คลายปมความจริงที่ถูกมองข้าม ประมงใช้'แรงงานทาส-ค้ามนุษย์ | คมชัดลึก

                ดูเหมือนว่าทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องกับการที่กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐอเมริกาประกาศลดอันดับการค้ามนุษย์ของประเทศไทยจากระดับ 2 มาเป็นระดับ 3 หรือ เทียร์ 2 วอทช์ ลิตส์ (Tier 2 Watch List) มาเป็น เทียร์ 3 ตามกฎหมายว่าด้วยการปกป้องเหยื่อการค้ามนุษย์ ค.ศ.2000 ของสหรัฐ ซึ่งอาจทำให้สหรัฐอเมริกาและพันธมิตรกีดกันสินค้าไทย 4 ชนิด คือ สินค้าน้ำตาล กุ้ง  ปลา และเครื่องนุ่งห่ม สิ้นเดือนกันยายน 2557 นี้ มีการตื่นตัว และหาแนวทางในการจะแก้ปัญหา ก่อนภาคอุตสาหกรรมไทยทั้ง 4 ประเภทจะได้รับผลกระทบในอนาคต

                แม้การประกาศครั้งนี้รัฐบาลสหรัฐจะไม่มีบทลงโทษ และห้ามการนำเข้าสินค้าเหล่านี้จากประเทศไทย แต่ผลกระทบที่จะเกิดภาพลักษณ์หรืออิมเมจ ที่มาจากความรู้สึกของภาคเอกชน และประชาชนที่ต่อต้านสินค้าจากประเทศผู้ใช้แรงงานทาส ที่เข้าข่ายในลักษณะการค้ามนุษย์ ทั้งโดยตรงและทางอ้อมในลักษณะของห่วงโซ่ธุรกิจ อย่างผู้ประกอบการค้ารายใหญ่จากสหรัฐ และนอร์เวย์ งดซื้อสินค้าประเภทกุ้งจากผู้ประกอบการรายใหญ่ของไทยก่อนหน้านี้

                บนเวทีสัมมนา “แนวทางปลดล็อกปัญหาแรงงานทาส...เพื่ออนาคตอุตสาหกรรมอาหารและประมงไทย” จัดโดยมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ร่วมกับสมาคมสื่อมวลชนเกษตรแห่งประเทศไทยณ ห้องประชุมธีระ สูตะบุตร อาคารสารนิเทศ 50 ปี มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน กรุงเทพฯ เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา วิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิที่อยู่ในแวดวงอุตสาหกรรมประมงและนักวิชาการจากกรมประมง ได้สะท้อนในมุมความจริงที่เกิดขึ้นอย่างสนใจ

                ดร.พจน์ อร่ามวัฒนานนท์ กรรมการรองเลขาธิการหอการค้าไทย ในฐานะนายกสมาคมอาหารแช่เยือกแข็งไทย ระบุว่า เดิมภาคการประมงขาดแคลนแรงงานอย่างหนัก เพราะคนไทยเราไม่สนใจงานประเภทนี้ จำเป็นต้องรับแรงงานต่างด้าว ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นแรงงานชนกลุ่มพวกไทยใหญ่ กะเหรี่ยง ตามแนวชายแดนไทย-พม่า ซึ่งเป็นผู้ที่ไม่มีบัตรอยู่แล้ว จึงเข้าอย่างผิดกฎหมาย ทางโรงงานจึงต้องจ้างแรงงานผิดกฎหมายหรือแรงงานเถื่อน เพราะถ้าไม่จ้างกิจการเจ๊งกันระนาว แต่ปัจจุบันรัฐบาลอนุญาตให้ใช้แรงงานต่างด้าวทำงานในภาคอุตสาหกรรมประมงได้ ปัญหาการใช้แรงงานทาส แรงงานภาคบังคับ แรงงานเด็ก และแรงงานผ่านนายหน้า แทบจะไม่มีอยู่แล้ว อาจมีบ้างที่แรงงานสมัครผ่านโบรกเกอร์ผี เพียงเล็กน้อย

                แนวทางแก้นั้น ทางหอการค้าเตรียมเสนอแผนจัดการปัญหาแรงงานต่างด้าวให้แก่คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ตั้งศูนย์ให้ความรู้ผู้ควบคุมเรือประมง หรือไต้ก๋งเรือ  เพื่อให้มีการดูแลแรงงานประมงให้เป็นไปตามกฎหมาย ภาครัฐต้องเข้ามาให้ความรู้ผู้แปรรูปอาหารทะเลเบื้องต้น หรือ ล้ง ทั้งโรงงานแปรรูป ฟาร์ม และต้องการให้จัดระเบียบเรือประมง ให้แรงงานประมงทั้งไทยและต่างชาติขึ้นทะเบียนเพื่อความสะดวกในการตรวจสอบการใช้แรงงาน ขณะเดียวกันภาครัฐต้องวางแผนจัดการแรงงานในระยะยาวด้วย

                "การที่สหรัฐกีดกั้นสินค้าไทย 4 ชนิดนั้น ที่จริงกุ้งเป็นกุ้งที่เลี้ยง ไม่ใช่กุ้งทะเล แต่ทางสหรัฐมองถึงห่วงโซ่ของการเลี้ยงกุ้งที่นำอาหารเลี้ยงกุ้งที่ทำจากปลาป่น ซึ่งเป็นผลผลิตของภาคการประมง ที่สหรัฐมองว่ายังใช้แรงงานทาส แรงงานบังคับ หรือค้ามนุษย์ ซึ่งแทบเป็นไม่ได้เลยในยุคปัจจุบัน อย่างปลาทูน่า ส่วนใหญ่เป็นปลาที่เราซื้อมาจากต่างประเทศ บ้านเราจับปลาทูน่าได้น้อยมาก สหรัฐต้องเข้าใจว่า อดีตกับปัจจุบันต่างกัน" ดร.พจน์ กล่าว

