การพลิกฟื้นออกแบบสังคมให้น่าอยู่ | คมชัดลึก

   
          จากสภาพสังคมที่ยับเยินไปแล้วขณะนี้อันเกิดจากความไม่ละเอียดรอบคอบในการบริหารบ้านเมืองมาหลายยุคหลายสมัยของนักการเมืองไร้คุณภาพที่อาสามาเป็นนักการเมืองแต่ไม่เข้าใจระบบเมืองรอบด้าน จนเกิดความเสียหายโดยมีหลักฐานให้เห็นถึงความล้มเหลวเชิงกายภาพ เช่น
    
          ถนนหนทางที่เป็นหลุมเป็นบ่อ ความล้มเหลวในการจัดการเมืองเกิดความทรุดโทรม มอมแมม ทุกตรอกซอกซอยไม่มีระบบระเบียบ ความล้มเหลวในการจัดการจราจร ทั้งในกรุงเทพฯ และในหัวเมืองใหญ่ ความล้มเหลวในการวางอัตลักษณ์เมืองอย่างมีทิศมีทางทั้งความงดงามสุนทรียภาพและคุณภาพชีวิตของการอยู่อาศัยในเมืองที่ตกต่ำลงไปทุกที มลภาวะทั้งอากาศ น้ำ และมลภาวะทางสายตาที่รุนแรงที่สุด
    
          ความมอมแมมเหล่านี้เป็นหลักฐานอย่างแน่ชัดได้เลยว่าเกิดจากความล้มเหลวของหน่วยงานรัฐทั้งระบบถ้าปล่อยปละละเลยเรื่องเหล่านี้ต่อไปถึงคราวมะเร็งร้ายจะลุกลามใหญ่โตจนยากจะเยียวยารักษา ในกระบวนการสร้างอาคารสาธารณะก็ยังมีการคอร์รัปชั่นกันอย่างกว้างขวาง การวางระบบเพื่อให้คุณภาพที่สุดผ่านการตรวจสอบจากประชาชนยังคงล้มเหลว การปฏิรูปทั้งระบบจึงจำเป็นต้องเกิดขึ้นให้เร็วที่สุดและไม่ควรเกิดขึ้นจากรัฐบาลอย่างเดียว แต่ควรจะต้องเกิดขึ้นจากทุกภาคส่วน ทั้งผู้เชี่ยวชาญระดับลึกและผู้เชี่ยวชาญในมุมกว้าง และสามารถมองภาพมุมสูงแบบ เบิร์ด อาย วิว ได้อย่างเป็นเอกภาพมากที่สุด
    
          การออกแบบจึงมีความสำคัญในการ ปฎิรูปแปรรูปสังคมและชุมชนอย่างมีทิศทางเหมาะสมมากที่สุด พิมพ์เขียวประเทศต้องเกิดขึ้นก่อน โดยเฉพาะอย่างยิ่งทางกายภาพ อันมีผลสู่ความเป็นอยู่อันดีของชุมชนต่อไป
    
          โดยแนวทางการออกแบบพิมพ์เขียวมีดังนี้
          1. ศึกษารากเหง้าชุมชน ประวัติศาสตร์อย่างถ่องแท้
          ทุกชุมชนในประเทศไทยมีความลึกซึ้งทางวัฒนธรรมอย่างมากมาย การค้นคว้าเพื่อสร้างแรงบันดาลใจ โดยมีพื้นฐานของความงดงามและประวัติศาสตร์ จะทำให้เรามีแนวทางต่อยอดที่แข็งแกร่ง
    
          2. สำรวจภูมิปัญญาที่มีอยู่อย่างมีส่วนร่วม
          การสร้างสรรค์เมืองให้น่าอยู่ องค์ประกอบสำคัญที่สุดคือการร่วมมือในการหาแนวทางเอกภาพร่วมกัน ภูมิปัญญาของแต่ละชุมชนมีความสำคัญมากในการเสริมสร้างให้นโยบายปฏิรูปปรับปรุงเมืองที่มีพลังมีเอกภาพและสามารถนำภูมิปัญญามาต่อยอดสู่ส่วนต่างๆ ของเมืองในรูปแบบของงานวิจัยเชิงประจักษ์ การออกแบบสินค้าประจำท้องถิ่น การจัดการร้านค้าให้งดงาม การออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชน โดยพัฒนาจากภูมิปัญญาที่มีอยู่
    
