'ปีใหม่ฤษี'สงกรานต์แห่งศรัทธา | คมชัดลึก

 

ว่าที่ฤาษีองค์ที่ 11

 

                         "เลตองคุ" หมู่บ้านห่างไกล ชายแดนไทย ติดขอบพม่า มีเพียงแม่น้ำสุริยะ ขวางกั้น หากมองเผินๆ ก็เหมือนหมู่บ้านไกลปืนเที่ยงทั่วๆ ไป แต่ช่วง 2-3 วันที่ได้เข้าไปคลุกคลีในหมู่บ้าน เหมือนฉันได้ย้อนอดีตกลับไปราว 30 ปี อีกทั้งยังเป็นดินแดนแห่งความเชื่อ และ ฤษี เป็นใหญ่

                         ดินแดนที่เคยลี้ลับเมื่อนานมา ฝั่งป่าทุ่งใหญ่นเรศวรฝั่งตะวันออก ที่เชื่อมต่อกับห้วยขาแข้ง ที่เลยยาวมาถึงอุ้มผาง กับเรื่องราวของ ลัทธิฤษี และ งาช้างคู่ใหญ่

                         การเดินทางเข้า-ออกหมู่บ้านเลตองคุ หากเป็นสมัยก่อน ก็ต้องใช้วิธีการเดินข้ามเขากันเป็นลูกๆ แต่ปัจจุบันมีเส้นทางเข้าถึงหมู่บ้าน โดยผ่านทาง อ.อุ้มผาง จ.ตาก เลยไปทางเส้นหมู่บ้านเปิ่งเคลิ่ง ที่มีด่านชายแดนเข้าออกค้าขายกับพม่า จากบ้านเปิ่งเคลิ่ง สู่บ้านเลตองคุ ระยะทางราวๆ 10 กว่ากิโลเมตร แต่ก็สาหัส และควรเป็น 4 WD จะสะดวกที่สุด แต่ถ้าเป็นช่วงหน้าฝน ยังไม่คิดว่าพันโซ่จะไปไหว

                         ด้วยความที่เป็นหมู่บ้านที่ยังนับถือฤษี กฎข้อห้ามต่างๆ จึงเคร่งครัด ทั้งเรื่องการกินอยู่ที่ห้ามการบริโภคเนื้อสัตว์เลี้ยงทุกชนิด วัวควายเลี้ยงไว้ก็เพื่อใช้งาน หากตายไปจะฝังดิน  นอกจากนี้ ยังห้ามการดื่มสุรา ฝิ่น กัญชา ของมึนเมาทุกชนิด ยกเว้นบุหรี่ที่ฉันเห็นก็มีแต่ยาเส้นมวนเอง และหมาก ฉะนั้น ไปเลตองคุ อย่าคิดไปเดินหาเครื่องดื่มที่เจือแอลกอฮอล์ให้เสียเวลา และทางที่ดีคนที่ไปก็ควรปฏิบัติตามกฎของเขา 

                         ป้ายห้ามนี้ มีอยู่ตามจุดต่างๆ ของหมู่บ้าน เขียนเป็นภาษาไทย เพื่อความเข้าใจของแขกต่างถิ่นที่พึงปฏิบัติ ฉันยังทึ่งที่ผู้ออกกฎนี้ รัดกุมด้วยข้อสุดท้ายที่กำหนดให้ปฏิบัติตามทุกข้อทั้งในบ้านและสถานที่ต่างๆ

                         ในข้อห้ามนี้ ยังห้ามเล่นการพนัน ห้ามลักขโมย รวมถึงการครองเรือน  และการแต่งกายด้วย ซึ่งการแต่งกายถือเป็นเอกลักษณ์ที่โดดเด่นของผู้ที่นับถือฤษี

                         เครื่องแต่งกายของคนหมู่บ้านนี้ ชัดเจนของความเป็นเอกลักษณ์ทั้งของชนเผ่ากะเหรี่ยงเอง แล้วยังเป็นการแสดงออกถึงความเหนี่ยวแน่นในศรัทธาแห่งฤษี ซึ่งเป็นหนึ่งในกฎฤษีที่บัญญัติไว้ คือ ผู้ชายจะไม่ใส่กางเกงและเสื้อยืด แต่จะใส่เสื้อแขนยาวเลยศอก และนุ่งโสร่งสีพื้น ส่วนผมถ้าไม่โกนก็จะขมวดเป็นจุกอยู่กลางกระหม่อม หรือค่อนมาทางหน้าผาก ในขณะที่ผู้หญิงจะใส่ชุดกะเหรี่ยง โดยถ้ายังไม่แต่งงานจะเป็นชุดสีขาว ถ้าแต่งงานแล้วจะใส่ชุดแม่บ้านกะเหรี่ยง คือเป็นเสื้อทอสีอื่นและผ้านุ่ง

 

ผ่านพิธีกรรมบวชลูกศิษย์ฤาษี

 

