ชุ่มน้ำ ฉ่ำนก ที่แหลมผักเบี้ย
ชุ่มน้ำ ฉ่ำนก ที่แหลมผักเบี้ย : คอลัมน์ถิ่นไทยงาม : โดย...เรื่อง/ภาพ : นพพร วิจิตร์วงษ์
แม้ไม่ใช่นักดูนก แต่เห็นนกก็ตื่นตาตื่นใจยิ่งได้แวะไปในแหล่งที่ขึ้นชื่อเรื่องดูนกอย่าง "แหลมผักเบี้ย" พื้นที่ในโครงการพระราชดำริ ที่ อ.บ้านแหลม จ.เพชรบุรี ก็อยากจะกรี๊ด เพราะแค่ระหว่างทางถนนสายบ้านแหลมสายใน เลาะไปตามนาเกลือ ก่อนจะถึงแหลมผักเบี้ย ก็ตื่นตาตื่นใจไปกับฝูงนกน้ำขนาดใหญ่ 2-3 ฝูง กระจายอยู่ตามนากว้าง จนอดจอดรถลงไปตามดูไม่ได้
ไม่มีอุปกรณ์ถ่ายภาพนก ไม่มีกล้องส่องนก แต่แค่เห็นฝูงนกน้ำที่หากินเอ้อระเหยในบึงน้ำธรรมชาติก็ชื่นใจ
เวลาจวนเจียนบ่ายแก่เข้าไปแล้ว เลยต้องเร่งเพื่อนคู่หูออกเดินทางกันต่อไปแหลมผักเบี้ย ก่อนที่จะปิดทำการ เพราะรู้มาว่าที่นี่มีพื้นที่กว้าง ขนาดว่าเดินกันเมื่อยแล้วเมื่อยอีก ยิ่งถ้าได้เข้าไปในเส้นศึกษาธรรมชาติป่าชายเลน เหตุเพราะแหลมผักเบี้ยไม่ใช่แค่แหล่งดูนกตามธรรมชาติที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของเพชรบุรีเท่านั้น แต่ที่นี่เป็นที่ตั้ง "โครงการศึกษาวิจัยและพัฒนาสิ่งแวดล้อมแหลมผักเบี้ยอันเนื่องมาจากพระราชดำริ"
ก่อนจะเป็นแหล่งนกน้ำ นกบก แรกเริ่มโครงการศึกษาวิจัยและพัฒนาแหลมผักเบี้ย เกิดขึ้นจากพระราชดำริด้านปัญหาขยะและน้ำเสีย โดยมีวัตถุประสงค์หลักคือ ทำหน้าที่ศึกษาวิจัยหาเทคโนโลยีที่เหมาะสมในการแก้ไขปัญหาน้ำเสียและขยะชุมชนที่ประหยัด สะดวก ทำได้ง่าย และสามารถประยุกต์ใช้กับพื้นที่อื่นได้ทั่วประเทศ
การเข้าชมพื้นที่ไม่เก็บค่าผ่านประตู ไม่มีชาร์จ มีแต่โชว์จากบรรดานก นก ทั้งหลาย ที่ช่างมีอิสระในการใช้ชีวิตให้เราได้เฝ้าดู หลังจากลงชื่อที่ป้อม รปภ.เป็นกิจลักษณะ ที่เหลือจากนั้นก็เป็นหน้าที่ของเราที่จะขับรถเลาะไปตามบึงกว้าง มีป้ายบอกทางตามทางแยก
นักดูนกหน้าใหม่อย่างฉัน ไปครั้งแรก ยังไม่รู้จะไปดูนกตรงไหนของพื้นที่ แต่แค่เลี้ยวเข้าไปเจอบึงน้ำกว้างๆ ก็เจอนกตัวใหญ่ๆ ที่ออกมาเดินโชว์ตัว เฝ้ารอโฉบปลาในบึงซะแล้ว นกตัวใหญ่ๆ ขนาดหมาไทยตัวเขื่องก็เจอได้ที่นี่ นกกินปลาสารพัดยี่ห้อ บินโชว์ เดินโชว์ตามริมบึง และหนองน้ำ