                สอดคล้องกับ นายมงคล สุขเจริญคณา รองประธานกรรมการบริหารสมาคมการประมงแห่งประเทศไทย ที่ยืนยันว่า ไปเป็นไม่ได้ที่บนเรือประมงจะใช้แรงงานทาส หรือแรงงานบังคับ เพราะเรือประมง 1 ลำ มีไต้ก๋ง หรือไต๋เรือ 1 คน ผู้ช่วย 1 คน อาจมีปืน 1 กระบอก ที่เหลือเป็นต่างด้าวเต็มลำ ไม่ง่ายที่ไต๋เรือจะบังคับ หรือฆ่าแรงงานเหล่านี้ แต่แต่แรงงานต่างด้าวที่น่ากลัวกว่า เพราะหากไต๋เรือทำอะไรไป เวลาไต๋เรือหลับก็มีสิทธิตายเหมือนกัน

                นายมงคล สะท้อนให้เห็นว่า จากประสบการณ์ที่เคยเป็นไต๋เรือมานานกว่า 10 ปี อยากให้ทุกฝ่ายรับทราบความจริงทั้งหมด ว่า การกล่าวหานั้นเป็นเรื่องที่เข้าใจผิด การที่เรือประมงต้องใช้แรงงานต่างด้าว เนื่องจากแรงงานไทยขาดแคลน แรงงานที่อยู่บนเรือได้รับการดูแลอย่างดี กินไม่อั้น ไม่ห้าม แถมหิ้วกลับฝากครอบครัวที่อยู่ชายฝั่งได้อีก ไม่ได้ทำงาน 24 ชั่วโมง อย่างที่เข้าใจ เพราะเรืออวนลากเรือใช้เวลาลากเที่ยวละ 6 ชั่วโมง พอชักอวนขึ้น เก็บปลาไว้ห้องเย็นใช้เวลา 1-2 ชั่วโมง ก็เสร็จแล้ว จากนั้นก็นอน พูดอย่างง่ายๆ อยู่บนเรือกินกับนอนเท่านั้น"

                "สหรัฐต้องเข้าใจวิถีชีวิตของชาวประมง ไม่ใช่เห็นอะไรก็เหมาไปหมด อย่างการแกะกุ้ง เป็นงานเหมา เรือประมงจะออกไปในตอนเช้า เข้าฝั่งช่วงเย็นหรือมืดค่ำ คนที่รับจ้างทำปลา แกะเปลือกกุ้งในเวลากลางคืนก็เข้าข่ายค้ามนุษย์ บางฤดูกาลชาวประมงออกตอนเย็นเข้าฝั่งเช้า พ่อแม่ที่รับเหมาแกะเปลือกกุ้งทำงานปกติ เด็กๆ หยุดเรียนเห็นพ่อแม่ทำงาน บางครั้งก็ช่วยแกะบ้าง เล่นบ้าง ฝรั่งเห็นตีเหมาว่าใช้แรงงานเด็ก ซึ่งไม่ใช่" นายมงคล กล่าว 

                อย่างไรก็ตาม เขายอมรับว่า เรือประมงของไทยไม่ได้ดีทั้งหมด มีบ้างที่ทำผิดกฎหมาย หรือเพียง 1% ส่วนใหญ่ที่ไม่ได้เป็นสมาชิกของสมาคมการประมงแห่งประเทศไทยควบคุมยาก แต่อีก 99% เคารพกติกาสมาคมการประมงแห่งประเทศไทย ดังนั้นเพื่อให้เกิดการจัดระเบียบแรงงานเหล่านี้อย่างโปร่งใสและเป็นธรรม สมาคมเสนอให้ คสช.เข้ามาจัดระเบียบเรือและแรงงานประมงทั้งระบบ และควรจบในยุคนี้เท่านั้น

                ด้าน นางวราภรณ์ พรหมพจน์ ผู้เชี่ยวชาญและที่ปรึกษาการประมงต่างประเทศ กรมประมง กล่าวว่า การแก้ปัญหาแรงงานประมงนั้น ขณะนี้กรมประมง สมาคมการประมงแห่งประเทศไทย และกระทรวงแรงงาน จะนำร่องจัดระเบียบแรงงานประมงที่ดี หรือ จีแอลพี ใน 4 จังหวัด คือ สมุทรสงคราม ชุมพร ปัตตานี และชลบุรี คาดว่าจะใช้เวลาประมาณ 3-4 เดือน เพื่อใช้เป็นต้นแบบการจัดระเบียบแรงงานประมงทั้งหมด ซึ่งปัจจุบันเรือประมงของไทยมีทั้งสิ้น 5.7 หมื่นลำ มีการจัดระเบียบขึ้นทะเบียนไปแล้ว 5.3 หมื่นลำแล้ว ในจำนวนนี้มีเรือเล็ก และเรือหางยาว 4.3 หมื่นลำ และเรือจับปลานอกน่านน้ำ 1.6 หมื่นลำ ซึ่งเป็นเรือที่มีปัญหาและสหรัฐนำไปเป็นข้ออ้างด้านปัญหาแรงงานในครั้งนี้

                นี่เป็นการสะท้อนถึงความจริงอีกมุมหนึ่งของผู้ประกอบการด้านการประมงที่ถูกมองว่าเป็นผู้ร้ายและเป็นบ่อเกิดส่วนหนึ่งที่ให้สหรัฐประกาศลดอันดับการค้ามนุษย์ของประเทศไทยในครั้งนี้