มาไวๆ...ถ้าสงสัยเด็กออ(ทิสติก) | คมชัดลึก

               "ออทิสซึม"(Pervasive Developmental Disorders ; PDD) หรือทั่วไป เรียกว่า ออทิสติก เป็นโรคที่มีความผิดปกติของพัฒนาการทางสมองล่าช้า 3 ด้าน ได้แก่ ด้านสังคม ภาษาและพฤติกรรม กระทรวงสาธารณสุข(สธ.) คาดว่ามีเด็กไทยอายุ 0-18 ปี มีอาการออทิสติก188,860 คน แม้การให้บริการรักษาผู้ป่วยจะอยู่ในชุดสิทธิประโยชน์ของหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ โดยสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ(สปสช.)ระบุตัวเลขผู้ป่วยเข้ารับบริการผู้ป่วยนอก เพิ่มขึ้นจาก 6,753 คน ในปี 2553 เป็น 15,234 คนของไตรมาส 3 ปี 2555 แต่ทั่วประเทศมีจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นเพียง 100 คน ปัญหาที่ยังเกิดขึ้น คือ เด็กที่ป่วยเข้าถึงบริการน้อยมาก

               คลินิกพัฒนาการเด็ก ของโรงพยาบาลระนอง ถือเป็นต้นแบบในการส่งเสริมพัฒนาการเด็กพิเศษครบวงจร เน้นบูรณาการระหว่างจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น กุมารแพทย์ พยาบาล นักกิจกรรมบำบัด และนักจิตวิทยา กับพ่อแม่ โรงเรียน ชุมชน ทำงานแบบเป็นเครือข่าย ดูแลครบวงจรตั้งแต่การรักษา การส่งเสริมพัฒนาการ ทำให้เด็กป่วยเข้าถึงการรักษามากขึ้น นพ.ทินกร พงศ์วิวัฒน์ ผอ.รพ.ระนอง เล่าว่า รพ.ระนองจัดตั้งคลินิกพัฒนาการเด็กตั้งแต่ปี 2546 หลังพบข้อมูลจากการสำรวจว่า มีเด็กร้อยละ 11 ที่มีปัญหาพัฒนาการช้า

               นางปิยนุช อิสริยะวาณิช พยาบาลวิชาชีพชำนาญการขั้นสูง การพยาบาลเด็ก รพ.ระนอง  อธิบายเพิ่มเติมว่า การดำเนินการของคลินิกเริ่มต้นจากค้นหาเด็กป่วย ด้วยการจัดงานดีเดย์ออทิสติกขึ้น  หลังเปิดให้บริการในการกระตุ้นพัฒนาการของเด็กได้ 2 ปี พบว่า บางครั้งผู้ปกครองไม่พาเด็กมาโรงพยาบาลตามนัด เกิดจากข้อจำกัดและค่าใช้จ่ายในการเดินทาง จึงให้เจ้าหน้าที่เดินทางไปเยี่ยมเด็กที่บ้านตามที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล(รพ.สต.)ระบุเด็กในพื้นที่ แต่เป็นการให้บริการ "แบบตั้งรับ" ด้วยการให้คำปรึกษาในการดูแลและกระตุ้นพัฒนาการเด็ก ซึ่งไม่เพียงพอ

               เกิดเป็นเครือข่ายผู้ปกครองเด็กออทิสติก ที่ได้รับการอบรมความรู้เรื่องออทิสติกเบื้องต้นและจัดกิจกรรมร่วมกันสม่ำเสมอ เพราะผู้ที่มีหัวอกเดียวกันจะเข้าใจ ให้คำแนะนำกันและกันได้ดีกว่าเจ้าหน้าที่ และขยายบริการเปิดคลินิกในโรงพยาบาลประจำอำเภอ โดยอบรมพยาบาลให้สามารถประเมินเด็กออทิสติกได้ หากเจอเด็กป่วยจะส่งให้กุมารแพทย์ตรวจเพิ่มเติม เนื่องจาก จ.ระนอง ไม่มีจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น แต่เด็กบางคนจำเป็นต้องได้รับยา จึงประสานขอให้จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นจาก รพ.สวนสราญรมย์ จ.สุราษฎร์ธานี มาตรวจที่ รพ.ระนองทุก 2 เดือน และเมื่อปี 2555 ได้จัดอบรมเพิ่มความรู้ให้แก่ครูในศูนย์เด็กเล็กให้ประเมินเด็กออทิสติกเบื้องต้นได้ด้วย

               "การให้บริการเด็กออทิสติกยากตรงที่ ต้องทำให้ผู้ปกครองยอมรับว่าลูกป่วยและพาเข้ารับการรักษา หากตรวจพบเร็วก่อนอายุ 3 ขวบ จะทำให้การพัฒนามีประสิทธิภาพมากขึ้น ผลจากการดำเนินงาน เด็กมีพัฒนาการที่ดีขึ้น ใช้ชีวิตประจำวันได้ สื่อสารได้ สามารถไปโรงเรียนและเรียนร่วมกับเด็กปกติได้ในบางวิชา สามารถใช้ชีวิตได้เหมือนเด็กปกติ" นางปิยนุช กล่าว

