นกขุนแผนอกสีส้ม | คมชัดลึก

               วันหยุดยาวช่วงปีใหม่ที่ผ่านมาผู้อ่านส่วนใหญ่คงอยู่ไม่ติดบ้านเป็นแน่ใช่ไหมครับ หากเป็นคนชื่นชอบการดูนกเป็นชีวิตจิตใจ เชื่อว่าเกือบร้อยทั้งร้อยจะต้องออกเดินทางไปเที่ยวดูนกที่ไหนสักแห่ง นอกจากจะเป็นวันหยุดยาวที่เที่ยวกันได้เต็มอิ่มแล้ว ความหลากหลายของชนิดนกในบ้านเราเรียกได้ว่าถึงจุดพีคในช่วงนี้ของปีเลยก็ว่าได้ เพราะมีนกอพยพจากทางเหนือมากันครบ นกประจำถิ่นหลายชนิดเริ่มออกมาส่งเสียงร้องเพื่อจับคู่เตรียมตัวสร้างรังกันแล้วด้วย อากาศก็กำลังสบายๆ ไม่ร้อนจนเกินไป แต่หนาวสะท้านสะใจสำหรับคนเที่ยวดอย ถ้าไม่นับการที่จะต้องมาปวดขมับกับรถติดตอนเดินทาง เทศกาลปีใหม่ก็คือวันหยุดยาวในอุดมคติของคนดูนกกันเลยทีเดียว

                นกป่าที่เริ่มสร้างรังวางไข่กันแล้วในช่วงนี้ได้แก่ นกขุนแผนอกสีส้ม (Orange-breasted Trogon) นับว่าเป็นนกที่มีฤดูกาลทำรังที่ “มาเร็ว” ในขณะที่นกประจำถิ่นส่วนใหญ่เริ่มทำรังช่วงฤดูร้อน ส่วนหนึ่งก็เพราะลูกนกจะฟักออกมาในช่วงฤดูฝน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มีแมลงชุกชุมที่สุดพอดี แมลงนั้นนับเป็นแหล่งอาหารที่มีความสำคัญต่อการเจริญเติบโตของลูกนกหลายชนิด ไม่เว้นแม้แต่นกที่ตามปกติจะกินผลไม้เป็นหลักอย่างนกโพระดก (Barbets) แต่นกขุนแผนทุกวัยกินแมลงเป็นอาหารหลัก น่าคิดนะครับว่าทำไมเจ้าขุนแผนอกสีส้มจึงเลือกสร้างในช่วงที่ไม่ค่อยมีอาหารให้กิน

                งานวิจัยในถิ่นอาศัยที่ทับซ้อนกับนกขุนแผนหัวแดง (Red-headed Trogon) ที่ อช.เขาใหญ่ เสนอว่าหนึ่งในเหตุผลหลักคือเพื่อหลีกเลี่ยงการแย่งตอไม้แห้งที่ใช้สร้างรัง เพราะตอไม้เหล่านี้มีจำกัด นกขุนแผนอกสีส้มจึงเริ่มทำรังก่อนนกขุนแผนหัวแดงถึงสองเดือน นกขุนแผนชนิดอื่นๆ ในป่าฝนภาคใต้ที่ล้วนพบในถิ่นอาศัยเดียวกับนกขุนแผนอกสีส้มก็เริ่มทำรังในช่วงเวลาไล่เลี่ยกับนกขุนแผนหัวแดง คำว่า “Trogon” เป็นภาษากรีก หมายถึงการขบแทะ น่าจะมาจากพฤติกรรมการใช้ปากที่สั้นแต่กว้างและแข็งแรงในการขบตอไม้เป็นโพรงกว้างๆ เพื่อสร้างรัง

                นกขุนแผนอกสีส้มมีจะงอยปากและแผ่นหนังรอบตาสีน้ำเงิน ลักษณะเด่นคืออกสีส้ม ไล่ลงไปเป็นสีเหลืองที่ก้น หัวสีเขียวไพล หลังและขนหลุมบนหางสีน้ำตาลแดง เพศผู้มีลายขาวสลับดำที่ปีก ส่วนเพศเมียมีลายสีดำสลับน้ำตาลอ่อน และมีหัวสีเขียวอมน้ำตาลมากกว่าเพศผู้ นกวัยเด็กมีสีสันโดยรวมจืดชืดกว่าตัวเต็มวัยและมีลายที่ปีกคล้ายเพศเมีย นกขุนแผนอกสีส้มเป็นนกขุนแผนที่พบมากที่สุดในประเทศไทย มักเกาะสูงเมื่อเทียบกับนกขุนแผนส่วนใหญ่ พบในป่าดิบและป่าผสมผลัดใบทุกภาค ยกเว้นภาคกลาง ตามปกติจะได้ยินเสียงร้องบ่อยกว่าเห็นตัว

..........................................

(นกขุนแผนอกสีส้ม : คอลัมน์นกป่าสัปดาห์ละตัว  )