                         การนับถือฤษีบ้านเลตองคุ คือ แนวทางพุทธศาสนาอีกรูปหนึ่ง ซึ่งจริงๆ แล้วกฎข้อห้ามต่างๆ ของฤษี ก็เหมือนกับการถือศีลห้า ประพฤติตนเป็นคนดีนั่นเอง ฤษีจึงเหมือนเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวของชาวบ้าน และสร้างสานความกลมเกลียวเป็นหนึ่งเดียว และความเชื่อ ความศรัทธานี้ ร่ำลือ และเป็นที่นับถือไปไกลหลายหมู่บ้าน ตามแนวแม่น้ำสุริยะ

                         คนจะมาเป็นฤษีได้ ไม่ธรรมดา ต้องเป็นคนที่ฤษีตนก่อนทำนายไว้ว่าจะมาเป็นผู้สืบทอดตำแหน่ง และต้องนิมิตถึงครบ 3 ครั้ง สำคัญคือขั้นตอนสุดท้ายที่ต้องเป็นคนที่ได้รับการยอมรับจากทุกฝ่าย และคณะกรรมการหมู่บ้านจะแต่งตั้งให้เป็นฤษี

                         ฤษีแห่งเลตองคุ สืบทอดกันมายาวนาน ปัจจุบันเป็นตนที่ 11 โดยยังเป็นเพียงว่าที่ฤษี หลังจากที่ฤษีตนที่ 10 ได้สละตำแหน่ง และออกจากหมู่บ้าน ข้ามไปถือศีลอยู่อีกฝั่งหนึ่งของแม่น้ำสุริยะ นัยว่าเพื่อลดความขัดแย้งบางอย่างของคนในหมู่บ้าน

 

ผูกเทียนแทนผูกพัน

 

                         ช่วงวันขึ้น 15 ค่ำ ก่อนวันสงกรานต์ 1 เดือน จะมีพิธีทำบุญใหญ่ "ปีใหม่ฤษี" หรือ "สงกรานต์ฤษี" โดยจะมีพิธีอาบน้ำฤษี และมีการเล่นน้ำสงกรานต์ของเด็กๆ ในหมู่บ้าน ซึ่งการทำบุญจะจัดขึ้นถึง 2 วัน

                         สำนักฤษีถือเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ใครจะเข้าไปในบริเวณจะต้องถอดรองเท้า และด้านในยังกำหนดเขตของผู้หญิงและผู้ชาย ที่จะเข้าไปได้หรือไม่ได้ โดยเฉพาะบนศาลาที่เก็บงาช้างคู่ใหญ่ ซึ่งเป็นงาช้างคู่บารมีฤษี และหมู่บ้านเลตองคุ  

                         ช่วงเช้าของวันทำบุญ ชาวบ้านจะนำอาหารมาที่สำนักฤษี เทินหัวมาเหมือนสมัยก่อน พอช่วงสายๆ ก็จะทยอยเดินทางมาร่วมกันทำบุญ สอบถามบางคนมาไกลจากหมู่บ้านแม่จันยังมี และงานบุญแบบนี้ ก็เป็นโอกาสที่หนุ่มสาวต่างหมู่บ้านจะได้มาพบเจอกัน

 

 

ยิ้มใสๆ ในวันสงกรานต์

 

                         การทำบุญแบบลัทธิฤษีจะอยู่กับธรรมชาติ มีกำหนดจุดทำพิธีไหว้ในสำนักฤษี 5 จุด งานบุญแบบนี้ ผู้ชายก็ยังต้องเปลี่ยนเสื้อเป็นชุดกะเหรี่ยง เสร็จพิธีทำบุญ จะเป็นการอาบน้ำฤษี ใช้น้ำส้มป่อยใส่กระบอกไม้ไผ่ แล้วเทใส่รางไม้ไผ่ขนาดใหญ่ ที่ไหลลงสู่ร่างฤษี จากนั้นจะอุ้มฤษีขึ้นสำนัก แต่ครั้งนี้ลูกศิษย์ไม่ได้อุ้ม หากแต่คู้ตัวลงให้ฤษีเหยียบหลัง เดินขึ้นสำนักไป

                         สาวกะเหรี่ยงคนหนึ่งเล่าให้ฟังว่า  ตอนฤษีตนที่ 10 สละตำแหน่ง ลูกศิษย์ถึงกับให้เหยียบหลัง ส่งออกจากสำนักฤษีเลยทีเดียว

                         หลังจากทำบุญวันแรก วันถัดไปยังมีการทำบุญใหญ่ โดยจะเป็นพิธีฝ่ายฆารวาส ที่ผู้หญิงหรือผู้ชายก็เข้าถึงบริเวณที่สวด และแท่นพิธีได้ รวมทั้งมีการบวชลูกศิษย์ฤษี ซึ่งก็เป็นคนที่ถวายตัวรับใช้ฤษีภายในสำนักนั่นเอง 

 

