts of the Kingdom Exhibition &AnantaSamakhom Throne Hall” ให้แก่ลูกค้าคนพิเศษพาเข้าไปศึกษางานศิลป์ชิ้นเอกกว่า 10 ชิ้น เพื่อน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของสถาบันกษัตริย์ไทยและในโอกาสที่พระที่นั่งอนันตสมาคมจะมีอายุครบ 100 ปีบริบูรณ์ ในปี 2558 โดยงานนี้ได้รับเกียรติอย่างสูงจาก ท่านผู้หญิงสุภรภ์เพ็ญ หลวงเทพนิมิต รองราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระบรมราชินีนาถ และ อ.เผ่าทอง ทองเจือ เป็นวิทยากรกิตติมศักดิ์สำหรับกิจกรรมครั้งนี้อีกด้วย

 

                 ยกตัวอย่างงานศิลป์แผ่นดินที่จัดแสดงในปีนี้เป็นครั้งแรกเริ่มจาก "วานเรศบวรอาสน์" พระที่นั่ง ใช้ประทับเวลาที่เสด็จพระราชดำเนินทางชลมารค ตกแต่งด้วยเทคนิคการคร่ำทองเป็นเทคนิคโบราณใช้การฝังเส้นทองจริงๆ ลงไปในเนื้อเหล็กที่เจาะด้วยสิ่วจนเป็นลวดลาย วิธีนี้เกือบจะสูบหายไปแล้วเมื่อ 30 ปีก่อนเหลือช่างอยู่เพียงคนเดียว สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ จึงเรียกช่างท่านนี้มาให้ช่วยถ่ายทอดความรู้ จนปัจจุบันเรามีคนต่อยอดงานคร่ำทองแล้วสิบกว่าคน  ต่อมาคือ "สัปคับพระคชาธาร" ที่ประทับบนหลังช้างในเวลาที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปในที่ต่างๆ ปูพื้นด้วยเสื่อทองคำสาน ใช้ทองคำแกะสลักดุนให้โปร่งรองทับด้วยปีกแมลงทับเป็นงานประยุกต์มาจากงานไม้เพื่อความโดดเด่น

 

                 นอกจากเรือสุพรรณหงส์ที่คนไทยคุ้นตายังมี "เรือพระที่นั่งมงคลสุบรรจำลอง" หัวเรือรูปพญาครุฑยุดนาค และ "เรือพระที่นั่งประภัศรไชย" โครงและคานเรือทำด้วยเงินทาทอง กลางลำเรือทอดพระมหาสุวรรณบุษบกบัลลังก์จำหลักทองคำลงยา แต่ละลำใช้จำนวนช่างทำมากกว่า 80 คน อีกหนึ่งผลงานที่สะดุดสายตาคือ "ฉากถมทองเรื่องรามเกียรติ์" เป็นงานถมทองร่วมกับงานสลักทองมีมิติ แบบเป็น 3 ฉาก ที่โดดเด่นที่สุดเป็นฉากลงสวน ด้วยการวางขบวนพยุหยาตราของทศกัณฑ์ พร้อมหมู่สุรางคนิกร พลอสุรยักษ์ เป็นภาพกองทัพและมหาปราสาทอันวิจิตร สำหรับงานไม้ที่น่าสนใจมี "เรือนไม้แกะสลักบุษบก 5 ยอด" ประดิษฐานพระราชลัญจกรประจำรัชกาล 1-9 ให้ผู้ชมได้ศึกษา และยังมี "ฉากจำหลักไม้ เรื่องหิมพานต์" ผูกแบบตามเค้าภาพเรื่องสังข์ทองจากฉากด้านหน้าในฉากเมืองและวิมานเป็น 2 เรื่องในแผ่นเดียวกัน สังเกตความงดงามที่มิติไม้ ลายละเอียดเล็กน้อยอย่างเส้นเถาวัลย์ที่ทำได้เหมือนจริงชวนจดจ้อง ทุกอณูภาพ ปิดท้ายที่ "ฉากปักไหมน้อยเรื่องอิเหนา" ยาง 9.61 เมตร สูง 4.29 เมตร ใช้การวาดสีบนผ้าและเอาเส้นไหมมาย้อมเทียบสีทีละตารางนิ้ว ถึงจะลงมือปักจริงเป็นงานวิจิตรไล่สีเสมือนจริง

 

                 นอกจากนี้หลังชมนิทรรศการ ท่านผู้หญิงสุภรภ์เพ็ญ ชี้ชวนให้ดูทางด้านข้างพระที่นั่งอนันตสมาคม ทางทิศตะวันออก ปี 2559 จะเห็นการก่อสร้างเรือนยอดถวาย โดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้ ฯ พระราชทานชื่อว่า "เรือนยอดบรมมังคลานุสรณีย์" ความหมายคือ เรือนยอดที่สร้างเป็นที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติ ในโอกาสอันเป็นมงคลยิ่งใหญ่ ลายละเอียดลวดลายวิจิตรต่างๆ จะจัดทำโดยนักเรียนลูกหลานชาวนาชาวไร่ในสถาบันสิริกิติ์ทั้งหมด โดยเป็นสถาปัตยกรรมโบราณทรงโปร่งวางคู่กับสถาปัตยกรรมมตะวันตกเรเนซองส์อย่างลงตัว

 

                 "สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ รับสั่งเสมอว่า ไม่มีใครหรอกที่อยากลักเล็กขโมยน้อย ติดฝิ่น ติดกัญชา มีชีวิตที่ไม่ดี ถ้าเขามีการศึกษา มีวิชาช่างติดตัวก็มีทางหาเลี้ยงชีพ มีฝรั่งเคยถามพระองค์ว่างานพวกนี้พระองค์ท่านได้ช่างฝีมือดีมาอย่างไร จบการศึกษาศิลปะชั้นสูงมาจากไหน วิทยาลัยอะไร พระองค์ท่านรับสั่งกลับว่า ท่านเลือกจากความจนอย่างเดียว ไม่ได้ดูเรื่องการศึกษาอะไรเลย" ท่านผู้หญิงกล่าวทิ้งท้าย