ศิลป์แห่งแผ่นดิน : ขวัญข้าว ขวัญเรา | คมชัดลึก

 

                         คนค่อนโลกกินข้าวเป็นอาหารหลัก “ข้าวที่เรากินมีความศักดิ์สิทธิ์” เพราะข้าวเชื่อมโยงชีวิตมนุษย์กับธรรมชาติ ข้าวสัมพันธ์กับผืนดิน แผ่นฟ้า และจักรวาล เพราะข้าวได้พลังงานจากดวงอาทิตย์ ได้น้ำจากก้อนเมฆ ได้ออกซิเจนจากอากาศ สัมพันธ์กับไส้เดือนที่ช่วยพรวนดิน สัมพันธ์กับจุลชีพหลายๆ ล้านตัวที่สร้างสารอาหารอยู่ในดิน สัมพันธ์กับชาวไร่ชาวนาผู้ปลูกข้าว กรรมกร ผู้ปลูกข้าว ผู้สีข้าว คนขนส่งข้าวสัมพันธ์กับพ่อครัวแม่ครัว หรือแม่ของเราทุกคนที่หุงหาอาหาร จนกระทั่งเราได้กินข้าว

 

                         ข้าวจึงไม่ใช่แค่เรื่องข้าว แต่สัมพันธ์ร้อยกับธรรมชาติทั้งหมด ธรรมชาติคือแม่ของสรรพชีวิต แม่มีความศักดิ์สิทธิ์ อะไรที่ศักดิ์สิทธิ์จึงเรียกว่าแม่ มีคำเรียกธรรมชาติว่า "พระแม่ธรรมชาติ" เรียกดินว่า "แม่พระธรณี" เรียกน้ำว่า "แม่พระคงคา" (บทนำ สมุดบันทึกนิทานมูลนิธิเด็ก ปี 2557 Tale Diary 2014 โดยศาสตราจารย์เกียรติคุณนายแพทย์ประเวศ วะสี ประธานมูลนิธิเด็ก)

 

                         “เราขอเล่าฝัน เป็นของขวัญกล่อมเจ้า เรื่องราวที่เคลื่อนคล้อยเคียงไปกับวันคืน”

 

                         “Shall we lull you with a tale that glides along with days and night ?”

 

                         คำไทย  : เทพศิริ สุขโสภา คำแปล: คุณหญิงจำนงศรี หาญเจนลักษณ์

 

                         ปีม้า 2557 ตามปีนักษัตรของจีน ม้าหมายถึง ความฉลาด กระตือรือร้น เป็นมิตรที่ดี มีพละกำลัง

 

                         คำบูชาแม่โพสพ (เทพธิดาผู้ปกปักรักษาต้นข้าวให้เจริญงอกงามสมบูรณ์)

 

                         “โอม แม่โพศรีแม่โพสพ แม่นพดารา แม่จันเทวี แม่ศรีโสภา ได้เลี้ยงลูกมาใหญ่กล้าเพียงนี้ ลูกขอบวงสรวงด้วยพวงมาลี ธูปเทียนอัคคีตามมีบูชา ขอเทพแม่เจ้า ปกเกล้ารักษา ทำไร่ทำนาได้ผลมากมาย อีกทั้งตะกวดทั้งเหี้ยและเพลี้ยลงนา อีกทั้งโจราและอัคคีภัย จงวินาศฉิบหาย โอม ประสิทธิแก่ข้าพเจ้า สวาหะ”

 

                         บูชาแม่โพสพ แถมสาปแช่ง ตะกวดและเหี้ย และเพลี้ยใบในตัว แต่ทั้งตะกวดและเหี้ยและเพลี้ยแค่สะดุ้งนิดหน่อยเท่านั้นกระมัง

 

