ร้อยปี'บ้านปิน':บาวาเรียนสไตล์ใต้เงาป่าสักเมืองแพร่ | คมชัดลึก

         

 

          อาการ “ตะลึง” ของคนเรานั้นต่างกัน คือตะลึงแล้วตื่นเต้นตกใจกลัว กับตะลึงแล้วตื่นเต้นแบบสุขใจ อิ่มเอมใจ จำได้ว่าเคยตะลึงแล้วสุขใจมาก เมื่อครั้งแรกที่ได้ไปเห็น “หอศิลป์ริมน่าน” ของอาจารย์วินัย ปราบริปู โดดเด่นเป็นสง่า ล้ำเลอค่าดั่งแกลเลอรี่หรือ “หอศิลป์” ชั้นดีในยุโรป ทว่าตั้งอยู่ท่ามกลางแมกไม้ริมฝั่งลำน้ำน่าน ชนิดที่ไม่มีใครคาดคิด ว่าบนเส้นทางชนบทในจังหวัดน่านอันไกลโพ้น จะมีหอศิลป์ระดับนานาชาติตั้งอยู่

 

                    สัญจรสู่ จังหวัดแพร่ ครั้งล่าสุด เมื่อปลายปีที่ผ่านมาก็เช่นกัน นั่งรถจากตัวเมืองออกไปทางตะวันตกกว่า 40 กิโลเมตร ก็ต้องตะลึง เพราะนึกไม่ถึงว่าจะได้ไปเจอสถานีรถไฟเล็กๆ แห่งหนึ่ง สวยงามด้วยศิลปะยุโรป ตั้งตระหง่านอยู่ท่ามกลางผืนป่าสักเขตอำเภอลอง นั่นคือ สถานีบ้านปิน ซึ่งแม้เป็นสถานีรถไฟขนาดเล็กระดับอำเภอ เมื่อเทียบกับสถานีเด่นชัย และสถานีลำปางซึ่งเป็นระดับจังหวัด แต่ในทางศิลปะสถาปัตยกรรมนั้นโดดเด่นเป็นหนึ่งเดียว ชนิดที่ไม่เหมือนใคร และไม่มีใครเหมือน เพราะเป็นสถานีรถไฟแห่งเดียวของไทย ที่สร้างด้วยสไตล์ “เฟรมเฮ้าส์” แบบบาวาเรียน (Bavarian Timber Frame House) ซึ่งเป็นที่นิยมมากในแคว้นบาวาเรียของเยอรมัน 

 

                    นี่ไม่ใช่งานทดลองของสถาปนิกสมัยใหม่แต่อย่างใด เพราะมีหลักฐานว่า “สถานีรถไฟแม่ปิน” สร้างในสมัยรัชกาลที่ 6 ในปี พ.ศ.2457 หรือมีอายุครบรอบร้อยปีเต็มในปีนี้ แล้วอยู่ดีๆ มี “บาวาเรียนสไตล์” มาประดับอยู่กลางผืนป่าสักแห่งแผ่นดินล้านนาได้อย่างไร? คำตอบซ่อนอยู่ในประวัติการก่อสร้าง อุโมงค์ทางลอดผ่านที่ยาวที่สุดในประเทศไทย จังหวัดลำพูน โดยการรถไฟหลวงแห่งสยาม ที่มีพลเอกพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบุรฉัตรไชยาการ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน เป็นผู้บัญชาการ และมีนายช่างชาวเยอรมัน ชื่อ เอมิล ไอเซนโฮเฟอร์ เป็นผู้ควบคุมการก่อสร้าง ค่าใช้จ่ายทั้งสิ้น 1,362,050 บาท ใช้เวลาสร้าง 11 ปี เริ่มสร้าง พ.ศ.2450 แล้วเสร็จ พ.ศ.2461 

 

 

 

 

                    ซึ่งในระหว่าง 11 ปีนั้น ยังมีการสร้างสถานีรถไฟสายเหนือควบคู่กันไปด้วยหลายสถานี อาทิ สถานีแม่ทา สถานีลำปาง รวมถึงสถานีบ้านปิน เขตเมืองแพร่ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีป่าไม้สักอุดมสมบูรณ์ที่สุด กลายเป็นแรงบันดาลใจให้นายช่างชาวเยอรมันออกแบบสถานีเล็กๆ แห่งนี้ ด้วยสไตล์ “ทิมเบอร์ เฟรมเฮ้าส์แบบบาวาเรียน” ซึ่งเป็นสไตล์ที่ใช้ไม้เป็นวัสดุสำคัญ โดยออกแบบผสมผสานให้เข้ากับเรือนปั้นหยาแบบไทยๆ ซึ่งกำลังเป็นที่นิยมอยู่ในยุคนั้นด้วย สถานีรถไฟบ้านปิน จึงเป็นอาคารสองชั้น ตัวตึกประดับด้วยไม้ หลังคาจั่วและปั้นหยา ประตูหน้าต่างเป็นบานลูกฟักไม้ เหนือบานประตูหน้าต่างและหน้าช่องจำหน่ายตั๋วประดับด้วยไม้ฉลุลายพรรณพฤกษา แลงามตาเป็นที่สุด ชวนให้ต้องตะลึงแล้วสุขใจ เหมือนได้พบบาวาเรียน เฟรมเฮ้าส์ต้นแบบ ที่ฟรังโคเนีย ในแคว้นบาวาเรีย ของเยอรมันปานนั้น