          3. สำรวจสภาพแวดล้อมรอบทิศอย่างมืออาชีพ
          ประกอบด้วยลักษณะภูมิทัศน์ ทำเล อาคารบ้านเรือนเดิม ถนนหนทาง ดินฟ้าอากาศ ทิศทางการไหลของน้ำและการระบายน้ำสภาพพืชพันธ์ ต้นไม้ แล้วนำมาเป็นรากฐานของการวางผังโดยมีปัจจัยมุมมองรอบด้าน จนเข้าใจถ่องแท้ลึกซึ้งสามารถนำไปใช้ในการปรับปรุงออกแบบอย่างเหมาะสมที่สุด
    
          4. สร้างสรรค์ความเป็นตัวตนของชุมชนและบูรณาการสู่การพัฒนาเมืองทุกมิติ
          จากนั้นก็กำหนดออกมาเป็นธีมหลักอาจจะเป็นสัญลักษณ์, กลุ่มสีการออกแบบที่นำไปใช้ร่วมกันโดยมีการพัฒนาสู่การนำไปใช้ในทุกเรื่อง เช่น กำหนดเป็นนโยบายของการใช้สีทาบ้าน การออกแบบป้ายสัญลักษณ์ต่างๆ สตรีทเฟอร์นิเจอร์ ซุ้มประตูในงานกิจกรรมต่างๆ การวางผังเมือง, การออกแบบสวนสาธารณะ, การออกแบบสถาปัตยกรรมของรัฐและเอกชน, การสร้างแลนด์มาร์ค เป็นต้น
    
          5. ปฏิบัติการออกแบบสร้างสรรค์เป็นขั้นตอน
          อาจจะทำเป็นเฟสๆ ไปหลังจากได้แนวทางชัดเจนซึ่งขึ้นอยู่กับปัจจัยต่างๆ ของแต่ละชุมชนมีความแตกต่างกัน เช่นบางชุมชนต้องรื้อระบบโครงสร้างเยอะเพราะหมักหมมมานาน บางชุมชนแค่มีแนวทางร่วมก็ต่อยอดให้รวดเร็วไม่ยาก บางชุมชนเป็นชุมชนใหม่ก็สามารถเริ่มต้นจากพิมพ์เขียวได้พร้อมเพรียง ทั้งนี้หลักคิดนี้ต้องทำพร้อมๆ กันแบบคู่ขนานทั้งรัฐและเอกชน ชุมชนใจสามัคคีพร้อมเพรียงก็จะเสร็จตามเป้าหมายเป็นเอกภาพมากที่สุด
    
          ผลที่ได้รับจากการออกแบบปฏิรูปชุมชนมีดังนี้ครับ
          1. เกิดอัตลักษณ์ชุมชนที่มีสุนทรียภาพจนสามารถนำไปต่อยอดทางวัฒนธรรมในรูปแบบหลากหลาย
          2. สามารถนำไปวางระบบในการกำหนดแบบแผนระเบียบ, เทศบัญญัติ, นโยบายต่อไปอย่างมีทิศทาง
          3. เกิดมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจทุกรูปแบบทั้งผลิตภัณฑ์ชุมชนเกษตรกรรมท้องถิ่น การค้าขาย การพาณิชย์
          4. เกิดความตระหนักรู้ หวงแหนวัฒนธรรมรักบ้านเกิดเมืองนอน ประชาชนไม่เลือกที่จะทิ้งถิ่นฐาน
          5. เกิดคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดีมีความสุขและเสริมสร้างสุนทรียภาพในการอยู่ในสังคม เกิดมิติแห่งพลังต่างๆ มากมาย มีสุขภาพดี คนมีคุณภาพ ประเทศก็มีคุณภาพไปด้วย
          6. เกิดภูมิทัศน์ที่งดงาม เส้นขอบฟ้ามีเอกลักษณ์ส่งเสริมการท่องเที่ยว และความภูมิใจของประชาชนในชุมชน
          7. ไม่เป็นเมืองปะติดปะต่อแต่มีความเป็นเอกภาพไม่ว่าผู้นำรุ่นไหนเข้ามาปกครองจากการเลือกตั้งก็สามารถต่อยอดไปอย่างมีทิศทางไม่ขาดตอนอีกต่อไป

.......................................
(หมายเหตุ การพลิกฟื้นออกแบบสังคมให้น่าอยู่ด้วยการปฏิรูปชุมชนจากภูมิปัญญา : คอลัมน์ แต่งร้านให้ได้ล้าน โดย... ผศ.เอกพงษ์ ตรีตรง)