หนังสือที่เธอถือมา : ขอขมาแม่คงคา
หนังสือที่เธอถือมา : ขอขมาแม่คงคา : โดย...ไพวรินทร์ ขาวงาม
๑.
“วันเพ็ญเดือนสิบสอง น้ำก็นองเต็มตลิ่ง พวกเราทั้งหลายชายหญิง สนุกกันจริงวันลอยกระทง...ลอย ลอย กระทง...บุญจะส่งให้เราสุขใจ...”
เสียงเพลงวันลอยกระทงยังคงแว่วมา ไม่ว่าจะร้องกันมานานเท่าไหร่แล้วก็ตาม เด็กๆ ยุคไอแพดยังถูกครูสอนให้ร้องเพลงนี้ แม้บางทีเด็กๆ จะเพี้ยนเล่นไปเป็นลอยอย่างอื่นอะไรที่ทะลึ่งๆ มากมาย เช่น ลอยกะเทย เป็นต้น หรือกระทั่งผู้ใหญ่เองก็ไม่เพียงลอยทุกข์ลอยโศก ยังเสนอลอยนั่นลอยนี่ไปตามกระแสอารมณ์ เช่น ลอยคนชั่ว ลอยคนโกง ลอยอะไรสารพัดสารเพ
ฟังแล้วก็ปวดเศียรเวียนเกล้าแทนแม่คงคา การลอยกระทงขอขมาแม่คงคาในคืนเพ็ญเดือนสิบสอง หมุนเวียนเปลี่ยนไปไม่รู้กี่วัยกี่รุ่น โลกปัจจุบันห่างออกจากอดีตแต่ต้นนั้นออกไปทุกที เหลือแต่การผสมผสานกาลเก่ากาลใหม่ในนามวัฒนธรรมประเพณี อะไรที่มันดำรงคงเดิมเนื้อๆ แท้ๆ นั้นคงไม่มีแล้ว
เอาแค่ตัวเอง สมัยเด็กสนุกสนานกับการลอยกระทงไปอีกแบบหนึ่ง ยิ่งอยู่ในสังคมบ้านนอกยิ่งมีภาพวิถีชีวิตวัฒนธรรมที่ไม่เหมือนปัจจุบัน วันนี้ผมอยู่เมือง ประเพณีลอยกระทงจัดในเทศบาล มีบริเวณน้ำเล็กๆ น้อยๆ ให้พอถือว่าลอยกระทงลงแม่คงคา ไม่มีแม่น้ำ บางปีทำแหล่งน้ำจำลองจากพลาสติกด้วยซ้ำ ช่วงหลังนี้ผมไปร่วมลอยกระทงกับชาวเมืองที่อาศัยทุกปี ทั้งนี้ทั้งนั้นถือเป็นการพาลูกเมียไปทำบุญ คิดเสียว่าไปทำบุญวันพระ ขอขมาและขอพรแม่คงคาฟ้าดินตามสามัญสำนึก หรือไม่ก็เที่ยวเล่นดูบรรยากาศพักผ่อนหย่อนใจ ไม่ถึงกับละเอียดลึกซึ้งที่มาที่ไปของประเพณีนี้แต่อย่างใด การประกวดนางนพมาศอะไรก็ไม่ได้สนใจ ลอยกระทงกับลูกเมียแล้ว ก็ให้ลูกๆ หลานๆ เล่นของเล่นที่เขามีบริการ ตัวเองก็นั่งซุ้มเบียร์สด จิบเบียร์แกล้มของปิ้งย่าง นั่งฟังเพลง ดูเขาปล่อยโคม หรือบางทีก็ข้ามไปเที่ยวงานงิ้วที่ซ้อนกันอยู่ใกล้ๆ ปาลูกโป่งบ้าง ยิงปืนลมบ้าง ดูการแสดงท้าวข่อหล่อบ้าง เป็นอะไรที่สบายๆ ไปตามวิถีของสังคม
จะว่าไปแล้ว ถ้าไม่มีครอบครัว ผมก็คงไม่สนุกจะไปเที่ยวงานอะไรแบบนี้แล้ว แต่ตอนนี้ผมกลับสนุกเมื่อเห็นลูกหลานสนุก มันเป็นฉากชีวิตใหม่ที่ทำให้ได้ครุ่นคิดอะไรมากมาย
๒.
