วิถี'ทอผ้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม' | คมชัดลึก

               "นาป่าหนาด" หมู่บ้านทางอีสานเหนือ ต.เขาแก้ว อ.เชียงคาน จ.เลย ผู้คนส่วนใหญ่เรียกตนเองว่า "ไทดำ" กลุ่มชาติพันธุ์ที่อพยพมาจากสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว อาชีพหลักคือทำนา ทำไร่ข้าวโพด ว่างจากฤดูทำนาคือการทอผ้าฝ้ายพื้นเมืองด้วยวิถีดั้งเดิมย้อมผ้าด้วยสีเคมี ใช้ฟืนเป็นเชื้อเพลิง ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น ทว่ากระบวนการทอผ้านั้น นับวันยิ่งส่งผลกระทบต่อพวกเขาและสิ่งแวดล้อม บ้างสารเคมีตกค้างในร่างกายและผืนดิน บ้างต้นไม้ถูกทำลายเพื่อนำมาเป็นฟืน บ้างรายได้ไม่คุ้มค่าแรง

                 ทำให้ในปี 2538 กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม สังกัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) ยื่นมือเข้าช่วยเหลือพลิกกระบวนการผลิต โดยนำผู้เชี่ยวชาญในแต่ละด้าน เช่น ดร.พรพิมล วราทร ผอ.ส่วนภาคธุรกิจและวิสาหกิจชุมชน สำนักส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน เป็นต้น ลงพื้นที่เข้าหาผู้นำกลุ่มทอผ้าฝ้ายพื้นเมือง บ้านนาป่าหนาด โสภา คุ้มคำ พร้อมสมาชิกกลุ่ม 21 คน อบรมขั้นตอนการผลิตผ้าทอที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม กระทั่งผลิตภัณฑ์ได้ตราโลโก้ "กรีนโกลด์" การันตีสินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมจากกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม

                ปัจจุบันกลุ่มทอผ้าฝ้ายพื้นเมือง บ้านนาป่าหนาด ยกระดับเป็น "ศูนย์เรียนรู้ผ้าทอที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม" ได้ทำพิธีเปิดศูนย์เมื่อวันที่ 10 มีนาคม ที่ผ่านมา ได้รับเกียรติจาก ปรีชา เร่งสมบูรณ์สุข รมว.ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นประธานเปิดงาน มีผู้ว่าราชการจังหวัดเลย นายอำเภอเชียงคาน นายกเทศมนตรี ครู นักเรียน และชาวบ้านนาป่าหนาดสวมใส่ชุดไทดำ และที่ขาดไม่ได้หัวเรือใหญ่ที่ทำให้เกิดศูนย์แห่งนี้ขึ้น คือ จตุพร บุรุษพัฒน์ อธิบดีกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม รอต้อนรับท่ามกลางแดดร้อนจ้า

                โสภา เล่าว่า ตอนแรกไม่คิดว่าขั้นตอนการทอผ้าของกลุ่มมีปัญหา เนื่องจากทำมาตั้งแต่รุ่นพ่อแม่ ตายาย มีการจัดการน้ำเสียค่อนข้างเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม จึงได้รับคัดเลือกเข้าโครงการส่งเสริมการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ทว่าการจัดการอาจยังบกพร่องในเรื่องการย้อมผ้าด้วยสีเคมี การใช้น้ำย้อมผ้าเพียงครั้งเดียวแล้วทิ้ง และการใช้ฟืนในปริมาณที่มากเกินควร โครงการจึงแนะนำให้ความรู้โดยการอบรมกลุ่ม เช่น อบรมการย้อมสีธรรมชาติ ใช้วัสดุที่มีในท้องถิ่น หลีกเลี่ยงแหล่งให้สีที่เป็นแหล่งอาหารหรือพืชหายาก เช่น เปลือกผลไม้ตามฤดูการ และขี้เลื่อย เป็นต้น

                "พอเปลี่ยนมาย้อมสีธรรมชาติ คุณภาพสินค้าดีขึ้นราคาก็สูงขึ้น ทำส่งลูกค้าไม่ทัน ทั้งลูกค้าในประเทศและต่างประเทศ จึงอยากเชิญชวนผู้ที่สนใจอยากสร้างรายได้และช่วยโลกเข้ามาเรียนรู้ ซึ่งศูนย์มีจุดความรู้กระบวนการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม จุดเรียนรู้พันธุ์ฝ้าย จุดเรียนรู้การย้อมสีธรรมชาติ จุดเรียนรู้กระบวนการผลิตผ้าฝ้าย จุดเรียนรู้การบำบัดน้ำเสีย จุดเรียนรู้พลังงานทดแทน และอาคารพิพิธภัณฑ์ไทดำ สอบถามโทร.08-6036-1404" โสภา กล่าว

                ยายแพง วัย 74 ปี เล่าขณะล้อฝ้ายว่า หากย้อมผ้าด้วยสีเคมีจะเกิดผื่นแดงบริเวณผิวหนังที่สัมผัสกับสีย้อมผ้า เวลาสวมใส่เสื้อผ้าก็มีกลิ่นเหม็นติดออกมาบ้างหากล้างไม่ดี และเวลาย้อมผ้าต้องใช้ฟืนจำนวนมาก หลังจากใช้เตาประหยัดพลังงานก็ใช้ฟืนน้อยลง เปรียบเทียบจากเดิมใช้ฟืน 1 เดือนประมาณ 1,000 บาท ลดลงเหลือ 500 บาท

               จตุพร กล่าวว่า ยอมรับว่าปัจจุบันชาวต่างประเทศที่เดินทางเข้ามาท่องเที่ยวจับจ่ายซื้อหาสิ่งของต่างๆ ในประเทศไทย หลักเกณฑ์ในการเลือกซื้อสินค้า คือสินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมซึ่งสำคัญมากสำหรับผู้บริโภค อีกทั้งนับเป็นกระแสที่ดีที่เกิดขึ้นทั่วโลกว่าไม่ว่าจะเป็นคนชาติใดต่างก็หันมารณรงค์ในเรื่องการรักษาสิ่งแวดล้อมกันมากขึ้น

               ก้าวต่อไปการปรับเปลี่ยนสินค้าของไทยให้เป็น “กรีนโกลด์” มีการโปรโมทแบรนด์สินค้านำเอาสินค้าที่ผ่านกระบวนการคัดเลือกแล้วนำมาจัดโชว์ พร้อมกับทำแผ่นพับโฆษณา ให้ผู้ที่สนใจที่เข้ามาซื้อหาจับจ่ายสินค้า เริ่มตั้งแต่ผู้ที่เป็นผู้ประกอบการขนาดกลาง และขนาดเล็กก่อนให้อยู่ในลักษณะของการเป็นโอท็อป ตั้งเป้าว่ากี่ปีจะทำให้ครอบคลุมมากที่สุด แต่ปัจจุบันกระแสของโลกเปลี่ยนไปมีหลายห้างสรรพสินค้าที่บอกได้เลยว่า ปี 2020 จะใช้ผลิตภัณฑ์ผ้าทอที่ไม่ใช้สารเคมีเลย ต่อไปนี้คนทั่วไปก็จะกลับมาสู่ตลาดเหล่านี้ “กรีนโกลด์” มีโอกาสเพิ่มความรู้ให้ขยายใหญ่ไปในวงกว้างได้มากยิ่งขึ้น

               
..........................................

(เส้นทางเพิ่มเงิน-สร้างชีวิตดี วิถี'ทอผ้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม' : โดย...ขวัญเรียม แก้วสุวรรณ 0 เรื่อง/กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม 0 ภาพ)