                         เช่นทุกปี มูลนิธิเด็กได้ทำ “สมุดบันทึกนิทาน” ออกมา มูลนิธิเด็กก่อตั้งเมื่อปี 2522 พร้อมการถือกำเนิดของโรงเรียนหมู่บ้านเด็ก 2533 ก่อตั้งสำนักพิมพ์มูลนิธิเด็ก หลังจากนั้นก็ได้ขับเคลื่อนโครงการกิจกรรมกองทุนช่วยเหลือเด็ก ผลักดันความคิดเป็นนโยบาย เป็นส่วนหน้าของการปฏิรูปทางด้านการศึกษาเด็ก ครอบครัว สังคม มุ่งสู่ “สังคมทางเลือก” ที่เด็กทุกคนจะเติบโต โดยได้รับการยอมรับในความหลากหลายนานาประการ

 

                         ขับเคลื่อนผ่านสถาบันกลุ่มงานเพื่อการพัฒนาเด็ก 4 กลุ่ม คือ สถาบันการศึกษาทางเลือก สถาบันหนังสือและศิลปวัฒนธรรม เพื่อเด็ก ครอบครัวและสังคม สถาบันการ์ตูนไทย สถาบันรักษาการและสื่อเพื่อพัฒนาเด็ก ครอบครัวและการศึกษา

 

                         สำหรับนิทานเรื่อง “ขวัญข้าว ขวัญเรา” นี้ เป็นการรวบรวมตำนานการกำเนิดต้นข้าวจากหลากหลายวัฒนธรรม มาผูกเป็นนิทานเรื่องใหม่ เพื่อนำเสนอให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างข้าว 4 ธรรมชาติ และมนุษย์

 

                         จากการศึกษาคำบอกเล่าในหนังสือ “ข้าวปลาหมาเก้าหาง : ประชุมคำบอกเล่าเก่าแก่ เกี่ยวกับกำเนิดต้นข้าว” บรรณาธิการโดย สุจิตต์ วงษ์เทศ รวบรวมผูกเป็นนิทานโดย นิรมล เมธีสุวกุล แต่งเป็นคำกลอนโดยศักดิ์สิริ มีสมสืบ วาดภาพประกอบโดย วรรณวิมล  เกศางาม ศิลปินอิสระ ครูสอนศิลปะ สมาชิกกลุ่มศิลปินหมู่บ้านศิลปินหัวหิน ประจวบคีรีขันธ์ เสาวนีย์ นิวาศะบุตร แปลคำกลอนภาษาอังกฤษ ดร.ถนอมวงค์ ล้ำยอดมรรคผล  บรรณาธิการแปล

 

                         ในสมุดนิทาน “ขวัญข้าว ขวัญเรา” เล่มเล็กๆ กะทัดรัดเหมาะมือ พกพาสะดวกนี้ นอกจากมีประโยชน์ในฐานะสมุดบันทึกแล้ว ยังมีเกร็ดความรู้เรื่องข้าวมากมาย ข้าวหลาม ข้าวตอก ข้าวเกรียบ ข้าวเม่า และขนมสารพัดที่ทำจากข้าว เช่น ขนมวง ขนมลา ขนมจีน ขนมต้ม

 

                         “ขอให้สมุดภาพนิทาน”  “ขวัญข้าว ขวัญเรา” เป็นเพื่อนเด็กๆ และครอบครัวในยามกินข้าว ข้าวจะไม่ได้เป็นประโยชน์แต่ทางร่างกายเท่านั้น แต่จะยกจิตใจให้สูงส่งและงาม  เพราะทำให้เด็กๆ และทุกคนระลึกรู้ว่าชีวิตของเราที่เป็นไปได้ เพราะคนอื่นและสิ่งอื่นเกื้อกูล ความรู้สึกสัมพันธ์กับสรรพสิ่งจะทำให้เรามีความกตัญญูในหัวใจ ความกตัญญูทำให้ชีวิตงดงาม เจริญ เป็นประโยชน์ต่อโลก และมีความสุข เป็นนิรันดร์” (ประเวศ วะสี)

 

                         ขอรายงานเรื่อง “ขวัญข้าว ขวัญเรา” ไว้ ณ ที่นี้ครับ

 

 

 

---------------------

 

(ศิลป์แห่งแผ่นดิน : ขวัญข้าว ขวัญเรา : โดย...ศักดิ์สิริ มีสมสืบ)