'ความกตัญญู'เสน่ห์วิถีไทย | คมชัดลึก

              วันเพ็ญเดือนสิบสอง น้ำนองเต็มตลิ่ง เราทั้งหลายชายหญิง สนุกกันจริง วันลอยกระทง” เสียงเพลงในท่วงทำนองที่คุ้นหู ซึ่งเรามักจะได้ยินแว่วมาก่อนคืนวันเพ็ญเดือนสิบสอง

               เสียงเพลงลอยกระทงผสานบรรยากาศการทำกระทง ทั้งช่วยกันหาวัสดุมาทำกระทง ไม่ว่าจะเป็น ต้นกล้วยที่นำมาเป็นฐานของกระทง ใบตอง ดอกไม้ ธูป และเทียน โดยเฉพาะเด็กๆ จะชื่นชอบและตื่นเต้นมากกับการได้มีส่วนร่วมในการทำและตกแต่งกระทงให้สวยงาม เพื่อจะนำไปลอยกับคุณพ่อคุณแม่ พร้อมกับปู่ย่า ตายาย ในยามค่ำคืนมาเยือน

              นอกจากนี้ชุมชน หน่วยงานภาครัฐและเอกชน มีการจัดกิจกรรมต่างๆ ขึ้น เพื่อสร้างความมีส่วนร่วม เช่น การจัดประกวดหนูน้อยนพมาศ นางนพมาศ การประกวดกระทงสวยงาม และจุดดอกไม้ไฟ ล้วนช่วยสร้างสีสันและความสนุกสนานให้เพิ่มขึ้น เหล่านี้เองจึงเป็นเสน่ห์ที่หลายคนเฝ้ารอคอยวันลอยกระทง ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 วันที่พระจันทร์เต็มดวงส่องแสงนวลตายิ่งนัก

               จากหนังสือ : ลอยกระทง ของกรมส่งเสริมวัฒนธรรม ระบุว่า การลอยกระทงเป็นประเพณีที่ชาวไทยสืบต่อกันมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ถึงแม้จะไม่ปรากฏหลักฐานที่แน่ชัด เพราะในศิลาจารึกสมัยสุโขทัยและเอกสารร่วมสมัยก็ไม่มีปรากฏชื่อ

               “ลอยกระทง” แม้แต่ในศิลาจารึกของพ่อขุนรามคำแหงก็มีแต่ชื่อ “เผาเทียน เล่นไฟ” ที่มีความหมายอย่างกว้างๆ ว่าการทำบุญไหว้พระ ส่วนเอกสารและวรรณคดีสมัยกรุงศรีอยุธยาสมัยแรกๆ ก็มีแต่ชื่อ ชักโคม ลอยโคม แขวนโคม และลดชุดลอยโคมลงน้ำ ในพิธีพราหมณ์ของราชสำนักเท่านั้น และแม้แต่ในสมัยกรุงธนบุรีก็ไม่มีชื่อนี้ จนถึงยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์จึงมีปรากฏชัดเจนในพระราชพงศาวดารแผ่นดินรัชกาลที่ 3 ฉบับ เจ้าพระยาทิพากรวงศ์และเรื่องนางนพมาศ พระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 3 ซึ่งก็หมายความว่า คำว่า “ลอยกระทง” เพิ่งปรากฏในต้นกรุงรัตนโกสินทร์นี้เอง อนึ่ง ประเพณีลอยกระทงที่ทำด้วยใบตองในระยะแรก จำกัดอยู่แต่ในราชสำนักกรุงเทพฯ เท่านั้น ซึ่งมีรายละเอียดพรรณนาอยู่ในหนังสือพระราชพงศาวดาร รัชกาลที่ 3 ว่ากรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ ราชธิดาองค์โปรดได้แต่งกระทงเล่นทุกปี เมื่อนานเข้าก็เริ่มแพร่หลายสู่ราษฎรในกรุงเทพแล้วขยายไปยังหัวเมืองใกล้เคียงในบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา และกว่าจะเป็นที่นิยมแพร่หลายทั่วประเทศก็ประมาณปี พ.ศ.2500 หรือก่อนหน้านั้นไม่นานนัก