ยิ่งเข้าไปด้านในเป็น แปลงปลูกพืชและหญ้า หลายพันธุ์ เพื่อใช้กรองน้ำเสียต่างหาก หญ้าที่ปลูกมีทั้งหญ้าอาหารสัตว์และหญ้าทั่วไป เช่น หญ้าสตาร์ กก ธูปฤาษี และหญ้าแฝกพันธุ์อินโดนีเซีย พอถึงระยะกำหนดก็จะตัดเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบำบัดน้ำเสีย หญ้าที่ตัดก็นำไปเลี้ยงสัตว์ ส่วนพืชบางชนิดก็นำไปทำเครื่องจักสาน เรียกว่าใช้ประโยชน์ได้ทุกเม็ดทีเดียว
ไม่ไกลจากแปลงหญ้าเป็น พื้นที่ชุ่มน้ำเทียม ที่เป็นระบบที่ใช้กลไกบำบัดคล้ายๆ กับระบบพืชและหญ้ากรอง แต่ต่างกันที่วิธีการ และที่บริเวณนี้ยังมีอาหารตาให้ฉันได้เพลิดเพลินกับการออกเดินย่ำหากินของบรรดานกทั้งหลายอีกด้วย
ถัดไปถึง "กล่องขยะ" ที่ใช้คอนกรีตทำเป็นกล่องๆ เพื่อใส่ขยะเพื่อทำเป็นปุ๋ยหมัก เพราะขยะชุมชนแถวนั้นส่วนใหญ่เป็นขยะอินทรีย์ที่ย่อยสลายได้ แต่เพื่อลดการสูญเสียพื้นที่ขนาดใหญ่และลดค่าใช้จ่าย จึงประยุกต์การผังกลบมาทำเป็นกล่องคอนกรีตแทน ซึ่งนอกจากลดขยะแล้ว ยังได้ปุ๋ยชีวภาพมาแทนอีกด้วย
ลึกเข้าไปด้านในยังมี ศาลาชมนก อยู่ริมบึงกว้าง อีกด้านเป็นแปลงป่าชายเลน ที่จัดทำเป็นเส้นทางศึกษาธรรมชาติถึง 3 เส้นทาง เป็นสะพานไม้ที่ทอดยาวผ่านต้นโกงกางชนิดเล็กและใหญ่ เพกา แสม ฯลฯ ซึ่งไม้ชายเลนพวกนี้ก็จัดทำเป็นแปลงบำบัดน้ำเสียเช่นกัน
ตลอดระยะทางที่เดินที่ทอดยาวไปถึงชายทะเล ร่มครึ้มใต้เงาของต้นโกงกาง เพลินเพลินไปกับเสียงดีดก้ามของเจ้าปูก้ามดาบ เห็นปูตัวสีฟ้าๆ ดูลีลาการเดินด้วยครีบของปลาตีน ทำเอาหมดเวลาไปหลายชั่วโมงโดยไม่รู้ตัว จนอยากจะบอกใครต่อใครว่าควรหาโอกาสไปที่นี่ให้ได้สักครั้งในชีวิต
ฉันกลับออกมาด้วยความรู้สึกชุ่มชื่นใจ กับความใส่พระทัยในพสกนิกรของในหลวง ทำให้แหลมผักเบี้ยในวันนี้ ไม่เพียงแต่แก้ปัญหาให้ชุมชน แต่ยังเป็นที่อยู่อาศัยอย่างร่มเย็นของบรรดานกทั้งหลายอีกด้วย
.............................................
(ชุ่มน้ำ ฉ่ำนก ที่แหลมผักเบี้ย : คอลัมน์ถิ่นไทยงาม : โดย...เรื่อง/ภาพ : นพพร วิจิตร์วงษ์)