ผ้าฝ้ายย้อมสีเปลือกไม้'บ้านหัวหนอง' | คมชัดลึก

                     การทอผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติ เป็นภูมิปัญญาของชาวอีสานที่สืบทอดกันมาแต่สมัยโบราณ แม้จะมีขั้นตอนในการสร้างสรรค์มากมาย ทว่านั่นเป็นความสุข เป็นวิถีชีวิตของชาวบ้านที่ได้สานต่ออนุรักษ์ศิลปะแขนงนี้ไว้ ดังกลุ่ม ทอผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติบ้านหัวหนอง ต.บ้านฝาง อ.กระนวน จ.ขอนแก่น ที่นำมาประยุกต์ใช้จนเกิดเป็นผลผลิตคุณภาพสร้างรายได้แก่ครอบครัวและสมาชิกเดือนละหลายพันบาท

                     นางกันหา ไชยบันดิษฐุ์ ประธานกลุ่ม บอกว่า จัดตั้งกลุ่มทอผ้าฝ้ายขึ้นครั้งแรกทำผ้าคลุมไหล่จำหน่าย แต่ไม่ได้รับความนิยม กระทั่งนายไกรสร กองฉลาด นายอำเภอกระนวน ได้สั่งให้สำนักพัฒนาชุมชนอำเภอ ลงพื้นที่พูดคุยให้ความรู้ต่างๆ แก่ชาวบ้าน เกี่ยวกับวิธีการและการผลิตผ้าฝ้ายให้เกิดคุณภาพสูงสุด อีกทั้งมีการนำกลุ่มไปดูงานในที่ต่างๆ ที่มีการผลิตผ้าฝ้ายจากสีธรรมชาติ จนชาวบ้านได้รับรู้หลากหลาย จึงนำความรู้นั้นมาประยุกต์ใช้กับงานของกลุ่มจนเกิดเป็นลวดลายใหม่ๆ โดยเฉพาะลายผ้าจากการเอาเหรียญบาทมามัดทำลวดลายต่างๆ ที่ไม่เหมือนใคร ซึ่งผลตอบรับจากการที่ทำแค่ผ้าพันคอ ทำให้ตลาดสั่งผลิตจนทำไม่ทันส่งขาย  

                     "จุดเด่นของผ้าฝ้ายที่กลุ่มทำคือ เป็นผ้าฝ้ายปลอดสารพิษ 100 เปอร์เซ็นต์ เนื่องจากสีที่เอามาย้อม สกัดจากวัสดุธรรมชาติ เช่น เอาเปลือกสีเขียวจากต้นเพกา และเปลือกมะม่วงป่ามาเป็นวัตถุดิบในการผลิต ซึ่งต่างจากการย้อมผ้าจากสีเคมี ที่หลายแห่งยังมีผลิตอยู่ โดยผลเสียของผ้าย้อมสีเคมี อาจส่งผลกับคนที่ซื้อไปใช้เพราะอาจจะแพ้สารเคมีได้" ประธานกลุ่มแจง

                     อีกทั้งระบุว่ากลุ่มเริ่มทำผ้าตั้งแต่ปี 2545 ซึ่งครั้งแรกยังไม่ได้ผลเท่าที่ควร ทว่ากลุ่มได้มีการพัฒนาต่อเนื่องจนปี 2547 ผลิตภัณฑ์ผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติของกลุ่มก็ขึ้นทะเบียนสินค้าโอท็อปตำบล ส่งผลให้ผลิตผลเป็นที่ยอมรับของตลาด จากสมาชิกกลุ่มเริ่มแรกเพียง 14 คน จากที่มีผลกำไรที่เพิ่มขึ้นจนตอนนี้มีสมาชิกเป็น 35 คน

                     นอกจากนี้กลุ่มได้คิดหาวิธีที่แตกต่างออกไป คือ ขณะนี้ได้ทดลองนำผ้าฝ้ายไปหมักโคลน โดยชาวบ้านเชื่อว่าการหมักโคลนจะเป็นการเพิ่มความคงทนของเนื้อผ้า ซึ่งโคลนที่ได้เป็นโคลนจากมูลวัวหรือจากธรรมชาติอื่นๆ และหากผลการทดลองสำเร็จ จะส่งผลทำให้ผลิตภัณฑ์ผ้าของกลุ่มมีจุดเด่นเพิ่มขึ้น เพราะนอกจากลวดลายผ้าจากธรรมชาติที่สวยงาม ปลอดสาร และเพิ่มความคงทนให้เนื้อผ้าด้วยการหมักโคลนดังกล่าว ก็จะเป็นที่ต้องการของตลาดมากยิ่งขึ้น

                     "จากที่ทำผ้าย้อมสีธรรมชาติมาสามารถเพิ่มรายได้ให้ครอบครัวเป็นอย่างดี แต่ละเดือนจะได้รับปันผล 4,000-5,000 บาท เลยทีเดียวถือว่าเป็นรายได้เสริมให้ครอบครัวเป็นอย่างดี" นางกัณหา กล่าว

                     พร้อมบอกถึงขั้นตอนการผลิตว่า ขั้นแรกต้องไปเอาเปลือกต้นเพกา เปลือกต้นมะม่วงป่ามาต้มค้างคืน หรือ 6 ชั่วโมงขึ้นไป เพื่อให้ได้สีน้ำที่จะย้อม ก่อนกรองกากทิ้ง เตรียมผ้าฝ้ายที่ทอเสร็จมามัดย้อมโดยใช้เหรียญบาทมัดลงในผ้าเพื่อให้เป็นลวดลาย นำไปต้มในสีที่กรองไว้ นาน 30 นาที เมื่อต้มเสร็จให้นำผ้ามาล้างน้ำ จากนั้นนำไปตากให้แห้ง แกะลายผ้าออก จะได้ลวดลายของผ้าที่ออกแบบไว้ ซึ่งลวดลายผ้าเหล่านี้ นอกจากนำมาตัดแต่งเป็นเสื้อผ้าเพื่อสวมใส่ เป็นผ้าพันคอ ฯลฯ แล้ว ยังนำไปประยุกต์ใช้ทั้งเอาไปประดับผนังบ้าน ประดับกระเป๋าแฟชั่นเพิ่มมูลค่าให้ผ้าฝ้ายแบบเดิมๆ ได้

 

 

----------------------

(รังสรรค์ผ้าฝ้ายย้อมสีเปลือกไม้ สร้างรายได้ชุมชน 'บ้านหัวหนอง' : โดย...อานุภาพ นาคขำ)