นกขมิ้นท้ายทอยดำ | คมชัดลึก

              ในงานประชุมประจำสองเดือนของสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย (BCST) ที่เพิ่งผ่านมานี้ คณะกรรมการพิจารณาข้อมูลนก (Records Committee) ได้มาสรุปข้อมูลการเปลี่ยนแปลงในรายชื่อนกไทย มีนกหลายชนิดถูกเพิ่มขึ้นมาจากฉบับที่แล้ว ส่วนใหญ่เป็นผลจากงานวิจัยเกี่ยวกับความสัมพันธ์ทางสายวิวัฒนาการ ที่ใช้ความใกล้เคียงของดีเอ็นเอ ประกอบกับเสียงร้อง ลักษณะภายนอก พฤติกรรม ถิ่นอาศัย ฯลฯ ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ผลที่ได้อาจจะไม่สอดคล้องกับการจัดอนุกรมวิธานแบบเดิม (ซึ่งส่วนใหญ่มาจากการสันนิษฐานโดยอิงลักษณะภายนอกเป็นหลัก) เป็นที่มาของการแยกและยุบชนิด ที่จำนวนชนิดเพิ่มขึ้นเพราะแยกมากกว่ายุบครับ

                รายชื่อนกฉบับล่าสุดและสไลด์ประกอบการบรรยายมีให้ดาวน์โหลดบนเว็บไซต์และเฟซบุ๊กของสมาคม (www.facebook.com/bcst.or.th )แต่ก็มีอีกหลายชนิดย่อยที่พบในเมืองไทยกำลังจ่อคิวถูกยกขึ้นมาเป็นชนิดเต็ม หนึ่งในชนิดที่ยังไม่ได้ถูกแยกชนิดในรายชื่อนกไทยฉบับล่าสุดคือ นกขมิ้นท้ายทอยดำ (Black-naped Oriole) ซึ่งมีงานวิจัยได้ข้อสรุปแล้วว่าบางชนิดย่อยควรถูกยกขึ้นมาเป็นชนิดเต็ม

                ชนิด(ย่อย)ที่พบทั่วไปในไทยและเพื่อนบ้านในช่วงฤดูหนาวในแทบทุกถิ่นอาศัยที่มีต้นไม้ใหญ่มีชื่อว่า diffusus ทำรังวางไข่ทางตอนเหนือของทวีปเอเชียฟากตะวันออกลงมาถึงจีนใต้ ชื่อชนิดย่อยหลัก (chinensis) นั้นจริงๆแล้วเกิดจากผิดพลาดตอนตั้งชื่อ เพราะจริงๆ แล้วเจ้าชนิดย่อยหลักนี้มีเฉพาะที่ฟิลิปปินส์เท่านั้น นกที่พบในประเทศจีนทั้งหมดคือ diffusus ซึ่งเมื่อถูกยกเป็นชนิดเต็ม ก็น่าจะได้ชื่อสามัญว่า Asian Golden Oriole

                แต่ทางภาคกลางและภาคใต้ก็มีอีกชนิด (ย่อย) หนึ่งเป็นนกประจำถิ่น ชื่อว่า maculatus มันมีสีดำที่ขนกลางปีก (secondaries) มากกว่าตัวอพยพอย่างเห็นได้ชัด นอกจากนี้ยังมีแถบสีดำคาดโคนปีกชั้นใน (tertials) เมื่อแยกชนิดแล้วน่าจะถูกเรียกว่า Sunda Golden Oriole ซึ่งที่มาของประชากรที่พบในประเทศไทยอาจกระจายพันธุ์ขึ้นมาจากทางใต้ หรือมาจากนกเลี้ยงที่หลุดกรง

                นกขมิ้นท้ายทอยดำพันธุ์ diffusus เพศเมียมีปีกสีเหลืองอมเขียวมากกว่าเพศผู้ชัดเจน วัยเด็กมีท้องสีขาวและมีลายขีดสีดำ ต่างจาก maculatus ที่สีเหลืองทั้งตัวในนกทุกเพศทุกวัย (เพศเมียมีหลังสีตุ่นกว่าเพศผู้เพียงเล็กน้อย) และนกวัยเด็กมีลายขีดใต้ท้องบางกว่ามาก ช่วงนี้เราสามารถพบนกขมิ้นท้ายทอยดำตัวอพยพ (diffusus) ได้แล้ว ใครไปดูนกช่วงนี้ลองสังเกตดูนะครับว่าที่พบนั้นเป็นชนิด(ย่อย)ไหน จำแนกได้ไม่ยากเลย

................................
(นกขมิ้นท้ายทอยดำ : คอลัมน์นกป่าสัปดาห์ละตัว)