ร่วมกันทำบุญผลไม้

 

                         เช้ารุ่งขึ้น ดูเหมือนทั้งหมู่บ้านจะคึกคัก เพราะผู้คนต่างหยุดงาน มาร่วมงานบุญนี่เอง สายๆ สัก 8 โมง คนเริ่มทยอยหอบข้าวของมาทำบุญ มีทั้งที่ซื้อหามา หรือผลผลิตจากไร่ นำกองรวมกันบนแท่นยกพื้นแบบง่ายๆ  แต่ละบ้านจะนำเทียนขี้ผึ้งแท่งเล็กๆ มาด้วย ตามจำนวนคนในครอบครัว  โดยผูกปลายไส้เทียนติดกัน และนำไปผูกติดกับเทียนแท่งอื่นๆ ที่ผูกติดกับแท่งไม้ที่ใช้ทำพิธี พร้อมกับโรยผงขมิ้น เปรียบเหมือนเป็นความยึดมั่น กลมเกลียวกันของคนในบ้านและหมู่บ้าน

                         จากนั้นจะเป็นพิธีสวด และมีกรวดน้ำตามภาษากะเหรี่ยง วันนั้นมีลูกศิษย์ฤษีบวชใหม่ 10 คนจะนั่งเรียงแถวกันให้ชาวบ้านรวมกันอวยพร และร่วมทำบุญ ที่ใครมีเท่าไหร่ก็ใส่เท่านั้น และโรยผงขมิ้นบนศีรษะ ระหว่างส่งลูกศิษย์ไปสำนึกฤษี พร้อมกับข้าวของทำบุญ อีกทางหนึ่งก็มุ่งไปทำพิธีทำบุญต้นไม้ ผลไม้ ที่ปลายนา โดยนำผลไม้ที่ปลูก ทั้งทุเรียน  มะพร้าว กล้วย ผูกติดกับกิ่งไม้ใหญ่ เพื่อให้ผลผลิตในปีใหม่ดียิ่งๆ ขึ้น รวมถึงมีการจัดลอยแพปล่อยเคราะห์

                         สถานที่ทำพิธีของหมู่บ้าน  เหมือนบ่งบอกให้รู้ว่าเป็นที่ไหนก็ได้  ตั้งแต่ลานบ้าน ยันปลายนา ไม่ใช่ต้องยึดติดกับสิ่งก่อสร้างหรูหรา ซึ่งเป็นแต่เพียงเปลือกนอก

 

หนุ่ม(ใหญ่)กะเหรี่ยง

 

                         เสร็จพิธีทางฆารวาส ก็ยังมีพิธีทางฤษี และจบลงด้วยการกินข้าวด้วยกัน จัดเป็นสำรับใหญ่นำมาวาง และกินรวมกัน อาหารไม่ได้มากมาย มีข้าวต้ม กับถั่วบด โดยมีน้ำอ้อยก้อนเป็นของหวาน จัดเป็นอาหารประจำบ้านของที่นี่ด้วย นอกเหนือไปจากผักต่างๆ

 

เสร็จจากนำของไปทำบุญ

 

                         ออกจากสำนักฤษี หนุ่มสาวเกี่ยวก้อยไปเล่นน้ำตกเลตองคุ ท้ายหมู่บ้าน  ส่วนเด็กๆ เล่นสาดน้ำสงกรานต์ แต่ละบ้านจะมีน้ำหวานเตรียมไว้ ใครผ่านไปมา โดยเฉพาะแขกต่างบ้านต่างเมืองอย่างพวกฉันเลยได้รับเรียกดื่มน้ำหวานสบายใจ ถ้าไม่อยากโดนสาดน้ำก็บอกกล่าวกัน ยิ่งเป็นรถยนต์เด็กๆ จะไม่สาด แต่เพียงแค่เปิดกระจกยื่นมือออกไปให้รดน้ำ ก็เรียกยิ้มหวานๆ ของเด็กๆ ที่นี่ได้แล้ว นับเป็นความสุขและสนุกแบบพื้นบ้าน โดยไม่มีกลิ่นไอของการปรุงแต่งเลยจริงๆ

 

สาวกะเหรี่ยงยังเทินของบนหัว

 

                         ฉันกลับออกมาสู่โลกปัจจุบัน ทิ้งหมู่บ้านเล็กๆ ที่ยังมีถนนเป็นลูกรังทั้งหมู่บ้านไว้เบื้องหลัง ความกลมเกลียว เหนียวแน่น และยึดหลักธรรมด้วยศรัทธาต่อฤษีนี่เอง ที่ช่วยให้เลตองคุ รอดพ้นจากเหตุการณ์ร้ายๆ และอยู่อย่างสงบเรื่อยมา 

 

 

---------------------

(ชวนเที่ยว : ปีใหม่ฤษี ... สงกรานต์แห่งศรัทธา : เรื่อง/ภาพ ... นพพร วิจิตร์วงษ์)