'ข้าวไร่' พืชทางเลือกเกษตรกร | คมชัดลึก

 

                         ปัจจุบันชาวไร่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือนิยมปลูกข้าวไร่หมุนเวียนกับพืชไร่ เช่น อ้อย มันสำปะหลัง ข้าวโพด สับปะรด เนื่องจากได้ประโยชน์ 2 ชั้นคือช่วยปรับสภาพหน้าดินและเก็บเกี่ยวไว้บริโภคในครัวเรือน ขณะที่ข้าวไร่พืชทางเลือกอีกชนิดยังไม่ปรากฏแน่ชัดจะบำรุงดินได้มีคุณภาพเทียบเท่าปอเทืองและถั่ว เหตุนี้จึงเป็นที่มาของงานวิจัย “บทบาทของข้าวไร่-พืชตระกูลถั่วต่อความอุดมสมบูรณ์ของดินและความยั่งยืนในการปลูกอ้อย” โดย ดร.วรรณวิภา แก้วประดิษฐ์ พลพินิจ ได้นำทีมนักวิจัย มข.ทดลองในพื้นที่เกษตรกรบ้านนาหว้า ต.บ้านแฮด อ.บ้านแฮด จ.ขอนแก่น

 

                         รศ.ดร.กฤตพล สมมาตย์ ผู้ช่วยอธิการบดีฝ่ายการถ่ายทอดเทคโนโลยีมหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) กล่าวว่า ผลงานวิจัยครั้งนี้นับเป็นมิติใหม่แห่งวงการนักวิจัยด้านเกษตรในการค้นพบพืชทางเลือกอย่างเช่นข้าวไร่ ที่ใช้เป็นพืชหมุนเวียน ฟื้นฟูดินได้เช่นเดียวกับพืชชนิดอื่นๆ คาดว่างานวิจัยชิ้นนี้จะเพิ่มคุณประโยชน์ สร้างเศรษฐกิจ และทำให้ชีวิตความเป็นอยู่ของเกษตรกรไทยดียิ่งขึ้น 

 

                         ดร.วรรณวิภา แก้วประดิษฐ์ พลพินิจ กล่าวว่า เป็นงานที่เกิดจากการสะท้อนปัญหาของเกษตรกรอย่างแท้จริง โดยการนำปัญหาของเกษตรกรมาต่อยอดเพื่อคลายความกังวลเรื่องคุณภาพการบำรุงดินของข้าวไร่ ซึ่งยังไม่มีผลการวิจัยรองรับว่าสามารถปรับสภาพดินเพื่อพร้อมสำหรับการปลูกอ้อยได้ดี เช่นเดียวกับปอเทืองและถั่วเหลือง ดังนั้นเพื่อให้เกษตรกรมั่นใจในการปลูกข้าวไร่ พืชทางเลือกชนิดใหม่ นอกจากใช้บำรุงดินแล้วยังใช้บริโภคในครัวเรือนได้ "จากการทดสอบดินในไร่อ้อยพบว่าดินก่อนการทดลอง เป็นดินทรายและมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ มีอินทรียวัตถุในดินน้อย ภายหลังการปลูกพืช 3 ชนิด ได้แก่ ปอเทือง ถั่วเหลือง และข้าวไร่ เปรียบเทียบกัน 3 แปลง พบว่าดินทั้ง 3 แปลงมีปริมาณอินทรียวัตถุสูงกว่าในดินก่อนการทดลอง โดยไม่แตกต่างกันในเชิงสถิติระหว่าง 3 กรรมวิธี" ดร.วรรณวิภา แจง

 

                         พร้อมระบุว่า ผลการทดลองแม้การปลูกถั่วเหลืองจะส่งผลให้ดินมีอินทรียวัตถุในดินและหลังเก็บเกี่ยวอ้อยไม่แตกต่างจากการปลูกข้าวไร่ที่ได้รับปุ๋ยเคมี แต่การปลูกข้าวไร่ที่ได้รับปุ๋ยเคมีนั้นส่งผลให้ดินมีปริมาณฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ และแคลเซียมที่แลกเปลี่ยนได้ในดินเพิ่มสูงขึ้นมากกว่ากรรมวิธีการปลูกพืชหมุนเวียนชนิดอื่นๆ ดังนั้น เกษตรกรจึงควรพิจารณาเลือกชนิดของพืชหมุนเวียนก่อนปลูกอ้อยในแง่ของผลตอบแทนทางเศรษฐกิจควบคู่กับความพร้อมทางแรงงานและต้นทุนในการปลูก ตลอดจนการดูแลรักษาพืชหมุนเวียน

 

                         อย่างไรก็ตาม หากเกษตรกรไม่พร้อม การปล่อยให้วัชพืชขึ้นคลุมแปลงนับเป็นอีกทางเลือกหนึ่งซึ่งส่งผลให้ดินมีอินทรีย์วัตถุในดินไม่แตกต่างจากการปลูกข้าวไร่และถั่วเหลือง งานทดลองนี้จึงสรุปได้ว่าการปลูกข้าวไร่เป็นพืชนำก่อนปลูกอ้อยส่งผลให้อ้อยที่ปลูกตามมีผลผลิตที่สูงขึ้นมากกว่าการปลูกถั่วเหลืองและยังสามารถเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดินได้โดยไม่แตกต่างกับการปลูกถั่วเหลืองอีกด้วย

 

                         "งานวิจัยนี้ช่วยยืนยันว่าข้าวไร่เป็นพืชที่เพิ่มธาตุอาหารและความอุดมสมบูรณ์ของดิน อีกทั้งช่วยปรับปรุงโครงสร้างทางกายภาพของดินได้ดีไม่น้อยกว่าถั่วเหลืองและปอเทือง เป็นพืชเศรษฐกิจทางเลือกที่น่าจับตามอง เพราะนอกจากปลูกง่าย ใช้น้ำน้อย เหมาะต่อภูมิศาสตร์และภูมิอากาศแล้ว คุณภาพของข้าวไร่บางสายพันธุ์ยังเทียบเท่าข้าวนาปี จึงทำให้คนกลุ่มหนึ่งหันมาบริโภคข้าวไร่ที่มีคุณภาพไม่ต่างกัน ซ้ำมีราคาถูกกว่า"

 

                         หากเกษตรกรท่านสนใจ ขอคำแนะนำเกี่ยวกับการปลูกพืชและปรับปรุงบำรุงดินได้ที่ ดร.วรรณวิภา แก้วประดิษฐ์ พลพินิจ 08-3599-4341 และเกี่ยวกับพันธุ์ข้าวไร่ ได้ที่ ดร.จิรวัฒน์ สนิทชน 08-15674364