รำลึก‘ถวัลย์ ดัชนี’คำสอนทรงคุณค่าล้านนา | คมชัดลึก

              การจากไปของ "ถวัลย์ ดัชนี" เสมือนการคืนลมหายใจให้แผ่นดิน แต่ในโลกความเป็นจริงสำหรับคนไทยแล้ว เรามิได้แค่สูญเสียศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (จิตรกรรม) ประจำปี 2544 แต่เป็นการสูญเสียครูสล่าล้านนาแห่งอุษาคเนย์

              ศิลปินนามอุโฆษที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ด้วยเคราสีขาวยาว ถือเป็นผู้ที่มีพุทธิปัญญาสามารถนำแนวปรัชญาพุทธศิลป์ มาสร้างงานศิลปะไทยร่วมสมัยที่ทรงพลังลุ่มลึกและแกร่งกร้าว มีเนื้อหาสาระและท่วงทีที่มีชีวิตวิญญาณของความเป็นไทย ผสมผสานระหว่างแนวปรัชญาตะวันออกและตะวันตก เป็นผู้มีบทบาทยิ่งในการเผยแพร่ผลงานศิลปะไทยโดยมีผลงานแสดงเดี่ยวและกลุ่มมากมายหลายครั้งทั้งในประเทศและต่างประเทศ

              "อาจารย์ถวัลย์ หรือพี่หวันของผมนั้นยิ่งใหญ่มาก ถือว่าระดับโลกของจริง ผมและศิลปินหลายคน โดยเฉพาะผู้ที่สนใจศิลปะทั่วโลกถือว่าเป็นการสูญเสียคนที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประเทศชาติของเราคนหนึ่ง บุคคลคนนี้ยิ่งใหญ่มาก ทำประโยชน์ให้แก่บ้านเมือง นำศิลปะของตัวเองไปสู่ซีกโลกทุกซีกโลก และสร้างบ้านดำที่ยิ่งใหญ่ที่สุดใน จ.เชียงราย" อาจารย์เฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์ ศิลปินแห่งชาติและผู้สร้างวัดร่องขุ่น จ.เชียงราย ซึ่งในแววตาเปี่ยมไปด้วยความอาลัย กล่าว

              อาจารย์เฉลิมชัย กล่าวว่า เป็นผู้ตามรอยเท้าของ ถวัลย์ ดัชนี ซึ่งในวัยเด็กปรารถนาว่าจะยิ่งใหญ่ให้เหมือน ชีวิตที่ประสบความสำเร็จนั้นมีถวัลย์ ดัชนี เป็นครูบาอาจารย์ ที่เห็นไปข้างหน้าคือผู้เดินไปข้างหน้า ถางพงหญ้าป่าหญ้าทุกอย่างให้ ทำให้สะดวกสบายมาก

              "ชีวิตของพี่ถวัลย์ คือ ตัวอย่างที่ดีที่สุดของผม เป็นที่สุดของศิลปินทุกคนในประเทศชาติ เป็นศิลปินที่ยิ่งใหญ่ระดับโลกอย่างแท้จริง สร้างทุกอย่างให้แก่ประเทศชาติของตัวเอง เป็นที่น่าเสียดายมาก หวังว่าลูกชายของพี่ถวัลย์จะรักษาและสืบสานต่อบ้านดำให้เป็นสมบัติของชาติต่อไป เชื่อว่าพี่น้องชาวเชียงรายและศิลปินทุกคนต่างก็รู้สึกเสียใจเป็นอย่างยิ่งเช่นเดียวกัน" อาจารย์เฉลิมชัย กล่าว

              เช่นเดียวกันกับ อภิรักษ์ ปันมูลศิลป์ ผู้ร่วมก่อตั้งขัวศิลปะ ซึ่งเป็นแกลเลอรีที่รวบรวมงานศิลปะของศิลปินใน จ.เชียงราย กล่าวว่า พลันที่ได้รับทราบข่าวการเสียชีวิตของอาจารย์ถวัลย์ ตกใจมาก และถือเป็นการสูญเสียของวงการศิลปะ ไม่เพียงประเทศไทยเท่านั้น แต่เป็นระดับโลก เพราะถือเป็นศิลปินที่สร้างชื่อเสียงให้แก่ประเทศไทยด้วยผลงานศิลปะ อาจารย์ถวัลย์ถือเป็นแรงบันดาลใจให้แก่ศิลปินรุ่นน้องที่ได้เกิดมาใหม่ในวงการ ทั้งด้านการวางตัวในแบบของศิลปิน และเป็นผู้ที่รวบรวมศิลปินใน จ.เชียงราย เข้าด้วยกัน โดยการสร้างขัวศิลปะขึ้น เพื่อรวบรวมผลงานและศิลปิน ใน จ.เชียงราย

              "หากไม่มีอาจารย์ถวัลย์ การรวบรวมเหล่าศิลปินใน จ.เชียงราย คงเป็นไปได้ยาก ศิลปินชาวเชียงรายต่างมีความผูกพันกับอาจารย์ถวัลย์เป็นอย่างมาก ในช่วงที่เปิดขัวศิลปะขึ้น อาจารย์ถวัลย์ได้มอบภาพวาดเป็นรูปม้าไว้ให้ โดยยกให้ขัวศิลปะเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ สามารถพิมพ์จำหน่ายได้เพียงผู้เดียว โดยไม่คิดเงินค่าภาพ ภาพดังกล่าวมีมูลค่ากว่า 1 ล้านบาท" อภิรักษ์ กล่าว