               วัสดุที่นำมาใช้เพื่อลอยเป็นกระทงมีหลากหลายลักษณะ แต่ส่วนใหญ่ที่เราพบเห็นกันบ่อยๆ ในบ้านเราก็จะเป็นกระทงที่ทำจากใบตอง ปักด้วยเทียน เป็นการบูชาพระพุทธเจ้าด้วยแสงสว่าง เพราะหาง่ายและก็ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อมด้วย กระทงที่ทำจากโฟม ก็พอมีเห็นบางแต่ปัจจุบันมีค่อนข้างน้อยเพราะทั้งภาครัฐและเอกชน ต่างรณรงค์ให้ใช้วัสดุที่ทำจากธรรมชาติมาใช้ลอยแทน กระทงสายที่ทำจากกะลามะพร้าว ขัดให้สะอาดและหลอมเทียนพรรษาใส่ลงไปในกะลาจุดเทียนแล้วลอยลงน้ำ ไหลตามกันเป็นสายตามลำน้ำแม่ปิง เรียกว่ากระทงสาย ถือเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดตาก ที่ได้รับความนิยมจากนักท่องเที่ยวเป็นจำนวนมาก

               เสน่ห์ของประเพณีลอยกระทงของไทยเรายังคงเป็นมนต์ขลังมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เพราะเป็นกิจกรรมที่สามารถทำร่วมกันได้ทั้งครอบครัว ทั้งเป็นการแสดงออกถึงความกตัญญู รู้จักสำนึกถึงคุณค่าของน้ำ ที่ใช้อุปโภคบริโภคทุกวัน นับเป็นสิ่งที่สะท้อนถึงวัฒนธรรมที่ดีงามอย่างหนึ่งของไทย ปริศนา พงษ์ทัดศิริกุล อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม พูดถึงมุมมองของประเพณีลอยกระทงที่บรรพบุรุษของไทยเราได้สืบต่อกันมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ว่าเป็นประเพณีที่ดีงามที่สะท้อนเอกลักษณ์ของคุณค่าความเป็นไทย เพราะเป็นกิจกรรมที่สามารถทำร่วมกันได้ทั้งครอบครัว ทั้งเป็นการแสดงออกถึงความกตัญญู รู้จักสำนึกถึงคุณค่าของน้ำ ที่ใช้อุปโภคบริโภคทุกวัน รวมถึงความงดงามในค่ำคืนที่พระจันทร์เต็มดวง และความสนุกสนานในวิถีไทย

              “นี่จึงเป็นเสน่ห์ที่สำคัญอย่างยิ่งที่ทำให้ชาวไทยและชาวต่างชาติชื่นชอบวันลอยกระทง ดังนั้น ชาวไทยจึงควรใช้โอกาสนี้ร่วมกันสืบทอดประเพณีให้ถูกต้องตามวิถีไทย เพื่อคงคุณค่าสาระอันดีงามให้อยู่คู่สังคมไทยสืบไป จึงจะเป็นพลังสร้างสรรค์ของมวลชนที่แข็งแกร่งต้านกระแสความเบี่ยงเบนที่จะทำให้คุณค่าและความงดงามของวันลอยกระทงเปลี่ยนแปลงไป”

               ด้วยความเจริญของเทคโนโลยี การลอยกระทงออนไลน์ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่กรมส่งเสริมวัฒนธรรมขอเชิญชวนให้ประชาชนผู้สนใจได้ร่วมกิจกรรม เพื่ออำนวยความสะดวกให้ท่านที่ไม่สามารถไปลอยกระทงได้ ที่ www.culture.go.th หรือที่ www.Kapook.com เพียงปลายนิ้วสัมผัสเลือกเมนูร่วมลอยกระทงออนไลน์ จากนั้นพิมพ์คำอธิษฐานที่ตั้งใจ และเลือกกระทงที่ชอบซึ่งมีถึง 7 รูปแบบ พิมพ์ชื่อของคุณเพื่อเป็นเจ้าของกระทง พร้อมเลือกจุดธูป เทียน แล้วเลือกเมนูลอยกระทง เพียงเท่านี้กระทงของคุณก็จะลอยอยู่ในโลกออนไลน์ ได้ร่วมกันสืบสานคุณค่าประเพณีลอยกระทง ให้คงอยู่คู่สังคมไทยและยังได้ช่วยกันรักษาสิ่งแวดล้อมและสายน้ำให้สะอาด

 

..................................................

('ความกตัญญู'เสน่ห์วิถีไทย ในคืนวันเพ็ญเดือนสิบสอง : โดย...กลุ่มงานประชาสัมพันธ์ กรมส่งเสริมวัฒนธรรม)