               ในการให้เด็กได้เข้าเรียน โรงพยาบาลประสานกับร.ร.บ้านบางกลาง อ.เมือง จ.ระนอง โดยนางสุลีลา จันทนู ผอ.โรงเรียน กล่าวว่า โรงเรียนนี้เป็นโรงเรียนคู่ขนานของศูนย์การศึกษาพิเศษ จ.ระนอง ด้วยการจัดส่งครูสอนการศึกษาพิเศษ จำนวน 3 คนมาสอนที่โรงเรียน โดยมีห้องเรียนเด็กพิเศษ 1 ห้อง ปัจจุบันมีเด็ก 15 คน ทั้งนี้ เด็กบางคนเรียนร่วมกับเด็กปกติได้ในบางวิชา โดยเฉพาะวิชาที่เน้นให้ผู้เรียนสามารถอยู่ร่วมกับเพื่อนได้ ส่วนวิชาเฉพาะอย่างภาษาไทยจะให้ครูสอนในห้องเรียนพิเศษ

               แนวทางดูแลเด็กออทิสติกตามแนวทางของ รพ.ระนองและเครือข่าย ได้รับการการันตีผลสำเร็จจาก น.ส.ทิพพา สุขแต้ม มารดาของน้องตูนและน้องกระตังค์ที่เป็นเด็กออทิสติก บอกว่า ลูกชายคนโตเข้ารับบริการที่คลินิกเมื่ออายุ 2 ขวบ ปัจจุบันอายุ 8 ขวบ เดิมคิดว่าลูกเป็นคนพูดช้า แต่เรียกชื่อแล้วไม่หัน จึงพามาพบแพทย์ที่ รพ.ระนอง หลังได้รับการรักษาและพัฒนาการลูกเริ่มดีขึ้น นิ่งสงบมากขึ้น เดิมชอบวิ่งและกระโดด รู้ว่าเขาชื่ออะไร คนไหนคือพ่อ แม่ น้อง ช่วยเหลือตัวเองในการใส่เสื้อผ้า กินข้าว หยิบของได้ จากที่ไม่เคยสนใจอะไร กลายเป็นสนใจสิ่งต่างๆ มากขึ้น  สนใจอะไรจะถาม เห็นอะไรพูดเป็นคำสั้นๆ ได้บ้าง ส่วนคนเล็กอายุ 2 ขวบ รู้ว่าป่วยเมื่ออายุ 1 ขวบเริ่มเข้ารับการรักษาแล้วเช่นกัน

               การจะทำให้เด็กกลุ่มนี้เข้าถึงบริการ นพ.วินัย สวัสดิวร เลขาธิการสปสช. กล่าวว่า ต้องส่งเสริมการจัดเครือข่ายบริการที่เพียงพอ สร้างความเข้มแข็งให้ผู้ปกครอง/ครอบครัว ในการส่งเสริมพัฒนาการ เนื่องจากข้อจำกัดหน่วยบริการสาธารณสุขและบุคลากรไม่เพียงพอ ซึ่งการทำให้เด็กกลุ่มนี้เข้าถึงการรักษาได้อย่างรวดเร็ว เหมาะสม ได้รับการส่งเสริมพัฒนาการที่ดี ทำให้มีพัฒนาการที่สมวัย ที่ผ่านมา สปสช.ได้ร่วมมือกับหน่วยบริการสาธารณสุข ใช้งบจ่ายตามเกณฑ์คุณภาพบริการ สนับสนุนโรงพยาบาลที่มีการจัดบริการส่งเสริมพัฒนาการเด็กที่มีพัฒนาการล่าช้า มีโรงพยาบาลทั่วประเทศเข้าร่วมโครงการ 42 แห่ง รวมถึง รพ.ระนอง ที่ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากสปสช. และผลการดำเนินการประสบความสำเร็จอย่างมาก สามารถเป็นต้นแบบการจัดบริการแก่เด็กออทิสติกได้เป็นอย่างดี

.........................................................

               เด็กออทิสติกมีอาการของโรคเป็น 3 ระดับ คือ ระดับน้อย ช่วยเหลือตัวเองได้ รักษาให้ดีขึ้นเกือบปกติได้ อาจไม่ต้องใช้ยาช่วย ระดับปานกลาง พอจะดูแลตัวเองได้ พัฒนาได้ ส่วนมากต้องใช้ยาช่วย และระดับรุนแรง กลุ่มนี้จะไม่สามารถดูแลตัวเองได้เลย

               วิธีสังเกต อาการกลุ่มเด็กออทิสติก เด็กดูดนมได้ไม่ดี เงียบเฉยเกินไป ไม่สนใจให้ใครกอด ไม่แสดงท่าทางหรือส่งเสียงเรียก ไม่สนใจใคร หรืออาจติดคนมากผิดปกติ ไม่สบตา ไม่สนใจที่จะให้ใครอุ้ม ไม่ตอบสนองทางด้านอารมณ์ ไม่ลอกเลียนแบบ ไม่ส่งเสียง ไม่อ้อแอ้ ชี้นิ้วไม่เป็น เรียกให้คนอื่นเล่นด้วยไม่เป็น ท่าทางเฉยเมยไร้อารมณ์ ไม่แสดงอาการดีใจให้เห็น และผูกพันกับสิ่งของอย่างใดอย่างหนึ่งซ้ำๆ ถ้าดึงออกจะกรีดร้องอยู่นาน

 ......................................................
(มาไวๆ...ถ้าสงสัยเด็กออ(ทิสติก) 'ระนอง'ต้นแบบดูแลครบวงจร : โดย...พวงชมพู ประเสริฐ )