              ไม่ต่างไปจาก ทรงเดช ทิพย์ทอง ศิลปินชาวเชียงราย ผู้สร้างสรรค์งานศิลปะ กับแรงบันดาลใจในพระพุทธศาสนา (พุทธอุทยานดอยอินทรีย์ จ.เชียงราย) กล่าวว่า อาจารย์ถวัลย์ เป็นศิลปินต้นแบบของน้องๆ ศิลปินรุ่นใหม่ทั้งในด้านการสร้างสรรค์ผลงาน ด้านศิลปะและการวางตัว ท่านเป็นผู้ที่ให้การสนับสนุนการสร้างผลงานของศิลปินรุ่นใหม่ ทั้งการให้กำลังใจในการปฏิบัติงาน อาจารย์ถวัลย์เป็นผู้ที่ไม่ถือตัว มีความเป็นกันเองและมักจะคอยเตือนเสมอ

              "ศิลปินจะต้องรู้หน้าที่ของตนเอง อย่าได้หลงไปทำกิจกรรมเดรัจฉานที่ทำให้หลงมัวเมา ทำให้ลืมการสร้างสรรค์ผลงาน ซึ่งคำสอนของท่านทำให้ศิลปินรุ่นน้องมีความตั้งใจที่จะผลิตผลงานศิลปะออกมาอย่างเต็มความสามารถและมีผลงานที่ออกมางดงามเป็นที่พึงพอใจ" ศิลปินชาวเชียงราย กล่าว

              ด้าน "นพดล เขื่อนเพชร" ผู้จัดการพิพิธภัณฑ์บ้านดำ ต.นางแล อ.เมือง จ.เชียงราย หนึ่งในงานมรดกชิ้นสำคัญของอาจารย์ถวัลย์ ดัชนี กล่าวว่า ตั้งแต่ได้ร่วมงานกับอาจารย์ถวัลย์ นอกจากจะเห็นท่านสร้างผลงานทางศิลปะแล้ว ยังได้ตั้งมูลนิธิถวัลย์ ดัชนี เพื่อสนับสนุนการศึกษาโดยเฉพาะด้านทัศนศิลป์ โดยมีเป้าหมายส่งเสริมให้เกิดศิลปินรุ่นใหม่ที่มีฝีมือด้านศิลปะ

              "อาจารย์ถวัลย์เคยกล่าวไว้ว่าที่ผ่านมาได้สร้างผลงานให้แก่ประเทศ เป็นที่รู้จักทั่วโลกมาแล้วด้วยศิลปะ จึงอยากจะสร้างอะไรไว้ให้ จ.เชียงรายที่เป็นแผ่นดินเกิด จึงได้สร้างบ้านดำขึ้นมา เพื่อเป็นที่จัดแสดงผลงานทางด้านศิลปะให้ชาวเชียงราย โดยไม่มีการเก็บเงินค่าเข้าชม ทำให้นักท่องเที่ยวได้รู้จัก จ.เชียงราย" นพดล กล่าว

              สุดท้าย "ณรงค์ฤทธิ์ พันสุภะ" พนักงานต้นห้องบ้านดำ คนใกล้ชิดอาจารย์ถวัลย์ บอกว่า การสูญเสียอาจารย์ถวัลย์ นับว่าเป็นการสูญเสียครั้งที่ยิ่งใหญ่ ส่วนตัวแล้วรู้สึกสะเทือนใจเป็นอย่างมากเพราะได้ร่วมทำงานกับอาจารย์ถวัลย์ มาเกือบ 10 ปี โดยจะคอยทำหน้าที่เป็นลูกมือให้เวลาที่ท่านสร้างผลงานและคอยดูแลในช่วงเวลาที่ท่านทำงานศิลปะ เพราะในเวลาที่ท่านรังสรรค์ผลงานศิลปะแต่ละครั้งนั้นจะต้องการสมาธิมาก และใช้ความเป็นส่วนตัวค่อนข้างสูง แต่เมื่อพักจากการทำงานเมื่อใด อาจารย์ถวัลย์จะออกมาทักทายแขก นักท่องเที่ยว ที่บ้านดำ โดยจะคอยแนะนำและให้ความรู้เกี่ยวกับผลงาน สร้างความเป็นกันเองกับแขกผู้มาเยือนอยู่เสมอ และตลอดเวลาที่ได้ร่วมงานกับอาจารย์ถวัลย์ ท่านได้พร่ำสอนเสมอว่า "ให้รู้จักใช้ชีวิตแบบพอเพียงและรู้จักประเมินตนเอง"

-----------------

(หมายเหตุ :  รำลึก‘ถวัลย์ ดัชนี’ คำสอนทรงคุณค่าสู่กลางใจศิลปินล้านนา : ณัฐวัตร ลาพิงค์รายงาน)