 

                    ที่สำคัญ สถานีรถไฟแห่งนี้ ยังดลใจให้ชายหนุ่มสายเลือดเมืองลองแห่งนครแพร่คนหนึ่ง ผู้หลงใหลในความงามของสถานีรถไฟบ้านปิน ไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าความงามของลายผ้าทอแบบล้านนาโบราณ ทำในสิ่งที่ยากจะมีใครคาดคิด คือการสร้างอาคาร “พิพิธภัณฑ์ผ้าโบราณ” โดยจำลองแบบ “บาวาเรียน ทิมเบอร์ เฟรมเฮ้าส์” ของสถานีบ้านปิน ที่เขาเห็นมาแต่อ้อนแต่ออก อีกทั้งยังเป็นเสมือนประตูบานใหญ่ นำพาเขาไปพบความมหัศจรรย์ของโลก ที่แตกต่างจากมาตุภูมิเมืองลองของเขาอีกด้วย

 

 

 

 

                    “สถานีรถไฟบ้านปิน เป็นประตูแรกรับคนต่างถิ่นสู่เมืองลอง ด้วยสถาปัตยกรรมอันโดดเด่น ที่สร้างมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 6 โดยตัวตึกมีลักษณะแบบยุโรป ที่ใช้ไม้ต้นใหญ่ทำเป็นโครงสร้าง เชื่อมต่อด้วยอิฐถือปูนแบบ “เฟรมเฮ้าส์” ตัวอาคารทาด้วยสีเหลืองเข้ม ตัดกับโครงสร้างสีน้ำตาลเข้ม หน้าต่างโค้งมีลายฉลุสวยงาม... เป็นความประทับใจของผมตั้งแต่เด็ก เกิดเป็นแรงบันดาลใจในช่วงที่ผมคิดทำพิพิธภัณฑ์ โดยคำนึงถึงความแข็งแรงของอาคาร และสามารถสื่อความเป็นท้องถิ่นได้อย่างชัดเจน”

 

                    อาจารย์โกมล พานิชภัณฑ์ บันทึกไว้ในประวัติ “พิพิธภัณฑ์โกมลผ้าโบราณ” ซึ่งก่อตั้งในปี 2532 ให้เป็นแหล่งรวบรวมและจัดแสดงผ้าทอล้านนาโบราณ ความเชี่ยวชาญงานผ้าทอของท่าน รวมถึงผลงานเบื้องหลังฝ่าย Costume ละคร “รอยไหม” และภาพยนตร์ "สุริโยไท" ทำให้ท่านได้รับรางวัล "ผู้ทำคุณประโยชน์ ต่ออุตสาหกรรมการท่องเที่ยวไทย ประจำปี 2555” และยังดำรงตำแหน่งประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอลอง อีกด้วย 

 

 

 

                    แต่ที่น่าประทับใจ คือส่วนจัดแสดงผ้าทอโบราณของหลากหลายชนเผ่าในดินแดนล้านนา อาทิ ชาวไทลื้อ ไทขึน ไทใหญ่ ฯลฯ นำเสนอผ่านตุ๊กตาบาร์บี้ ซูเปอร์ฮีโร่อย่างซูเปอร์แมน และดารานักร้องระดับ “ซุปตาร์” ของไทย คือเบิร์ด-ธงไชย แมคอินไตย์ เพื่อให้เยาวชนคนรุ่นใหม่เรียนรู้อย่างเข้าถึงและเข้าใจได้ง่าย สะท้อนถึงความละเอียดอ่อนในวิธีคิดของอาจารย์โกมลได้เป็นอย่างดี 

 

                    ทำให้การสัญจรสู่เมืองแพร่ครั้งล่าสุดของผม เหมือนได้โชคสองชั้น คือความสุขใจจากการได้ไปเยือนสถานีรถไฟบ้านปิน และอิ่มเอมใจที่ได้เห็น “บาร์บี้” นุ่งผ้าซิ่นตีนจกอย่างน่ารักเป็นที่สุด  

 

หมายเหตุ : พิพิธภัณฑ์โกมลผ้าโบราณ อำเภอลอง จังหวัดแพร่ เปิดแสดงทุกวัน เวลา 09.30-17.00 น. โทร.0-5458 1532 หรือ 08-1807-9960

 

 

.........................

 

(ร้อยปี 'บ้านปิน' : บาวาเรียนสไตล์ใต้เงาป่าสักเมืองแพร่ : คอลัมน์ท่องไปกับใจตน : โดย...เรื่องและภาพ...ธีรภาพ โลหิตกุล)