เปลี่ยนขยะสู่การสร้างมูลค่า | คมชัดลึก

               "ขยะ" คงจะเป็นปัญหาที่แก้ไม่ตกของในหลายๆ พื้นที่ ด้วยสภาพการณ์ปัจจุบันที่มีการขยายตัวของประชากร รวมทั้งการขยายตัวของพื้นที่ที่เพิ่มมากขึ้น ทำให้หน่วยงานภาครัฐต้องสูญเสียงบประมาณเป็นจำนวนมหาศาล เพื่อมารองรับปริมาณขยะที่เพิ่มขึ้นในแต่ละปี แต่ก็ดูเหมือนปัญหาดังกล่าวจะไม่ทุเลาเบาบางลงไปได้เลย ทาง สถาบันการจัดการบรรจุภัณฑ์และรีไซเคิลเพื่อสิ่งแวดล้อม (TIPMSE) เป็นสถาบันที่เล็งเห็นถึงความสำคัญของปัญหาในส่วนนี้ จึงเดินหน้าในการที่จะชักชวนให้ชุมชนได้ตระหนักถึงปัญหาของขยะ และเป็นส่วนช่วยผลักดันให้ชุมชนรู้คุณค่าของขยะที่เป็นมากกว่าสิ่งปฏิกูลที่รอวันเน่าสลายไป

                ในมุมมองของ สมพงษ์ ตันเจริญผล รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย และประธานบริหารสถาบันที่มองว่า เรื่องขยะเป็นปัญหาที่แฝงตัวอยู่ในสังคมมานานแล้ว หากย้อนกลับไปดูตัวเลขจากกรมควบคุมมลพิษเมื่อปี 2553 ก็จะพบว่า เรามีปริมาณขยะรวมทั่วประเทศมากถึง 15.3 ล้านตัน ซึ่งถือเป็นปริมาณมหาศาลเมื่อเปรียบเทียบกับจำนวนประชากรที่มีอยู่ และที่ผ่านมา เราปล่อยให้การจัดการขยะเป็นภาระหน้าที่ของภาครัฐเพียงฝ่ายเดียว ทำให้ขยะไม่สามารถลดปริมาณลงไปได้เท่าที่ควร จึงมีแนวคิดจะใช้วิธีการรีไซเคิลเข้ามาเป็นส่วนช่วยในการลดปริมาณขยะเหลือทิ้ง โดยการดึงเอาชุมชนเข้ามาเป็นตัวแปรสำคัญที่จะมีส่วนช่วยในการลดภาระภาครัฐ อย่างชุมชนบ้านวังฆ้อง ชุมชนบ้านไก่เถื่อน และชุมชนบ้านบ้านนาเหลืองใน จ.น่าน ที่เป็นชุมชนต้นแบบในเรื่องการจัดการขยะภายในชุมชนได้เป็นอย่างดี ไม่เพียงแต่ลดปริมาณขยะแล้วยังสามารถช่วยลดค่าครองชีพให้แก่คนในชุมชน จากการนำแต้มสะสมที่ได้จากการขายขยะไปแลกซื้อสิ่งอุปโภคบริโภคแทนการใช้เงินสดจากร้านค้า ชื่อ "ร้านศูนย์บาท"

                ด้าน สมศักดิ์ ไชยศรี ประธานแหล่งเรียนรู้เครือข่ายสังคมรีไซเคิล ต.ถืมตอง อ.เมือง จ.น่าน อธิบายว่า ก่อนหน้าจะเข้าร่วมโครงการ ทางชุมชนจะมีการนัดรวมตัวกับชาวบ้านในทุกๆ วันเสาร์ เพื่อจะนำขยะที่เก็บได้มารวบรวมแล้วขายให้พ่อค้าคนกลางแต่ได้ราคาไม่ดีเท่าที่ควร ต่อมาสำนักงานกรมทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมจังหวัดน่าน ได้ส่งชุมชนบ้านวังฆ้องเข้าประกวดเกี่ยวกับการจัดการด้านสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นโครงการของ TIPMSE และได้รับรางวัลชนะเลิศอันดับ 1 ของประเทศ เมื่อปี 2553 ทำให้ TIPMSE เข้ามาติดตามการทำงานและเข้ามาคอยดูแลให้คำแนะนำแก่ชุมชนเรื่อยมา จึงเกิดเป็นแนวคิดจะให้คนในชุมชนตระหนักถึงคุณประโยชน์ของขยะที่สามารถสร้างมูลค่าได้ โดยการนำกลับมารีไซเคิล หลังจากคนในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการขยะก็สามารถลดค่าใช้จ่ายในการจัดการขยะของ อบต.ถืมตอง ลงได้ถึง 1 แสนบาท รวมทั้งยังมีร้านศูนย์บาทที่คอยให้บริการโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เพียงแต่ใช้แต้มสะสมในการเลือกซื้อ ทำให้สามารถช่วยลดค่าครองชีพของคนในชุมชนได้เป็นอย่างดี

                เช่นเดียวกับ เสนาะ เจดีย์ทอง กำนัน ต.บ่อแก้ว อ.นาหมื่น จ.น่าน เล่าถึงที่มาที่ไปในการผลักดันชุมชนบ้านไก่เถื่อนให้เข้าสู่โครงการของ TIPMSE ว่า ภายในชุมชนมีโครงการลักษณะคล้ายคลึงกับ TIPMSE อยู่แล้ว เพียงแต่ไม่ได้เป็นรูปธรรมเท่านั้น บวกกับการเห็นสภาพปัญหาจากภายในครัวเรือนของตัวเอง อีกทั้งทางเทศบาลก็มีการจัดการขยะอยู่แล้ว แต่ไม่ได้ทำการคัดแยกให้ถูกกิจจะลักษณะ จึงเกิดเป็นความคิดที่ว่า จะทำอย่างไรให้ขยะในชุมชนลดปริมาณลง ก็เลยเข้าร่วมโครงการกับ TIPMSE มีการคัดแยกขยะเพื่อนำไปขายหรือแปรรูป รวมทั้งนำขยะที่เป็นประเภทอินทรีย์มาแปรรูปเป็นน้ำหมักชีวภาพ สมุนไพรกำจัดแมลง เป็นต้น ถือเป็นการจัดการขยะที่ดีและเป็นการสร้างรายได้ให้แก่คนในชุมชน

                "เมื่อร้านค้าศูนย์บาทมีรายได้สะสมก็จะนำไปขยายกิจการร้านค้า ทำสวัสดิการให้คนในชุมชน ในเรื่องของเกิด แก่ เจ็บ ตาย แนวคิดทั้งหมดเกิดจากการได้เข้าอบรมและนำความรู้ที่ได้มาต่อยอด ลำพังตัวผมคนเดียวคงทำไม่ได้ ต้องได้รับความร่วมมือจากคนในชุมชนด้วย ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นคือ ความสะอาด ซึ่งคนในชุมชนถือเป็นตัวแปรที่สำคัญ เพราะคนในชุมชนเท่านั้นที่จะสานต่อเราได้" กำนันเสนาะ กล่าวทิ้งท้าย

               ...............................................
(เปลี่ยนขยะสู่การสร้างมูลค่า จากแหล่งเรียนรู้สังคมรีไซเคิล : คอลัมน์ท่องโลกเรียนรู้ : โดย...นิรมล สถานเมือง)