ภูมิปัญญา-ทำนาปลอดสารพิษ
ภูมิปัญญา-ทำนาปลอดสารพิษ 'รักษ์เขาชะเมา'เพาะพันธุ์ความดี
เสียงเจี๊ยวจ๊าว เฮโลอย่างสนุกสนานของน้องๆ ม.1 โรงเรียนวัดสุขไพรวัน จ.ระยอง ดังมาจากทุ่งนาด้านหลัง “โรงเรียน โรงเล่น” ของศูนย์การเรียนรู้กิจกรรมพัฒนาเด็ก และเยาวชน กลุ่มรักษ์เขาชะเมา ต.ทุ่งควายกิน อ.แกลง จ.ระยอง ที่ดำนา ปลูกข้าวทำไปเล่นไป สนุกๆ ปนเสียงหัวเราะของค่ายสืบสานภูมิปัญญา ซึ่งจัดไปเมื่อเร็วๆ นี้ เป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนารูปแบบสถาบันการจัดการเรียนรู้ด้านเด็กและเยาวชนบนฐานชุมชน เครือข่ายเยาวชนสืบสานภูมิปัญญา โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักสนับสนุนสุขภาวะเด็ก เยาวชน และครอบครัว สสส.
บุปผาทิพย์ แช่มนิล หรือ แฟ้บ นักวิชาการผู้ก่อตั้งกลุ่มรักษ์เขาชะเมา เป็นคนเขาชะเมาโดยกำเนิด ไปเรียนในกรุงเทพฯ พบปัญหาสังคมมากมาย โดยเฉพาะปัญหาเด็กและเยาวชน จึงรวมกลุ่มกับเพื่อนๆ น้องๆ ทำงานส่งเสริมเด็กและเยาวชนยาวนานกว่า 20 ปี จนกระทั่งบูรณาการการทำงานร่วมสร้างชุมชนเข้มแข็งใน ต.ทุ่งควายกิน ค่ายเยาวชนสืบสานภูมิปัญญานั้น มีกระบวนการทำงานที่กระตุ้นให้เยาวชนสามารถยกระดับความคิดของตนเองไปสู่การมีจิตสำนึกรักษ์ชุมชน เกิดจิตอาสาที่ต้องการเข้าไปมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชนร่วมกับผู้ใหญ่ เป็นการวางรากฐานพลเมืองที่เข้มแข็งตั้งแต่ระดับชุมชนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงจิตสำนึกสาธารณะ นำภูมิปัญญาในการทำกิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อม วัฒนธรรมชุมชน ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น งานจิตอาสาบำเพ็ญประโยชน์ ค่ายศึกษาธรรมชาติ และงานวิจัยหมอสมุนไพรพื้นบ้านมาปรับใช้ในการแก้ปัญหาระดับชุมชน
“งานเราคือ สนับสนุนให้เด็กมีพื้นที่ในการแสดงพลังและเชื่อมต่อกับผู้ใหญ่ ช่วยให้ผู้ใหญ่ได้ฟังเสียงเล็กๆ ของเด็ก และเด็กมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชนน่าอยู่ ทั้งนี้เครือข่ายเยาวชนสืบสานภูมิปัญญามุ่งมั่นที่จะส่งเสริมให้เยาวชนมีศักยภาพในการจัดการความรู้ท้องถิ่นของตนเอง รวบรวมองค์ความรู้ภูมิปัญญาต่างๆ เชื่อมโยงกับผู้รู้ครูภูมิปัญญาในท้องถิ่น มีความรู้เท่าทันสถานการณ์สังคมเพื่อนำไปสู่การกำหนดวิถีชีวิตตนเอง ดังแนวคิดของเครือข่ายที่ว่า “เรียนรู้รากเหง้า เท่าทันสังคม กำหนดวิถีชีวิตตนเอง” อย่างเช่น ค่ายเยาวชนในครั้งนี้ เราพาเด็กๆ ไปเรียนรู้การทำนาปลอดสารพิษกับ “ลุงอ๋า” เกษตรกรดีเด่น ด้านการทำเกษตรโดยใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ไม่ว่าจะเป็นการเลี้ยงหมูหลุม ทำปุ๋ยหมักชีวภาพ ไม่ใช้สารเคมี หันมาปลูกข้าว ปลูกผลไม้แบบปลอดสารพิษ ช่วยลดต้นทุน มีรายได้มากขึ้น ใช้ชีวิตอย่างพอเพียง เพื่อเป็นต้นแบบและแรงบันดาลใจให้กับเด็กๆ” น.ส.บุปผาทิพย์ กล่าว
ด้าน นวรัตน์ พานทอง หรือน้องวิว แกนนำรุ่นพี่วัย 18 ปี จากรั้วโรงเรียนชำนาญสามัคคีวิทยา อ.แกลง จ.ระยอง วิวเข้ามาทำงานกับพี่ๆ น้องๆ กลุ่มรักษ์เขาชะเมา ตั้งแต่เรียนมัธยมศึกษาปีที่ 4 ได้ทำกิจกรรมเยาวชนในรูปแบบต่างๆ โดยเฉพาะการเข้าไปสอนภูมิปัญญาให้แก่น้องๆ จนนำไปสู่การทำค่ายเยาวชนสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่น อนาคตอยากเรียนด้านพัฒนาชุมชน อยากไปเป็นครูดอย ครูอาสาที่เข้าไปช่วยพัฒนาในพื้นที่ที่ขาดแคลนครู เป็นความสุขใจที่รู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า ทำอะไรดีๆ เพื่อคนอื่นได้ ไม่ใช่ใช้ชีวิตร่อนไปร่อนมาไปวันๆ
ฟังเสียงของรุ่นพี่ผู้นำกิจกรรมไปแล้ว ขณะเดียวกันน้องวัยกระเตาะ ม.ต้น ก็ละมือจากแปลงนา เพื่อมาขนต้นกล้าไปปักดำ จึงมีโอกาสโฉบน้องๆ มาล้อมวงพูดคุยกันอย่างเป็นกันเอง เริ่มจากน้องนุ่น หรือ ด.ช.ภราดร ไทยน้อย บอกว่า ที่บ้านปลูกถั่วฝักยาวขาย ตั้งแต่เกิดมาเพิ่งเคยปลูกข้าวเป็นครั้งแรก จึงได้รู้ว่าการเป็นชาวนาลำบากมาก ส่วน "น้องเตย" นฤมล เวชหรรษา เสริมด้วยว่า ก่อนจะมาเข้าค่ายคิดมาตลอดว่าชาวนาเป็นอาชีพที่ยากจน ควรทำอย่างอื่นมากกว่าไปทำนา แต่พอมาเรียนรู้กับลุงอ๋า ครูภูมิปัญญาซึ่งเป็นชาวนาที่ทำนาอย่างพอเพียง เห็นชีวิตที่มีความสุข ทำให้เปลี่ยนวิธีคิด โตขึ้นอยากเป็นชาวนาแบบลุงอ๋า ทำเกษตรแบบพอเพียง ใช้ปุ๋ยชีวภาพ ปลูกพืชหมุนเวียน เพราะลุงอ๋าเป็นชาวนาก็ร่ำรวยได้ แล้วยังดูมีความสุขด้วย
จะเห็นได้ว่า ค่ายเยาวชนสืบสานภูมิปัญญาของกลุ่มรักษ์เขาชะเมา คือ ต้นแบบของการบ่มเพาะต้นกล้า เมล็ดพันธุ์แห่งความดีออกสู่สังคม ให้เด็กรุ่นใหม่เกิดจิตสำนึกรักบ้านเกิดของตนเอง