ผมเป็นคนขวัญอ่อน ได้ยินเสียงพลุเสียงประทัดแล้วตกใจทุกที หลายครั้งรู้สึกกลัวกับการขว้างประทัดของเด็กวัยคะนอง เพราะมันก็มีเหตุอันตรายเกิดขึ้นให้ได้ยินข่าวอยู่เนืองๆ
ก็ได้แต่ต้องระวังทำใจ ภาวนาอย่าให้เกิดขึ้นกับใคร ยิ่งลูกหลานไปด้วยก็ยิ่งต้องดูซ้ายแลขวา อีกหน่อยลูกๆ หลานๆ ก็จะโตขึ้น อาจไปเที่ยวงานลอยกระทงด้วยตัวของเขาเองได้ นั่นก็ยิ่งมีเรื่องราวให้เป็นห่วงดูแลมากมาย ใครมีลูกชายก็น่าห่วง ใครมีลูกสาวก็น่าห่วง มีหมอลำหรือมีดนตรีก็อาจมีตีรันฟันแทง กลายเป็นมหรสพที่มีศพก็มีอยู่เป็นระยะๆ ในแต่ละงานประเพณีทั่วไป ยิ่งพอถึงช่วงก่อนวันลอยกระทง มักจะมีผู้หลักผู้ใหญ่ออกมาแสดงความกังวลว่าคนหนุ่มคนสาวจะใช้เป็นฤกษ์งามยามดีในการได้เนื้อเสียตัว เหมือนกับวันวาเลนไทน์ ที่โรงแรมทุกแห่งมักจะไม่ว่างอย่างน่าอัศจรรย์ใจ
เกิดอะไรขึ้นก็ไม่ทราบได้ วันลอยกระทงกับวันวาเลนไทน์มันดูเป็นวันศักดิ์สิทธิ์สูงส่งกระนั้นหรือ? หนุ่มสาวจึงอ้างเอาฤกษ์เอาชัยกัน หรือต้องการให้วันที่ถือว่าเป็นวันดีๆ นี้เป็นพยาน? หรือว่าวันดีวันงามนี้มันโน้มน้าวกันให้ใจอ่อนได้ง่ายก็ไม่รู้?
บางทีอาจเคลิบเคลิ้มกันในวันสำคัญ ได้เนื้อเสียตัวกันแล้ว รู้สึกตัวอาจโศกศัลย์รันทดกันก็ได้
๓.
หลังคืนวันลอยกระทง ผมผ่านตัวเมืองในช่วงเช้า สิ่งที่เห็นเกลื่อนกลาด คือขยะ กองแล้วกองเล่า
ใช่แหละ-ปัญหาน่าห่วงเมื่อมีงานประเพณีลอยกระทง นอกจากเรื่องวัยรุ่นตีกัน เรื่องวัยรุ่นได้เนื้อเสียตัว ก็ยังมีเรื่องขยะนี่แหละ ขยะที่หนักหนาสาหัสก็คือขยะที่เกิดจากกระทง ซึ่งไม่ว่าจะช่วยกันคิดสร้างสรรค์กระทงลดขยะกันอย่างไร ปัญหาเรื่องขยะในแหล่งน้ำก็เกิดขึ้นเสมอมา หน่วยงานที่จัดงานถ้าเก็บกวาดกำจัดขยะได้ดีหลังงานเลิกรา ก็คงจะดีไปตามความรับผิดชอบนั้นๆ แต่ถ้าไม่-ก็น่าสงสารแม่คงคา
คงไม่เพียงแต่วันลอยกระทง ที่เราต้องขอขมาแม่คงคา...
----------------------
(หนังสือที่เธอถือมา : ขอขมาแม่คงคา : โดย...ไพวรินทร์ ขาวงาม)